The Compendium of Suśruta 35.7
Nibandhasaṅgraha 35.7
- Language
- Sanskrit
35.7
pan śabdaṃ kurvan, bhūmau patati tadvanmanuṣyo'pyariṣṭayukta iti | srastamuṣka iti sthānacyutāṇḍaḥ, stabdhameḍhraḥ stabdhaliṅgaḥ, bhagnagrīva iti naṃtagrīva , pranaṣṭamehanaśceti anta praviṣṭaliṅga ityarthaḥ; atra cakāro vāśabdārthaḥ, tena stabdhameḍhro bhavati pranaṣṭamehano vā bhavatītyarthaḥ | atrāpi śvāsānviyata iti yojyam | prāgiti yasya manuṣyasya śarīramārdramevāvatiṣṭhate hṛdayaṃ prathamameva śuṣyati tasyāriṣṭaṃ, etadariṣṭaṃ pākṣikam | yaścetyādi |—tṛṇāni chinatti nakhairiti śeṣaḥ | adharoṣṭhaṃ daśatīti adhastanamroṣṭhaṃ dantairgṛhṇātītyarthaḥ | uttaroṣṭhaṃ vā leḍhīti uparitanauṣṭhaṃ jihvayā spṛśatītyarthaḥ | ayaṃ pāṭho nibandhedhu na dṛśyate, vṛddhavaidyapaṭhitatvādrasmābhiḥ paṭhitaḥ | āluñcatītyādi | āluñcati utpāṭayatītyarthaḥ | devetyādi | suhṛnmitraṃ, dveṣṭi aprīto bhavati| etadariṣṭaṃ vārṣikam | yasyetyādi | samākrāntaṃ rāśiṃ muktvā punaḥ pūrvameva bhuktarāśiṃ nakṣatraṃ vā yāti sa. cakraga', punaścānugata evottarasthāne'nuvakragaḥ, garhitasthānagatā iti grahā iti sabadhyate, tacca garhitaṃ ninditaṃ sthānaṃ jyoti śāstrādevāvagantavyam | janmakṣaṃ janma nakṣatram | teja piṇḍanipatanamulkā, aśanirvidyudbhibhedaḥ, etābhyā yadā ākāśe uditaṃ jainamanakṣatramabhihanyate tadā'riṣṭamityarthaḥ | horā janmarāśiḥ sā'pi yadolkāśanibhyāṃ hanyata ityarthaḥ | gṛhetyādi |-gṛhādīnā yāni garhitalakṣaṇāni vāstuvidyādiṣūktāni tannimittastatkāraṇa' prādurbhāva utpattirariṣṭasyetyartha , dārā bhāryā, yānaṃ śivikāsthādi, vāhanaṃ hassyādi, maṇayaḥ sphaṭikādayaḥ | ratnaśabdo gṛhādibhiḥ saha pratyekaṃ saṃbadhyate | upakaraṇāni ghaṭapiṭharasūrpādīni |
iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne svabhāvavipratipattirnāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ samāptaḥ |
32 || ariṣṭajñānaphala darśayannāha, —etānītyādi | sādhyāsādhyetyādi sa vaidya. sādhyāsādhyayoḥ parīkṣāyā nṛpateḥ ślāghya. pūjyo bhavatītyarthaḥ |
iti śrīḍalhaṇaviracitāyāṃ suśrutavyākhyāyāṃ nibandhasaṃgrahākhyāyāṃ sūtrasthāne dvātriṃśattamo'dhyāya |
32 ||
pratyādhiniyatamariṣṭaṃ viśiṣṭaṃ darśayannāha, - śūnamityādi | śūnādyupadravasahitaṃ puruṣaṃ vātavyādhirvināśayediti sambandhaḥ | susaptacaṃ badhiratvaca, bhagnaṃ vātena truṭitaṃ, rujārtamantaśceti antarmadhye rujārtaṃ gabhīravedanāpīḍitaṃ, kecit 'nara rujārtimantaṃ ca' iti paṭhanti, tatra rujā todādilakṣaṇā, arttiḥ śūlam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit