Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 37.4

Nibandhasaṅgraha 37.4

Language
Sanskrit

37.4

tatra dīrghāyuṣo lakṣaṇāni nirdeṣṭumāha, — tatretyādi | mahacchabdaḥ pāṇipādādibhirlalāṭāntai. saha pratyekaṃ sabadhyate | mahattvaṃ ca svairaṅgulairuktapramāṇāt kiṃcidādhikyam | dīrghaśabdo'ṅguliprabhṛtibhirbāhuntai saha pratyekaṃ sabadhyate | dīrghatvamapyuktapramāṇāt kiṃcidādhikya jñeyam | tatra mahattvaṃ vistāreṇa saha, dairghya vistāra vinā | aṅguliparvāṇi aṅguligranthaya | prekṣaṇāni locanāni | vistīrṇaśabdo bhrūprabhṛtibhirurontaiḥ saha pratyekaṃ sabadhyate | vistīrṇa vipula, stanāntara stanayormadhyaṃ, uro hṛdayakaṇṭhāntara, hrasvaśabdo jaṅghādibhigrīvāntai saha pratyekaṃ sabadhyate, meḍhra liṅgam| gambhīraśabdo'pi sattvādibhirnābhyantai. saha pratyekaṃ sabadhyate |
gambhīra gahanaṃ, sattvasya gāmbhīrya prācuryamucyate, kharasya gāmbhīrya susnigdhānuddetaiva, nāmergabhīratva nimnatā| anuccairbaddhastanamiti kicidunnaniviḍastanam | upacitamahāromaśakarṇamiti upacitau māṃsalau mahāntau vistīrṇau lomaśau karṇau yasya tam | paścānmastiṣkamiti paścādgrīvābhāge mastiko romāvarto vidyate yasya taṃ, 'pārśvamastiṣkam' ityanye paṭhanti, tatra pārśvayormastiṣkau dvāvāvarttau gaṇḍabhāge yasyetyartha , apare mastiṣkaśabdena mastakasnehaṃ ghṛtikāmiti vadanti, sa paścādbhāge bhavatītyartha , anye tu 'upacitamahāromaśakarṇapārśvanyastamastiṣkaṃ' iti samudita padaṃ paṭhanti, vyākhyānayanti ca, — upacittā māsalā mahānto vistīrṇā romaśā lomavanta karṇapārśvamastiṣkā yasya taṃ, karṇapārśvamastiṣkaśabdena karṇasya pārśvau dvau, tayorevoparitanabhāgo mastiṣkaṃ, kālamastakamityanye paṭhanti | snātānukṣiptamityādi, mūrdhānupūrvyā mastakānukrameṇa, etena prathamaṃ mastakādiśarīra śuṣyati paścāddhṛdayamityartha. | khalvayamiti khalu niścayena, aya puruṣa | dīrghāyuṣaṃ jñātvā ki kuryādityāha, —tamityādi |-taṃ puruṣaṃ, ekāntena ekaniścayena adolāyamānahṛdayenetyartha , upakramet cikitset; anye tnāḍuḥ-ekāntena sātatyenetyartha | alpasyāyuṣo lakṣaṇamatideśena nirdiśannāha, — ebhirityādi | anye tatraitailakṣaṇairityādipāṭhaṃ paṭhanti | madhyamāyuṣo lakṣaṇamāha, — miśrairityādi | miśrairiti alpāyudīrghāyurlakṣaṇairityartha. |

Linked texts (1)