The Compendium of Suśruta 27.7

27.7

pañcamaṃ vyādhibhedaṃ nirdeśannāha, - kālabalapravṛttā ityādi | kāla śītoṣṇavarṣalakṣaṇaḥ ṣaḍṛtuka | ke punasta ityāha,śītoṣṇavātavarṣāprabhṛtinimittā | te punarjārvyadāhakampādaya, tathā vraṇajvarāśca | atra vyāpannartukṛtānā pūrvoktatānapānauṣadhibhirupacāra, yathāsvaṃ ca vyādhivihita bheṣajaṃ, ṛtuvyāpannaśamana ca, daivavyapāśrayaṃ ca homādi, avyāpannartukṛtānā punaryathādoṣaṃ yathārogamevopacāraḥ | ṣaṣṭhaṃ vyādhibhedaṃ nirdeśannāha,- daivavalapravṛttā ityādi | daivabalapravṛttā iti daivagaktijātā ityartha | ke punasta ityāha,-ye devadrohādityādi | devagogurusiddhānā drohāt | abhiśastakā iti ṛṣīṇāmākrośā | ātharvaṇakṛtā atharvavedapraṇītābhicārikamantrai kṛtā māraṇātmakā vyādhaya | upasargajā iti upasṛjyanta ityupasargā• pīḍitajanasamīpotpannā jvarādaya | vidyudaśanikṛtā iti latākārā tiryakpatantī vahrirūpā vidyuta, muśalavadadha patanaśīlo māraṇātmako'śani | saṃsargajā iti devādidrohekajanasaparkajā ityartha | ākasmikā iti vinaiva sasarga prāktanakarmapīḍitatvena jātā ityartha | upasargajasasargajayośayaṃ viśeṣa -upasargajā jvarādirogapīḍitajanasaparkādbhavanti, sasargajāśca devādidrohekajanasaparkādbhavanti | 'devadrohādbhiśastakā' ityatra kecit 'upasargābhiśāpābhicārābhiśaṅkajā' iti paṭhanti, sa cābhāvānna likhita | saptamaṃ vyādhibhedaṃ darśayannāha,- svabhāvabalapravṛttā ityādi | svabhāvabalapravṛttā iti prakṛtiśaktijātā ityartha | ke punasta ityāha,- kṣutpipāsetyādi | kālajā iti ye samaye prāptā bhavanti | akālajā asamaye jātā ityartha | tatra kālajākālajayorhetubhedena bheda iti darśayati,-tatra parirakṣaṇakṛtā ityādi | parirakṣaṇaṃ rakṣāprayatna, tasminnapi parirakṣaṇe ye bhavanti te kālakṛtā, ata eva kālakṛtānā nopacāro'sti; yāpyataivāsti bhojanapānarasāyanādibhi, ātyantikapratīkāro vā svabhāvavyādhicikitsitoktarasāyanavidhinā | aparirakṣaṇakṛtā iti aparirakṣaṇaṃ rakṣaṇe'prayatna, tasmin ye bhavanti te'kālakṛtā | teṣā ca yathādoṣaṃ yathārogaṃ pratīkāraḥ | ete ādhidaivikā iti ete kṣutpipāsādayo daivamadhikṛtya bhavantītyādhidaivikā | kecit "eta ādhidaivikā" ityamu pāṭha na paṭhanti | teṣā mate svabhāvavalapravṛttā kṣutpipāsādaya ādhyātmikamadhye nipatanti | tatra teṣveva saptasu
vyādhibhedeṣu sarvavyādhyuparodhaṃ darśayannāha, - atra sarvavyādhyuparodha iti | atreti vyādhau, uparodhaḥ saṃgrahaḥ |