The Compendium of Suśruta 87.66
Nibandhasaṅgraha 87.66
- Language
- Sanskrit
87.66
bastikarṇapūraṇapānanasyādyuvāsanasādhanatailaṃ nirdiśannāhaata ityādi | vāsayediti prathamaṃ saptarātraṃ yāvat | asthire jale vahati pānīye | gavā kṣīreṇeti 'bhāvyadravyasamena' iti śeṣaḥ, bhāvayed dvitīyaṃ saptarātram | madhukāmbuneti 'bhāvyadravyasamena' iti śeṣaḥ | tataḥ kṣīre puna pītāniti kṣīreṇa bhāvyadravyasamena punarbhāvitān, caturthasaptarātramiti tātparyārthaḥ | kākolyādiṃ sayaṣṭyāhvamiti yaṣṭimadhuni kākolyādyukte'pi punaryahvikāmahaṇaṃ dvibhāgārtha, yathālābhaparibhāṣāparihāreṇāvaśyaṃ prakṣepārtha vā | kākolyādiśatapuṣpāntānā cūrṇapādaṃ tilacūrṇapādaistribhiryojayanti tantrāntaradarśino vṛddhavaidyā iti jejjaṭādayaḥ | gayo tu tilacūrṇasamaṃ tatra militaṃ cūrṇamiṣyata ityāha | sarvagandhaśṛtaṃ paya ityatra sarvagandhā elādaya , anye ca kaṭukaphalādayaḥ, tai śṛta kathitaṃ, paya kṣīram | atra ca kṣīrapāke iyaṃ paribhāṣā smaraṇīyā,-"kvāthyādaṣṭaguṇaṃ kṣīra kṣīrāttoyaṃ caturguṇam | kṣīrāvaśeṣaṃ kartavyaṃ kṣīrapāke tvayaṃ vidhi " | yāvatā ca kṣīreṇa tilacūrṇamutsādanīyaṃ bhavati tāvanmātraṃ śṛtaṃ karaṇīyam | tata śṛtena kṣīreṇoṣṇenaiva kākolyādicūrṇasahitaṃ tattilacūrṇamārdrīkṛtya cakreṇa pīḍayet | pīḍanādutpannaṃ tailaṃ yathā saskāryaṃ taṃ prakāramāha-caturguṇenetyādi | aṃśumatī śālaparṇī | kālānusāriṇamiti tagara, tagarasya dviruccāraṇaṃ bhāgadvayapratipādanārtham | saireyaka kaṇṭaśeluka | kṣīraśuklā kṣīravidārī | anantā utpala-
sārivā | madhūlikā markaṭatṛṇaviśeṣa | śṛṅgāṭakaṃ trikaṇṭakaṃ jalajaṃ phalam | pūrvoktānyaupadhāni kākolyādīni śatapuṣpāntāni, etāni sarvāṇi ca tāvatā bhāgena samena kalpayitavyāni, yāvatā tailapādikāni bhavanti | mṛdunā'gnineti vahnermānamucyate; "śāstravit subhiṣak tena mṛdunā vahninā śanai | pacet snehamadhaścordhvaṃ cālayitvā nirantaram || bhavatyevaṃ pākasiddhiranyathā dagdhatāṃ vrajet" - iti | sarvakarmasu pānābhyaṅgādiṣu | gandhatailamidaṃ nāmneti asya tailasya gandhatailamiti saṃjñā, vaitaraṇe punarasyāṇu tailasañjñā | rājāmeveti rājñāmevedaṃ tailaṃ paṇḍitairvidhātavya, mahāsambhārasādhyatvāt; na punaranyeṣām niṣiddham || 55-66 ||-
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit