Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 89.18

Nibandhasaṅgraha 89.18

Language
Sanskrit

89.18

apatānakacikitsāmāha—apatānakinamityādi | asrastākṣamanatipatitanayanam | apralāpinaṃ nāsaṃbaddhabhāṣiṇam | akhaṭvāpātitaṃ khaṭvāyā na patatīti akhaṭvāpātinam, ayamarthaḥ— apatānakavegena patanneva pāṇibhyāṃ bhūtalamavalambate, hastapādadvayena , khaṭvāpādakalpena patanaśīla khaṭvāpātī, naitādṛgvidha ityartha | avahirāyāminamapanmukhananāminm | śirovirecanadravyāṇi piṣṭvā avapīḍya dīyata ityavapīḍa | śuddhavātāpatānake'pyatra śirovirecanaṃ vāyoḥ kaphasthānagatatvena sadya sajñāprabodhārtham | anantaramiti śirovirecanasyordhvamityartha. | ghṛtaṃ ca vidārigandhādikāyyādibhiścatubhirdravyairvidārigandhādikalkapādikaṃ sādhanīyamiti | pānāhaṃ ghṛtamuktvā sarvakāryopayoginaṃ mahāsne-
hamāha—bhadretyādi | bhadradārvādirbhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇetyādiḥ | bhadradārvādiyavakolāyānūpaudakapañcavargakvāthasya kāñjikakṣīrayośca pratyekaṃ catvāro bhāgā ityeke; gayadāsastvatra kṣīraṃ snehasamaṃ manyate | ānūpaudakamāṃsaṃ pañcavargamiti kūlacarāḥ, plavāḥ, kośasthāḥ, pādino, matsyāśceti jejjaṭaḥ; gayadāsastu 'sānūpaudakamāsavargam' ityevaṃ pāṭhaṃ manyate; sānūpaudakamityanye, teṣāṃ pañcānāmapi vargāṇāṃ grahaṇāt | amlāni surāsauvīrakadhānyāmlādīni | sarpirvipacet tailavasāmajjabhiḥ saha, tailādi pratyekaṃ ghṛtatulyaṃ dattvā | madhukaprativāpaṃ kākolyādikalkaprakṣepam | traivṛttamiti sarpiṣo'tra tribhirvṛtatvāt traivṛttam | svedavidhānairiti svedāvacāraṇīyābhihitaiḥ | nidadhyāt sthāpayet, ūṣmasvedoyam | aṅgāracullyā lohakāracullyām | kṛśaretyādi ayamupanāhasvedaḥ | uruvūka śuklairaṇḍa, sphūrjakaḥ phaṇijakākāra prāyaśaḥ pāriyātre bhavati, arjakaḥ kuṭherakaḥ, śaṅkhinī yavatiktāmedaḥ; mūlakādīnā snehacaturguṇena rasena siddhaṃ; mūlakādipādakalkamalkalke vā paktvā sukhoṣṇaṃ pariṣeke dravasvede ityarthaḥ, ādiśabdādabhyaṅgādiṣu | maricavacāyuktamityatapavacāmaricam | sasṛṣṭe sasṛṣṭaṃ kartavyamiti anubandhabhūtayo pittakaphayoḥ sasargamupalabhya pittakaphaharaṃ sasṛṣṭaṃ tadeva kartavyaṃ, jejjaṭastu saṃsṛṣṭe vātaraktavaccikitsā kartavyetyāha | vegāntareṣu vegoparameṣu | tāmracūḍaḥ kukkuṭa, kṛṣṇamatsya kulīramatsyākāro'śalka | tāmracūr̤ādivasāsevā bhojanaṃ, taduktaṃ vṛddhavāgbhaṭe-“karkaṭakulīraśiśumāravarāhavasā pāyayet”—iti |