The Compendium of Suśruta 8.3

8.3

tatra yadaṅgābhūtā ṛtavastameva prathamaṃ svaguṇakarmaniruktibhirdarśayannāha, — kālo hi nāmetyādi | hi upadarśane, nāmaśabdaḥ prasiddhau, kāla iti prasiddha upadarśyate | svayambhūriti na kenāpyutpādyate | anādimadhyaityādi—ādiṃ' utpatti', ādyantayorantarā madhya, nidhana vināśa', etairvarjitaḥ | svadharmeṇa kālamuktvo krameṇa cikitsopayogitā nidarśayannāha, — atra rasavyapadityādi | — atra kāle, rasasya madhurāde, rasaśabdenātra rasavarddhavyamucyate'medopacārādityanye, vyāpat vipannatā, sampattiḥ saṃpannatā, āyatte adhīne | jīvitamaraṇe ceti cakāro'traśabdamihānuvartayati, tena jīvitamaraṇe atra āyatte, jīvitasyotpattyadhīnatvāditi sāmarthyādutpattirapi kālādhīnaṃca | kathamekasmāt kāladvayāt sapadvyāpattī jīvitamaraṇe ca parasparaviruddhe syātāṃ ? na hyekasmādame śītoṣṇau, ekasmādvā pradīpāt prakāśā tamasīti | satya, kālaśabdenātra kālatvopādhi śītādibhedabhinna śiśirādirabhidhīyate, tasya ca samyagmithyābhyā yogābhyāmanyonyaviruddhayorapi kāryayo saṃbhava ityadoṣa | kālasya niruktiṃ kurvannāha, — sa sūkṣmāmisyādi | — sa kāla sūkṣmāmapi stokāmapi, kalā bhāgaṃ, na līyate gatimattvāt śliṣṭo na bhavati, anye tu 'na līyate' ityatra kalīyate iti paṭhanti vyākhyānayanti ca — kalīyate saṃkhyāyate iti kāla | niruktipa-
kṣāntaramāha, -sakalayatītyādi |-sakalayati saṃharaṇādekarāśīkaroti bhūtānīti vā kāla, sakalayati surāhu rābhyā bhūtāni yojayatīti vā kāla, kālayāta saṃkṣipatīti vā kāla., athavā kālayati mṛtyusamīpaṃ nayatīti vā kāla', anye tu 'kālayati' ityatra 'kalayati' iti paṭhanti 'kalayati sakhyātīti vā kāla' iti ca vyākhyānayanti |