The Compendium of Suśruta 5.5

5.5

tasmādityādi | saviśamadhyāyaśataṃ sahottaratantreṇa viśatyadhikamadhyāyaśatam | anupadapādaślokaṃ anuśabdo vīpsārthaḥ, tenāyamartha - padaṃ padaṃ pādaṃ pādaṃ ślokaṃ ślokamanuvarṇayitavyaṃ ācāryeṇa vyākhyātavyamityartha | kasmāditi hiṃśabdo yasmādarthe, yasmāt sūkṣmā dravyādivibhāgāstasmādanuvarṇayitavyamiti piṇḍārtha | tatra dravyaṃ sthāvarādi, rasā ṣaṭ madhurādaya, guṇā gurvādaya, vīryaṃ śītoṣṇaṃ dvividhamaṣṭavidhaṃ vā, dvau vipākau madhurakaṭū, doṣā vātādaya, dhātavo rasādaya, dhātugrahaṇāt stanyārtavalasīkāvasādayaścopadhātavo gṛhyante, dvau malau śakṛnmūtre, anye tu sapta malānācakṣate; tatra dvau pūrvoktau, pañcānā cendriyādhiṣṭhānānā pañca, tayāhi-dūṣikāsihānakakarṇagūtharromakūpaprajananamalāśceti, malā purīṣādayo dhātumalāścetyeke, āśayā sapta śārīroktā vātādīnā, strīṇāmaṣṭamo garbhāśaya, sasottaraṃ marmaśata, sapta sirāśatāni, nava snāyuśatāni; sandhayo dvaśottare dve śate, asthīni śatāni trīṇi, āśayādīnā vyaktiṃ śārīre vakṣyati, garbhasaṃbhavadravyāṇi śukraśoṇitādīni, ātmapañcamahābhūtamano-
sīlante, samūha saṃghātaḥ; eteṣā vibhāgā bhedā | yasmāt sūkṣmā iti hetupadaṃ sarvatra sabadhyate | tathā pranaṣṭaśalyoddharaṇādivikalpā iti pranaṣṭaśalyaṃ tvagādiṣu nilīnaṃ, vraṇaviniścayo vātādibhedena śuddhyā ca ṣoḍaśavidha, bhagnaṃ sakṣepeṇa dvividhaṃ—sandhimuktaṃ, kāṇḍabhagnaṃ ca, pranaṣṭaśalyoddharaṇādibhi saha vikalpaśabda pratyekaṃ sambadhyate, vikalpā bhedā | sādhyāpyāpatyāhyeyatā ca vikṣārāṇāmiti atra caśabdāt sukhasādhyatā kṛcchrasādhyatā ca gṛhyate | kimeta eva para sūkṣmā ityukta gṛhṇāha—evamādayaścānye viśeṣā iti |—ādiśabda prakāravācī, tena evaprakā rāścānye viśeṣā sūkṣmā iti prakāravācinā ādiśabdena dyolyante, te ca śastrakarmaṇāmaṣṭavidhatādayo bhedā | sahastraśo ye vicintyamānā iti sahastraśa sahastravārān, ye iti dravyādīnā bhedā , vicintyamānā 'guruṃ vinā' iti śeṣa | vimalavipulabuddherapīti vimalā buddhimiyāsaśayajñānavarjitā | iyaṃbhūtasyāpi puruṣasya buddhiṃ vyākulīkuryu , alpabuddhestu kā kathā ? | ‘sahastraśo ye'nucintyamānā’ ityanye paṭhanti, vyākhyānayanti ca—śrutasya paścādapi cintyamānā , ki punaraśrutā ityanuśabdārtha | anupadpādetyādipunarukti śāstrasya vipamalarūpāyanāya |