The Compendium of Suśruta 3.10
Nibandhasaṅgraha 3.10
- Language
- Sanskrit
3.10
idānīmadhyayanakālamāha - kṛṣṇa ityādi | kṛṣṇe'ṣṭamīti kṛṣṇapakṣe yā aṣṭamī, tannidhane kṛṣṇapakṣāvasāne, ahanī dve caturdaśyamāvasye, śukle śuklapakṣe'pi, tathā tenaiva prakāreṇa, nādhyeyamiti; tenātrāpi aṣṭamīcaturdaśīpaurṇamāsīṣu nādhyeyamiti| tatpratipadostu pāṭhaniṣedha 'anyeṣu ca yeṣu viprā nādhīyate' ityanena gamyate, anye tu pratipadāvanvayā gṛhītuṃ vyākhyānayantitannidhane iti kṛṣṇapakṣāvasāne ahani nādhyeyaṃ, tena amāvāsyā gṛhītā, ahanī dve iti kṛṣṇapakṣāvasānasamīpe yau dvau divasau tayorapi nādhyeya, tena caturdaśīpratipadau | ahāni niyamya aharavayavānniyantumāha - aharddhisandhyamiti | - ahani dvayo sandhyayornādhyeyamiti | akālavidyutstanayitnughoṣe iti akālaśabdo vidyutstanayitnughoṣābhyāṃ saha sambadhyate | tena akālavidyut anārtavā vidyut, vidyudgrahaṇamupalakṣaṇa, tenākālikī vṛṣṭirgṛhyate, akālavṛṣṭi anutuvṛṣṭi, sā tu hemantaśiśirayo ; tathācokta,- "pauṣādicaturo māsān smṛtā vṛṣṭirakālikī -" iti, akālastanayitnughoṣa iti anutumeghagarjitaṃ, anye sandhyā-
meghagarjitamānarddhate | ganadragarāṣṭraśitiyagagāmiti vyathaśanattyādibhi. pralo va sambadhyate, tenātmīyalocendhabhūyanipāta | śmaśānayānādyatanādveṣvini śmaśāna gamanamaṃtolakṣaṇa, yānaṃ hastyādi, adyatanaṃ vadhyanthāna, ādata saṃprāma | mahotmāvānikadarśaneṣvini mahotsava. śanotsavādaya, tadyathā-bhādrapadapaurṇamāsyā śakrasya mahotsava, āśvinyā dhanurddhagamahotsava, uttarāyaṇasakrāntau kuveramahotsava, vaiśākhyāṃ venapā madanamahonsana, ityādaya'; utpāta aniṣṭasūcananimittaṃ nirghātādi; anye tu utpāta trividhamācakṣate-bhauma, āntarikṣaṃ, divyamiti, teṣu madhye bhauma utpāta kṣitikṣobha, antarikṣo gandharvapurendracāpādi, divyo grahanakṣatragrahaṇekṣulkāpātādi, utpāta eva cautpātika. | anuktasamagrahārthamāha-nādhyeyamaneṣu cetyādi |te kālaviśeṣāśchandogānā vananādevāvagantavyā iti | anye tvatra ucchiṣṭādibhojavacanamāśrayanti | 'kṛṣṇāṣṭamīti kecit paṭhanti |
iti śrīulhaṇaviracitāyā suśrutavyākhyāyā nivandhasamrahākhyāyā sūtrasthāne dvitīyo'dhyāya |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit