The Compendium of Suśruta 78.3

78.3

tatra prāṇāstvakkalādayaśca vivaraṇīyāḥ, teṣu prāṇānāmatīva dehasthitihetutvāt prāgupādānamāha - agnirityādi | agniratra pācakabhrājakālocaka rañjaka sādhakānāṃ pāñcabhautikānāṃ sarvadhātvanugatānāṃ coṣmaṇā śaktirūpatayā'vasthito vāco'dhidevatvamāpanno boddhavyaḥ, śleṣmarasaśukrādīnāṃ toyātmakānā bhāvānā rasanendriyasya ca śaktirūpatayā'vasthito manaso'dhidevatvamāpannaḥ soma iti, vāyuḥ padmātmakaḥ prāṇādibhedena, sattvarajastamāṃsi tu prakṛterahaṃrūpāyā guṇāḥ, indriyāṇi śravaṇadarśanasparśanarasanaghrāṇānīti pañca, bhūtātmā śubhāśubhakarmabhi parigṛhīta karmapuruṣaḥ, ete cāgnīṣomādaya prāṇayanti jīvayantīti prāṇā | tatrāgniratāvadāhārapākādikarmaṇā prāṇayati, somaśca saumyadhātorojaḥprabhṛteḥ poṣaṇena, vāyuśca doṣadhātumalādīnā saṃcāraṇenocchvāsaniḥśvāsābhyā ca, sattvaṃ rajastamaśca manorūpatayā pariṇataṃ bhūtātmana śarīrāntaragrahaṇamokṣaṇe heturiti tadapi prāṇayati, pañcendriyāṇi cakṣurādīni rūpādigrahaṇakarmaṇā prāṇayanti, evaṃ bhūtātmā karmapuruṣo'pyaśeṣasyaiva śeṣīrādośvetanāheturiti prāṇayati |