The Compendium of Suśruta 2.25

2.25

svābhāvikān vyākhyātumāha—svābhāvikāstvityādi| kṣut bhoktumicchā, pipāsā pātumicchā, jarā vārdhakyaṃ, mṛtyuḥ śarīrendriyātmamanasā viyoga', nidrā medhyānāḍīmanaḥsaṃyogo dehendriyāṇāṃ sukhabhoga | prakṛtigrahaṇāt prakṛtibhavā rogā gṛhyante, te ca kadācit svābhāvikā kadāciddoṣajā | tatra yadā pravṛddhapittasya kṣīṇaśleṣmaṇo bhasmakānalena bubhukṣā bhavati sā pratikāryā doṣajatvāt; pipāsā'pi yadā doṣai kriyate tasyā'pi doṣataḥ prasādhanaṃ kartavyaṃ, jarā'pi yadā'kāle bhavati sā pratikāryā, mṛtyurapyakālaja. pratikārya, nidrā'pi doṣajā pratikārādupaśamaṃ yāti; tatta yadaite sarve doṣebhyo jāyante tadā śārīrāḥ pratikāryāśca, yadā tu svabhāvastadā niṣpratikārā rasāyanato'pi na pratikāryā. | ta ete svabhāvasadbhūtatvāt svābhāvikā. kathyante; yadyapi kṣutpipāsājarāsu svabhāvasadbhūtāsvapi pittajatva nidrāyā śleṣmatamobhavatvamasti, tathā'pyalpadoṣārabdhatvādadoṣajatvamucyate, ekataṇḍulāhāriṇo'naśanavyapadeśavat | mṛtyustu mahadbhirapi svabhāvānuvartibhirdoṣairārabdho'pi na doṣajavyapadeśaṃ labhate; yathā rājānuvartibhirmahadbhirapi puruṣai saṃpāditaṃ jayādikaṃ rājyapadeśaṃ labhate-rājñā jitamiti tadvadatrāpi, āgantumṛtyo. saṃbhavatvācca nāvaśyaṃ doṣajanyapadeśaṃ labhate | anye 'nidrāprakṛtaya' ityatra 'nidrā prabhṛtaya' iti paṭhanti | prabhṛtigrahaṇāt rātrijāgaraṇādaya iti vyākhyānayanti (|
4 || ) |