Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.31: ekatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.31

Language
Sanskrit

ekatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

1.31.1

athātaśchāyāvipratipattimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.31.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.31.3

śyāvā lohitikā nīlā pītikā vā+api mānavam /

1.31.3_2

abhidravanti yaṃ chāyāḥ sa parāsurasaṃśayam //

1.31.4

hīrapakramate yasya prabhādhṛtismṛtiśriyaḥ /

1.31.4_2

akasmādyaṃ bhajante vā sa parāsurasaṃśayam //

1.31.5

yasyādharauṣṭhaḥ patitaḥ kṣiptaścordhvaṃ tathottaraḥ /

1.31.5_2

ubhau vā jāmbavābhāsau durlabhaṃ tasya jīvitam //

1.31.6

āraktā daśanā yasya śyāvā vā syuḥ patanti vā /

1.31.6_2

khañjanapratimā vā+api taṃ gatāyuṣamādiśet //

1.31.7

kṛṣṇā stabdhā+avaliptā vā jihvā śūnā ca yasya vai /

1.31.7_2

karkaśā vā bhavedyasya so+acirādvijahātyasūn //

1.31.8

kuṭilā sphuṭitā vā+api śuṣkā vā yasya nāsikā /

1.31.8_2

avasphūrjati magnā vā na sa jīvati mānavaḥ //

1.31.9

saṃkṣipte viṣame stabdhe rakte sraste ca locane /

1.31.9_2

syātāṃ vā prasrute yasya sa gatāyurnaro dhruvam //

1.31.10

keśāḥ sīmantino yasya saṃkṣipte vinate bhruvau /

1.31.10_2

lunanti cākṣipakṣmāṇi so+acirādyāti mṛtyave //

1.31.11

nāharatyannamāsyasthaṃ na dhārayati yaḥ śiraḥ /

1.31.11_2

ekāgradṛṣṭirmūḍhātmā sadyaḥ prāṇān jahāti saḥ //

1.31.12

balavān durbalo vā+api saṃmohaṃ yo+adhigacchati /

1.31.12_2

utthāpyamāno bahuśastaṃ pakvaṃ bhiṣagādiśet //

1.31.13

uttānaḥ sarvadā śete pādau vikurute ca yaḥ /

1.31.13_2

viprasāraṇaśīlo vā na sa jīvati mānavaḥ //

1.31.14

śītapādakarocchvāsaśchinnocchvāsaśca yo bhavet /

1.31.14_2

kākocchvāsaśca yo martyastaṃ dhīraḥ parivarjayet //

1.31.15

nidrā na chidyate yasya yo vā jāgarti sarvadā /

1.31.15_2

muhyedvā vaktukāmaśca pratyākhyeyaḥ sa jānatā //

1.31.16

uttarauṣṭhaṃ ca yo lihyādutkārāṃśca karoti yaḥ /

1.31.16_2

pretairvā bhāṣate sārdhaṃ pretarūpaṃ tamādiśet //

1.31.17

svebhyaḥ saromakūpebhyo yasya raktaṃ pravartate /

1.31.17_2

puruṣasyāviṣārtasya sadyo jahyāt sa jīvitam //

1.31.18

vātāṣṭhīlā tu hṛdaye yasyordhvamanuyāyinī /

1.31.18_2

rujā+annavidveṣakarī sa parāsurasaṃśayam //

1.31.19

ananyopadravakṛtaḥ śophaḥ pādasamutthitaḥ /

1.31.19_2

puruṣaṃ hanti nārīṃ tu mukhajo guhyajo dvayam //

1.31.20

atisāro jvaro hikkā chardiḥ śūnāṇḍameḍhratā /

1.31.20_2

śvāsinaḥ kāsino vā+api yasya taṃ kṣīṇamādiśet //

1.31.21

svedo dāhaśca balavān hikkā śvāsaśca mānavam /

1.31.21_2

balavantamapi prāṇairviyuñjanti na saṃśayaḥ //

1.31.22

śyāvā jihvā bhavedyasya savyaṃ cākṣi nimajjati /

1.31.22_2

mukhaṃ ca jāyate pūti yasya taṃ parivarjayet //

1.31.23

vaktramāpūryate+aśrubhiḥ svidyataścaraṇāvubhau /

1.31.23_2

cakṣuścākulatāṃ yāti yamarāṣṭraṃ gamiṣyataḥ //

1.31.24

atimātraṃ laghūni syurgātrāṇi gurukāṇi vā /

1.31.24_2

yasyākasmāt sa vijñeyo gantā vaivasvatālayam //

1.31.25

paṅkamatsyavasātailaghṛtagandhāṃśca ye narāḥ /

1.31.25_2

mṛṣṭagandhāṃśca ye vānti gantāraste yamālayam //

1.31.26

yūkā lalāṭamāyānti baliṃ nāśnanti vāyasāḥ /

1.31.26_2

yeṣāṃ vā+api ratirnāsti yātāraste yamālayam //

1.31.27

jvarātisāraśophāḥ syuryasyānyonyāvasādinaḥ /

1.31.27_2

prakṣīṇabalamāṃsasya nāsau śakyaścikitsitum //

1.31.28

kṣīṇasya yasya kṣuttṛṣṇe hṛdyairmiṣṭairhitaistathā /

1.31.28_2

na śāmyato+annapānaiśca tasya mṛtyurupasthitaḥ //

1.31.29

pravāhikā śiraḥśūlaṃ koṣṭhaśūlaṃ ca dāruṇam /

1.31.29_2

pipāsā balahāniśca tasya mṛtyurupasthitaḥ //

1.31.30

viṣameṇopacāreṇa karmabhiśca purākṛtaiḥ /

1.31.30_2

anityatvācca jantūnāṃ jīvitaṃ nidhanaṃ vrajet //

1.31.31

pretā bhūtāḥ piśācāśca rakṣāṃsi vividhāni ca /

1.31.31_2

maraṇābhimukhaṃ nityamupasarpanti mānavam //

1.31.32

tāni bheṣajavīryāṇi pratighnanti jighāṃsayā /

1.31.32_2

tasmānmoghāḥ kriyāḥ sarvā bhavantyeva gatāyuṣām //

1.31.32_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne chāyāvipratipattirnāmaikatriṃśattamo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)

Linked texts (1)