The Compendium of Suśruta 75.7
Nibandhasaṅgraha 75.7
- Language
- Sanskrit
75.7
asmiṃścaturviṃśatike tattvarāśau prakāśakatvena buddhyādayaḥ pradhānabhūtā , ataste yatrastha prakāśyaṃ yatra sthitā yadanugraheṇa ca prakāśayanti, tatprakāratrayamadhibhūtādibhedenāha, - sva- sva ityādi | eṣā buddhayahaṅkāraśrotrādivuddhīndriyāṇā vāgādikarmendriyāṇā manasaśca sva sva ātmīya ātmīyo viṣayo'dhyavaseyo'bhimantavyaḥ svakalpanīyādilakṣaṇaḥ | adhibhūta bhūteṣvadhi, bhūtāni mahābhūtāni prāṇino vā | etena buddhyāderadhyavasāyādivyāpārasyādhyavaseyādiviṣayo bhūteṣviti pratipāditam | kecittu sva sva eṣā viṣayo'dhibhūtasajña iti vyākhyānayanti | svayamityādi etāni buddhyādīni trayodaśa svayamadhyātmam | ātmanyadhi adhyātmaṃ, ātmaśabdo'tra śarīravacana, tena svaśarīre buddhyādikamātmana paramātmaparyāyasya vā yogyo viṣayo'dhyātmam, anye tu buddhyādika svayamadhyātmasajñamiti vyākhyānayanti | adhidaivatamiti devatānāmadhikṛtatvamavidaivatam | tadeva buddhyādiṣu prakaṭīkaroti-atha buddherbrahmetyādi | yā yā devatā viśvarūpasya viṣṇoravayavādutpannā sā sā tasyāvayavasyādhidaivatvamāpannā boddhavyā | ayaṃ cādhibhūtādibhāvo vedānte'pi varṇita | yathā-buddhiradhyātma, boddhavyamadhibhūtaṃ, brahmā'dhidaivataṃ, ahaṅkāro'dhyātma, ahaṅkarttavyamadhibhūtaṃ, rudro'dhidaivata, mano'dhyātmaṃ, mantavyamadhibhūtaṃ, candro'dhidaivataṃ, śrotramadhyātmaṃ, śrotavyamadhibhūta, diśo'dhidaivataṃ, tvagadhyātma, sparśanīyamadhibhūtaṃ, vāyuradhidaivata, cakṣuradhyātmaṃ, dṛśyamadhibhūta, sūryo'dhidaivataṃ, rasanā'dhyātma, rasanīyamadhibhūta, varuṇo'dhidaivataṃ, ghrāṇamadhyātmaṃ, ghrātavyamadhibhūtaṃ, bhūmiradhidaivataṃ; vāgadhyātmaṃ, vaktavyamadhibhūtaṃ, agniradhidaivataṃ, hastābadhyātmaṃ, ādātavyamadhibhūtaṃ, indro'dhidaivata, pādāvadhyātmaṃ, gantavyamadhibhūtaṃ, viṣṇuradhidaivataṃ, pāyuradhyātmaṃ visarjanīyamadhibhūta, mitro'dhidaivataṃ; upastho'dhyātmaṃ, ānandanīyamadhibhūtaṃ, prajāpatiradhidaivatamityādi |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit