Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 86.65

Nibandhasaṅgraha 86.65

Language
Sanskrit

86.65

idānīṃ koṣṭhagatāntrabhedamāha-abhinnaityādi | nānyatheti yathaiva sthitāni tathaiva praveśyāni tenaiva prakāreṇetyarthaḥ | apare tvanyathā vyākhyānayanti, yathā-abhinnadanyathā aparaprakāraṃ bhinnamantraṃ praveśyaṃ na bhavet; tathāca vṛddhavāgbhaṭaḥ,-"abhinnamantraṃ niṣkrāntaṃ praveśyaṃ nahyato'nyathā"-iti | bhinnamapi matāntareṇa praveśyamiti nirdiśannāha-pipīlikāśirograstamityādi | tadapi bhinnamapi, antraṃ praveśyamiti sabandhaḥ | pipīlikāśirograstamityanena pipīlikāvadanasandaṃśasaṃhite antre tāsāṃ kattandharacchedaḥ kārya iti vyākhyānayanti | gathī tu 'alāṅgulaśirograstam' iti paṭhati; tatra, alāṅgulaḥ sthūlapipīlikaḥ | prakṣālyetyādi | payasā kṣīreṇa, digdhaṃ guṇḍitaṃ, āvṛttamityarthaḥ | pāṃśuḥ dhūliḥ | kṛttanakhaśchinnanakhaḥ | apra-
viṣṭe'ntre svasthānanayanārthamantrāyopāyānayamāha - aṅguṣṭhenetyādi | abhimmṛśet spṛśet | udvejayet trāsayet | samutthāpya ūrdhvaṃ nītvā antrabhedavantaṃ puruṣaṃ mahāvalāḥ puruṣāstathā nirdhūnuyuryathā'ntrāyāntaḥpraveśo bhavatīti saṃbandhaḥ; nirdhūnuyurāloḍayeyurityarthaḥ | ebhiḥ prayogaiḥ kiṃ bhavatītyāha-tathā'ntrāṇītyādi | antrāṇi yathā'ntaḥ viśanti tathā khāṃ kalāṃ pīḍayanti svakīyā kalā pañcamī maladharā tā pīḍayanti | duḥpraveśasya cikitsāmāha - vraṇālpatvādityādi | vraṇālpatvāt vraṇasūkṣmatvāt, bahutvārū vraṇasya bahutvatvāt, tatra vipulatve sati sa vraṇaḥ sīvyaḥ | kecidbahutvādityatraviśeṣaṇamaṅgīkṛtya vraṇasūkṣmatve vraṇabahutve cobhayatrāpi pāṭanapūrvaṃ praveśaṃ manyante, tacca pāṭanaṃ yāvatā'ntraṃ praviśati tāvat kāryam | atandrito'nalasaḥ | svasthāne'niviṣṭa vyākulitaṃ cāntraṃ kiṃ karotītyāhasthānādapetamityādi | apetamapagatam | prāṇānādatte gṛhṇāti mārayatītyarthaḥ | gumphitaṃ vyākulitaṃ parasparamatikrāntamityarthaḥ | ataḥ paraṃ kriyāvidhiḥ- veṣṭayitvetyādi | madhughṛtābhyaktaṃ paṭṭeṣṭitaṃ ghṛtena koṣṇena siñcet | citrātailasamanvitamiti citrātailameraṇḍatailaṃ, tatphalaṃ purīṣamārdavaṃ vātānulomanaṃ ca | idaṃ vakṣyamāṇam | tvaco'śvakarṇasyādi | aśvakarṇaḥ pūrvadeśaprasiddho'śvatthasadṛśaḥ, mocakī śālmalī, meṣaśṛṅgaṃ karkaṭaśṛṅgaṃ, putrañjīvapha ityanye, kṣīriṇyo nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣagardabhāṇḍā, eṣā tvagbhirbalāmūlaiśca tailapādena kaṭkīkṛtairjala dattvā caturguṇaṃ tailaprasthaṃ pācayediti jejjaṭaḥ, gayī tveṣāṃ dravyāṇāmāḍhakaṃ salilāḍhakaiścaturbhiḥ kathitamāḍhakaśeṣeṇa kaṣāyeṇāśvakarṇāditvakpādakalkaṃ tailaprasthaṃ pācayedityāha | vardhamānaṃ yateteti maithunavyāyāmādi pariharan yatnaṃ kurvītetyarthaḥ || 56-65 ||-

Linked texts (1)