The Compendium of Suśruta 48.49
Nibandhasaṅgraha 48.49
- Language
- Sanskrit
48.49
sarveṣāmeva samānaguṇānā kṣīrāṇā samānakarma nirdeśamāhatatretyādi | sarvamaṣṭavidhamapītyartha | prāṇināṃ jarāyujānām | jātisātmyānmanuṣyādijātisukhakaratvāt | mānaseṣu vikāreṣu rajastama saṃsargajeṣu | jīrṇajvaretyādi jīrṇaśabdameke jvareṇa saha saṃbadhnanti, anye tu hṛnmāntairjvarādibhiḥ saha, jīrṇatvenāneṣu prāyeṇa vātapittānubandho bhavatītyāhuḥ | haraśabdo jvarādibhiḥ kṛmāntai saha saṃbai. pratyekamabhisaṃbadhyate | kāseneti kāso'tra kaphakāsa tyaktvā, śoṣo'tra mukhakaṇṭhatālutā, kṣayo rājayakṣmā, gulmodarayorvātapaittikayo', mūrcchābhramamadapipāsāsu kaphāmarahitāsu, hṛdayadoṣāṇā vātapittaprāyāṇā, pāṇḍuroge vātapittaprāye, grahaṇīpradoṣe jīrṇāvasthāyām, garbhasrāve āmānvayādinā, raktapitte kaphapradhāne, agnimāndye ca na deyam | valyaṃ māsopacayakara, anye ojaso vardhanamiti, tanmate ojaso vardhanamiti pāṭho'gre na bhavati | vṛṣyaṃ śukrajanaka, vājīkaraṇaṃ śukrapravartanaṃ, etena janakapravartakamityuktam | rasāyanaṃ satatatopayogāt | medhyaṃ medhājanakaṃ pavitraṃ vā | pāpmāpahaṃ pāpopaśamanaṃ viśeṣato gavyam | vaya sthāpanaṃ jarayā vinā | āyuṣyaṃ āyuṣe hitam | sandhānaṃ bhagnasya | vamanavirecanāsthāpanamiti vamanaṃ vamanadravyasaṃyogi, virecanaṃ saratvānmṛdukoṣṭhasya, recanadravyasaṃyogādvirecanamityanye, āsthāpanamāsthāpanadravyasaṃyogi, āsthāpanaṃ nirūhaṇamityanarthāntaram | tulyaguṇatvāccaujaso vardhanamiti yāvanta evaujaso guṇāstāvanta eva kṣīrasyāpi, tena taistairevātmaguṇaisteṣā samānānāmojaso guṇānāmabhivardhanam | jejjaṭastu 'gavyaṃ tu śītaṃ snigdhaṃ madhuramavidāhi' iti paṭhati, śeṣaṃ tu samaṃ, tanmate gokṣīrasyaiva guṇā |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit