The Compendium of Suśruta 44.9
Nibandhasaṅgraha 44.9
- Language
- Sanskrit
44.9
rasalakṣaṇamityādi | paritoṣastu parituṣṭiḥ, prahlādayati sukhamutpādayati, tarpayati tṛptiṃ karoti, jīvayati prāṇān dhārayati, upalepo malavṛddhiḥ | dantaharṣo dantakūṇṭhatā | kaphaprasekaḥ śleṣmasrāvaḥ | śiro gṛhīte udvegakaratvena na tu kaphavātavedanābhiḥ | coṣa ākarṣaṇaṃ, harṣo romaharṣaḥ |
rasaguṇānityādi | ṣaṣṭhamindriyaṃ manaḥ | tasyedānīmatisevyamānasyātisevā doṣakarī nirdiśyannāha, - sa evaṃguṇa ityādi (1)
amlasya sevitasya guṇān darśayannāha - amla ityādi | jaraṇa āhārasya, pācano doṣāṇāmśo | thasya vā, anulomano vātamūtrapurīṣāṇām | tasyaikasyātisevitasya doṣaṃ nirdiśannāha, - sa evaṃguṇa ityādi | romasaṃvejanaṃ romāñcaḥ | abhihatamabhighāta , daṣṭaṃ vyāghrādibhi., bhagnaṃ kāṇḍabhagnādyanekadhā, rugṇa vakrībhūtaṃ, pracyutaṃ bhraṣṭaṃ svasthānāt , avamūtritaṃ mūtravipāṇā jantūnā mūtrasaṅga , visarpitaṃ sparśavipāṇā jantūnā visarpitasaṅga , chinnaṃ niḥśeṣata , bhinnaṃ koṣṭhādi, viddhaṃ sirādi, utpiṣṭaṃ prahāracūrṇitādi || (2) ||
lavaṇarasaguṇakarmāṇi darśayannāha, - lavaṇa ityādi | saṃśodhano vamanavirecanābhyā, vraṇasya ca duṣṭasya, viśleṣṇa iti pṛthakkaraṇa pratyavayavānā, cheditvāt , kledano vraṇasya, sarvarasānā pratyanīko vipakṣa ucchedaka ityartha ; mārgaviśodhano mūtranāḍīpraṇādimārgaviśodhana. | tasyātisevyamānasya doṣaṃ darśayannāha, -sa evaṃguṇa ityādi | koṭha pīḍakā., puṃstvopaghāta śukrakṣaya , indriyopatāpaścakṣurādīnāṃ svakarmaguṇahāni , amliketi amlodgāraḥ, āpādayati karoti || (3) ||
kaṭukasya prakṛtikarma nirdiśannāha, - kaṭuka ityādi | avasādano'nutsāhakṛt | tasyaivātisevitasya doṣaṃ nirdiśannāha, - sa evaṃguṇa ityādi | bhramaścakārūḍhasyeva, mada unmādapūrvarūpaṃ, harṣakṣayo vā || (4) ||
tiktasya prakṛtikarma nirdiśannāha - tikta ityādi | rocana iti itarabhakṣyavastūnā, na puna svayameva | tasyāpyatisevitasya doṣaṃ nirdiśannāha - manyāstambhetyādi | manye dve tayo stambha iti || (5) ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit