Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 77.4

Nibandhasaṅgraha 77.4

Language
Sanskrit

77.4

idānīṃ śukrārtavayoḥ svarūpamabhidhāya garbhāvataraṇakriyāmāhatatretyādi | tatreti vākyopakrame | saṃyoge viśiṣṭasparśecchāsamārabdhaprayoge | teja strīpuruṣendriyadvayasagharṣaja ūṣmā, ta vāyurudīrayati utkaṭaṃ karoti | tatastadanantaraṃ tejo'nilasannipātācchukra cyutamiti suratalakṣaṇavyāyāmajoṣmavilīnavidbhūtamanilācyutamityarthaḥ | yonimabhipratipadyata iti yonimabhita sarvata pratipadyate, tena yonestṛtīyāvartāvāṃsthitagarbhaśayyā pratipadyata ityartha | tatra prāguktaprakāravisarpitenārtavena ca sasṛjyate | tasya śukrārtavasya pañcātmakasya pañcacetanādhātusayogenaiva garbhatvamiti tatsayogaṃ darśayannāha, -tata ityādi | tatastasmādagnīṣomasayogāt | anvakṣaṃ tattakṣaṇameva na kṣaṇāntare | kṣetrajña pañcamahābhūtaśarīrakṣetravit karmapuruṣa', garbhāśayaṃ garbhaśayyā, anupratipadyate prāpnoti | kena saha 1 bhūtātmanā bhautikaśarīreṇa sūkṣmeṇa liṅgaśarīreṇetyarthaḥ | kīdṛśaḥ ? sasṛjyamānaḥ | kai ? sattvarajastamobhiḥ prākṛtairguṇaiḥ | puna kiviśiṣṭa ? daivāsurairaparaiśca bhāvairvāyunā ca preryamāṇaḥ bhāvaḥ sattvaṃ mana ityarthaḥ, tena devādīnā saptānā saptābhiḥ sāttvikairbhāvai, asurādīnā paṇṇā ṣaḍbhī rājasairbhāvai, aparaiśca pañcādivaistribhistāmasairbhāvaiḥ | sattvasya ca mana.paryāyasya prerakatvaṃ tantrāntare pratipāditam | taduktaṃ carake, — “asti khalu sattvamaupapādukaṃ yajjīvaspṛk śarīreṇābhisavadhnāti" - iti | nanu, ka kṣetrajño ya evaṃvidha san garbhāśayamanupratipadyata ityāha, — ya ko'sāvityevamādibhi. paryāyavācakairnāmabhirabhidhīyate 'maharṣibhiḥ' iti śeṣa | 'ya ka' iti sarvanāmapadadvaya tasya durbodhatvajñāpanārtham | asāviti sarvanāmapadaṃ tasya sarvagatatva saṅkarūpaditva ca jñāpayati | ityevamādibhi kairnāmabhirityāha, - vedayitetyādi | vedayitā manaso jñāpayitā | indriyāṇā ca pañcānāmayameva jñāpaka iti darśayannāha, — spraṣṭetyādi | spraṣṭā sparśanendriyasya, sparśavodhahetutvāt | evaṃ ghrātetyādiṣvapi yojyam | asya karmapuruṣasyānādhārā sthitiṃ nirākurvannāha, — puruṣa iti; puri bhautake śarīre vasatīti puruṣa | tasya saṅka-
tiphalabhoktṛtvaṃ darśayannāha, - sraṣṭetyādi, sraṣṭā cetanāyogena, tasyaiva kartṛtvāt| taduktaṃ carake, - "cetanāvāñ yataścātmā tata kartā nirucyate" - iti| gantā saṃsaraṇaśīla | tathā sākṣī jñatvāt | dhātā śarīrādisaṃyogadhāraṇahetutvāt | vaktā vadatyayameva, etena karmendriyāṇāmapi vacanādānaviharaṇotsargānandevvapyayameva hetuḥ | yadi vedayitetyādi kharūpopeta paramarṣibhirabhidhīyate tat katha kleśakāriṇi garbhāśaye tiṣṭhatītyāśaṅkayāha, - daivasaṃyogāditi, daivasya prāktanajanmakarmaṇo dharmādharmābhidhānasya sabandhāt | akṣayo'vyayo'cintyo'pi garbhāśayamanupraviśyāvatiṣṭhate garbhāśaye karmavaśādgarbhabhāvenāvasthitiṃ karoti |

Linked texts (1)