The Compendium of Suśruta 36.6
Nibandhasaṅgraha 36.6
- Language
- Sanskrit
36.6
nanu yadyakālamṛtyurasti tadā viṣādibhyo nṛpatirakṣaṇaṃ yuktaṃ, viṣabhakṣakasya liṅgacikitse ca yukte, atha nāstyakālamṛtyustadā kiṃ niṣphalaprayāsenetyāśaṅkyākālamṛtyuṃ pramāṇaiḥ sādhayannādāvāgamameva pramāṇamāha, —ekottaramityādi| ekenādhikaṃ mṛtyuśatamatharvāṇo'tharvavedavidaḥ puruṣāḥ, pracakṣate kathayanti| tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ tatra teṣāṃ mṛtyūnā madhye ekaḥ kālasaṃyuktaḥ kālamṛtyurityarthaḥ| śeṣā āgantavaḥ smṛtā iti śeṣā urviritā āgantavo'pamṛtyavaḥ smṛtāḥ kathitā ityarthaḥ| tatra garbharveṣeṇa sahitottaraśatavarṣerekottaraśataṃ mṛtyava pūryante, tata śatādarvāgkālamṛtyava', śatādanantaraṃ kālamṛtyuriti kecinmanyante| apare bruvate śataśabdo'trāsakhyāvācakaḥ, uttaraśabdastu pradhānavācakaḥ, tenāsakhyā mukhyava, kāraṇānāmasaṃkhyeyatvāt, ekaśca mṛtyuḥ pradhānaṃ, sa ca kālamṛtyu kathyate| nanu, yo yasmin kāle mriyate sa tasya kālamṛtyureva, tat kathamakālamṛtyurityucyate ? tathā coktaṃ —"nākāle mriyate kaścinnāsti mṛtyurakālaja | yo yasmin mriyate kāle mṛtyukāla sa tasya hi—” iti| vyāsabhaṭṭārakeṇāpyuktaṃ,—"nākāle mriyate kaścidviddha śaraśatairapi| kālaprāptasya kaunteya ! vajrāyante tṛṇānyapi”—iti| naitadasti, upamānādipramāṇairbahudhā''cāryairakālamṛtyoḥ sthāpitatvāt| tathāca,—"yathā varṣamakāle ca yathā puṣpaṃ yathā phalam| yathā syāddīpanirvāṇamakāle maraṇaṃ tathā”—iti vyāsavacanamapyarjunaprotsāhakamakālamṛtyusthāpakaṃ dṛśyate| tathāhi, —"jalamagniviṣaṃ śastraṃ striyo rājakulāni ca| akālamṛtyo hote tebhyo bibhyati paṇḍitāḥ”—iti| anyairapyuktaṃ, —"kāla. surairapi hi vārayituṃ na śakyo vakṣye.vidhānamapamṛtyuvināśanāya| mṛtyurbhaviṣyati kathaṃcana nāpamṛtyurvyādhīṃstadā carakasuśrutavāgbhaṭādyā”—iti | tasmāt kālākālayormṛtyurbhavatyeveti| apare, śeṣā āgantava. smṛtā ityasyāprata, "viṣvagvātādibhiryahaddīpo vartyādisaṃyuta.| nirvātyate kṣaṇāddehī tathaivāgantumṛtyubhi"—iti ślokaṃ paṭhanti, vyākhyānayanti ca-viṣvagvātaḥ pracalavātaḥ| ādiśabdena śalabhādibhipātaḥ kathyate |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit