Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 43.3

Nibandhasaṅgraha 43.3

Language
Sanskrit

43.3

tatra sarveṣāmeva dravyāṇā pañcabhūtābhinirvṛttatvāt pṛthagdravyāṇā pṛthivyādyārabdhānā paramārthabhedo nāstītyutkarṣopādhibhedaṃ darśayannāha, -tatretyādi | samudāyāt samavāyāt, dravyābhinirvṛttirdravyajanma, abhivyañjako jñāpakaḥ |
tatra prabhūtaṃ dravyābhivyaktikāraṇaṃ pṛthivyādibhūtaguṇotkarṣa nirdeśannāha, -tatra sthūletyādi | sthūla. sūkṣmaviparīta.| sāndrastanuviparyaya , mandastīkṣṇaviparyaya , saraviparīta sthira', guruścirapākī, kaṭhino mṛduviparīta | pārthivasya lakṣaṇābhidhānena guṇavattvamabhidhāya kriyāvattvaṃ darśayannāha, -tatra sthairyetyādi | sthairyamacalatvaṃ, saṅghātaḥ kāṭhinyaṃ, upacayo vṛhaṇam || ( 1 ) ||
idānīmāpyadravyamapyuṇotkarṣeṇa bhinnaṃ darśayannāha, - śītamityādi | stimitamārdra, jaḍamityanye | āpyasya lakṣaṇābhidhānena guṇavattvamabhidhāya kriyāvattvaṃ darśayannāha, - tat snehanetyādi | hlādanaṃ sukhotpādana, kledanamārdrabhāva , vandhanaṃ sahatyāpādana, viṣyandana dravassruti || ( 2 ) ||
āgneyadravyalakṣaṇa tadgataguṇotkarṣeṇa darśayannāha; - uṣṇetyādi | tīkṣṇaṃ rājikāmaricādivat, sūkṣma stroto'nusaraṇaśīlaṃ, viśada picchilaviparītam | tasya kriyāvattvaṃ darśayannāha, - dahanetyādi | dahanaṃ bhasmasātkaraṇa, pacanamāhārādipāka , dāraṇaṃ vraṇāde , tāpanaṃ śarīrādisantāpanaṃ, prakāśanamabhivyakti , prabhā tejaḥ, varṇo gaurādiḥ || ( 3 ) ||
vāyuguṇotkarṣādvāyavyaṃ dravyaviśeṣaṃ darśayannāha, -sūkṣmelyādi | khara rūkaṃṭakaphalavata, śiśira śītaṃ, viśadaṃ dhūlivat | tasyaiva karma darśayannāha, - tadvaiśadyetyādi | glapanamavṛṣyatva, vicāraṇaṃ manaso'nekavikalpakāraṇaṃ; vicaraṇakaramityanye paṭhanti, tatra gativiśeṣakaramityarthaḥ, vidhāraṇamityanye || ( 4 ) ||

Linked texts (1)