The Compendium of Suśruta 76.4
Nibandhasaṅgraha 76.4
- Language
- Sanskrit
76.4
teṣvityādi | teṣu vātādiṣu duṣṭeṣu madhye vātena yacchukraṃ dūṣitaṃ tadvātavarṇavedanaṃ bhavati; tatra vātavarṇā aruṇakṛṣṇādayaḥ, yadyapyavyaktasya vāyorvarṇāsaṃbhavaḥ, tathā'pi vātaduṣṭe dūṣye'ruṇakṛṣṇau vātena varṇau bhavata ityadoṣa | vātavedanāstodabhedādayaḥ; nanu, kathamekasmādvāyoranekavedanāviśeṣāstodādayaḥ ? satyaṃ, bahukāraṇaprakopāttasyeti, gandhastu vāyornāstyeva | pittena yacchukraṃ dūṣitaṃ tat pittavarṇavedana bhavati; pittavarṇāḥ pītanīlādayaḥ, pittavedanā oṣacoṣādayaḥ; pittaduṣṭe śukre'nukto'pi gandhaḥ kuṇape pūtipūyāme ca vakṣyamāṇo draṣṭavyaḥ | śleṣmaṇā yacchukaṃ dūṣitaṃ tat śleṣmavarṇavedana bhavati; śleṣmavarṇaḥ śuklaḥ, śleṣmavedanā kaṇḍvādaya, gandhastvanukto'pi visro draṣṭavyaḥ | raktena yacchukaṃ dūṣitaṃ tat kuṇapagandhyanalpaṃ ca bhavati, cakārācchoṇitavarṇaṃ pittavedanaṃ ca, kuṇapa śavastasyeva gandho'syeti kuṇapagandhi, analpaṃ bahulam; atra rakteneti vyapadeśo ghṛtatailadagdhavat, (agnidagdhaghṛtatailābhyā dagdhaṃ dravyaṃ ghṛtatailadagdhamityucyate na tvagninā dagdhamiti, tathā'trāpi vātādidūṣitaraktena duṣṭaṃ raktadūṣitamiti vyapadeśaḥ,) yato raktādyāpi doṣā eva dūṣayitāraḥ | śleṣmavātābhyā yacchukaṃ dūṣitaṃ tadgranthibhūtaṃ granthisadṛśaṃ granthilaṃ bhavatītyarthaḥ | pittaśleṣmabhyā yaddūṣitaṃ tat śaṭitapūyasadṛśaṃ bhavati | kṣīṇaṃ pittamārutābhyāṃ bhavati, tasya lakṣaṇaṃ prāgdoṣadhātumalakṣayavṛddhivijñānīye uktam | grandhyādayastu ye dvidoṣajāste dvidoṣavarṇavedanā boddhavyāḥ | saṃnipātena yacchukaṃ dūṣitaṃ tanmūtrapurīṣagandhi bhavati | teṣāṃ kṛcchrasādhyāsādhyamedaṃ darśayannāha, -teṣvityādi | teṣu madhye kuṇapādayaścatvāraḥ kṛcchrasādhyāḥ, mūtrapurīṣagandhiretitmo'sādhyaḥ, śeṣā arthata eva sādhyā |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit