Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.45: pañcacatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.45

Language
Sanskrit

pañcacatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ /

1.45.1

athāto dravadravyavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.45.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.45.3

pānīyamāntarīkṣamanirdeśyarasamamṛtaṃ jīvaṇaṃ tarpaṇaṃ dhāraṇamāśvāsajananaṃ śramaklamapipāsāmadamūrcchātandrānidrādāhapraśamanamekāntataḥ pathyatamaṃ ca //

1.45.4

tadevāvanipatitamanyatamaṃ rasamupalabhate sthānaviśeṣānnadīnadasarastaḍāgavāpīkūpacuṇṭīprasravaṇodbhidavikirakedārapalvalādiṣu sthāneṣvavasthitamiti //

1.45.5

tatra lohitakapilapāṇḍunīlapītaśukleṣvavanipradeśeṣu madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyāṇi yathāsaṅkhyamudakāni saṃbhavantītyeke bhāṣante //

1.45.6

tattu na samyak / tatra pṛthivyādīnāmanyonyānupraveśakṛtaḥ salilaraso bhavatyuktarṣāpakarṣeṇa / tatra svalakṣaṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmāvamlaṃ lavaṇaṃ ca ambuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ madhuraṃ tejoguṇabhūyiṣṭhāyāṃ kaṭukaṃ tiktaṃ ca vāyuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ kaṣāyaṃ ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāmavyaktarasaṃ avyaktaṃ hyākāśamityataḥ tat pradhānamavyaktarasatvāt tatpeyamāntarīkṣalābhe //

1.45.7

tatrāntarīkṣaṃ caturvidham / tadyāthā dhāraṃ kāraṃ tauṣāraṃ haimamiti / teṣāṃ dhāraṃ pradhānaṃ laghutvāt tat punardvividhaṃ gāṅgaṃ sāmudraṃ ceti / tatra gāṅgamāśvayuje māsi prāyaśo varṣati / tayordvayorapi parīkṣaṇaṃ kurvīta śālyodanapiṇḍamakuthitamavidagdhaṃ rajatabhājanopahitaṃ varṣati deve bahiṣkurvīta sa yadi muhūrtam sthitastādṛśa eva bhavati tadā gāṅgaṃ patatītyavagantavyaṃ varṇānyatve sikthapraklede ca sāmudramiti vidyāt tannopādeyam / sāmudramapyāśvayuje māsi gṛhītaṃ gāṅgavadbhavati / gāṅgaṃ punaḥ pradhānaṃ tadupādadītāśvayuje māsi / śuciśuklavitatapaṭaikadeśacyutamathavā harmyatalaparibhraṣṭamanyairvā śucibhirbhājanairgṛhītaṃ sauvarṇe rajate mṛnmaye vā pātre nidadhyāt / tatsarvakālamupayuñjīta tasyālābhe bhaumam / taccākāśaguṇabahulam / tat punaḥ saptavidham / tadyathā kaupaṃ nādeyaṃ sārasaṃ tāḍāgaṃ prāsravaṇaṃ audbhidaṃ cauṇṭyamiti //

1.45.8

tatra varṣāsvāntarikṣamaudbhidaṃ vā seveta mahāguṇatvāt śaradi sarvaṃ prasannatvāt hemante sārasaṃ tāḍāgaṃ vā vasante kaupaṃ prāsravaṇaṃ vā grīṣme+apyevaṃ prāvṛṣi cauṇṭyamanabhivṛṣṭaṃ sarvaṃ ceti //

1.45.9

kīṭamūtrapurīṣāṇḍaśavakothapradūṣitam /

1.45.9_2

tṛṇaparṇotkarayutaṃ kaluṣaṃ viṣasaṃyutam //

1.45.10

yo+avagāheta varṣāsu pibedvā+api navaṃ jalam /

1.45.10_2

sa bāhyābhyantarān rogān prāpnuyāt kṣiprameva tu //

1.45.11

tatra yat paṅkaśaivalahaṭatṛṇapadmapatraprabhṛtibhiravacchannaṃ śaśisūryakiraṇānilairnābhijuṣṭaṃ gandhavarṇarasopasṛṣṭaṃ ca tadvyāpannamiti vidyāt / tasya sparśarūparasagandhavīryavipākadoṣāḥ ṣaṭ saṃbhavanti / tatra kharatā paicchilyamauṣṇyaṃ dantagrāhitā ca sparśadoṣaḥ paṅkasikatāśaivālabbahuvarṇatā rūpadoṣaḥ vyaktarasatā rasadoṣaḥ aniṣṭagandhatā gandhadoṣaḥ yadupayuktaṃ tṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekānāpādayati sa vīryadoṣaḥ yadupayuktaṃ cirādvipacyate viṣṭambhayati vā sa vipākadoṣa iti / ta ete āntarikṣe na santi //

1.45.12

vyāpannasya cāgnikvathanaṃ sūryātapapratāpanaṃ taptāyaḥpiṇḍasikatāloṣṭrāṇāṃ vā nirvāpaṇaṃ prasādanaṃ ca kartavyaṃ nāgacampakotpalapāṭalāpuṣpaprabhṛtibhiścādhivāsanamiti //

1.45.13

sauvarṇe rājate tāmre kāṃsye maṇimaye+api vā /

1.45.13_2

puṣpāvataṃsaṃ bhaume vā sugandhi salilaṃ pibet //

1.45.14

vyāpannaṃ varjayennityaṃ toyaṃ yaccāpyanārtavam /

1.45.14_2

doṣasaṃjananaṃ hyetannādadītāhitaṃ tu tat //

1.45.15

vyāpannam salilaṃ yastu pibatīhāprasādhitam /

1.45.15_2

śvayathuṃ pāṇḍurogaṃ ca tvagdoṣamavipākatām //

1.45.16

śvāsakāsapratiśyāyaśūlagulmodarāṇi ca /

1.45.16_2

anyānvā viṣamānrogānprāpnuyādacireṇa saḥ //

1.45.17

tatra sapta kaluṣasya prasādanāni bhavanti / tadyathā katakagomedakabisagranthiśaivālamūlavastrāṇi muktāmaṇiśceti //

1.45.18

pañca nikṣepaṇāni bhavanti / tadyathā phalakaṃ tryaṣṭakaṃ muñjavalaya udakamañcikā śikyaṃ ceti //

1.45.19

sapta śītīkaraṇāni bhavanti pravātasthāpanaṃ udakaprakṣepaṇaṃ yaṣṭikābhrāmaṇaṃ vyajanaṃ vastroddharaṇaṃ vālukāprakṣepaṇaṃ śikyāvalambanaṃ ceti //

1.45.20

nirgandhamavyaktarasaṃ tṛṣṇāghnaṃ śuci śītalam /

1.45.20_2

acchaṃ laghu ca hṛdyaṃ ca toyaṃ guṇavaducyate //

1.45.21

tatra nadyaḥ paścimābhimukhāḥ pathyāḥ laghūdakatvāt pūrvābhimukhāstu na praśasyante gurūdakatvāt dakṣiṇābhimukhā nā+atidoṣalāḥ sādhāraṇatvāt / tatra sahyaprabhavāḥ kuṣṭhaṃ janayanti vindhyaprabhavāḥ kuṣṭhaṃ pāṇḍurogaṃ ca malayaprabhavāḥ kṛmīn mahendraprabhavāḥ ślīpadodarāṇi himavatprabhavā hṛdrogaśvayathuśirorogaślīpadagalagaṇḍān prācyāvantyā aparāvantyāścārśāṃsyupajanayanti pāriyātraprabhavāḥ pathyā balārogyakarya iti //

1.45.22

nadyaḥ śīghravahā laghvyaḥ proktā yāścāmalodakāḥ /

1.45.22_2

gurvyaḥ śaivālasaṃcchannāḥ kaluṣā mandagāśca yāḥ //

1.45.23

prāyeṇa nadyo maruṣu satiktā lavaṇānvitāḥ /

1.45.23_2

laghvyaḥ samadhurāścaiva pauruṣeyā bale hitāḥ //

1.45.24

tatra sarveṣāṃ bhaumānāṃ grahaṇaṃ pratyūṣasi tatra hyamalatvaṃ śaityaṃ cādhikaṃ bhavati sa eva cāpāṃ paro guṇa iti //

1.45.25

divārkakiraṇairjuṣṭaṃ niśāyāminduraśmibhiḥ /

1.45.25_2

arūkṣamanabhiṣyandi tattulyaṃ gaganāmbunā //

1.45.26

gaganāmbu tridoṣaghnaṃ gṛhītaṃ yat subhājane /

1.45.26_2

balyaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ pātrāpekṣi tataḥ param //

1.45.27

rakṣoghnaṃ śītalaṃ hlādi jvaradāhaviṣāpaham /

1.45.27_2

candrakāntodbhavaṃ vāri pittaghnaṃ vimalaṃ smṛtam //

1.45.28

mūrcchāpittoṣṇadāheṣu viṣe rakte madatyaye /

1.45.28_2

bhramaklamaparīteṣu tamake vamathau tathā //

1.45.29

ūrdhvage raktapitte ca śītamambhaḥ praśasyate /

1.45.29_2

prārśvaśūle pratiśyāye vātaroge galagrahe //

1.45.30

ādhmāne stimite loṣṭhe sadyaḥśuddhe navajvare /

1.45.30_2

hikkāyāṃ snehapite ca śītāmbu parivarjayet //

1.45.31

nādeyaṃ vātalaṃ rūkṣaṃ dīpanaṃ laghu lekhanam /

1.45.31_2

tadabhiṣyandi madhuraṃ sāndraṃ guru kaphāvaham //

1.45.32

tṛṣṇāghnaṃ sārasaṃ balyaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ laghu /

1.45.32_2

tāḍāgaṃ vātalaṃ svādu kaṣāyaṃ kaṭupāki ca //

1.45.33

vātaśleṣmaharam vāpyaṃ sakṣāraṃ kaṭu pittalam /

1.45.33_2

sakṣāraṃ pittalaṃ kaupaṃ śleṣmaghnaṃ dīpanaṃ laghu //

1.45.34

cauṇṭyamagnikaraṃ rūkṣaṃ madhuraṃ kaphakṛnna ca /

1.45.34_2

kaphaghnaṃ dīpanaṃ hṛdyaṃ laghu prasravaṇodbhavam //

1.45.35

madhuraṃ pittaśamanamavidāhyaudbhidaṃ smṛtam /

1.45.35_2

vaikiraṃ kaṭu sakṣāraṃ śleṣmaghnaṃ laghu dīpanam //

1.45.36

kaidāraṃ madhuraṃ proktaṃ vipāke guru doṣalam /

1.45.36_2

tadvatpālvalamuddiṣṭaṃ viśeṣāddoṣalaṃ tu tat //

1.45.37

sāmudramudakaṃ visraṃ lavaṇaṃ sarvadoṣakṛt /

1.45.37_2

anekadoṣamānūpaṃ vāryabhiṣyandi garihitam //

1.45.38

ebhirdoṣairasaṃyuktaṃ niravadyaṃ tu jāṅgalam /

1.45.38_2

pāke+avidāhi tṛṣṇāghnaṃ praśastaṃ prītivardhanaram //

1.45.39

dīpanaṃ svādu śītaṃ ca toyaṃ sādhāraṇaṃ laghu /

1.45.39_2

kaphamedo+anilāmaghnaṃ dīpanaṃ bastiśodhanam //

1.45.40

śvāsakāsajvaraharaṃ pathyamuṣṇodakaṃ sadā /

1.45.40_2

yat kvāthyamānaṃ nirvegaṃ viṣphenaṃ nirmalaṃ laghu //

1.45.41

caturbhāgāvaśeṣaṃ tu tattoyaṃ guṇavat smṛtam /

1.45.41_2

na ca paryuṣitaṃ deyaṃ kadācidvāri jānatā //

1.45.42

amlībhūtaṃ kaphotkleśi na hitaṃ tat pipāsave /

1.45.42_2

madyapānātsamudbhūte roge pittotthite tathā //

1.45.43

sanīpātasamutthe ca śṛtaśītaṃ praśasyate /

1.45.43_2

snigdhaṃ svādu himaṃ hṛdyaṃ dīpanaṃ bistiśodhanam //

1.45.44

vṛṣyaṃ pittapipāsāghnaṃ nārikelodakaṃ guru /

1.45.44_2

dāhātīsārapittāsṛṅnūrcchāmadyaviṣārtiṣu //

1.45.45

śṛtaśītaṃ jalaṃ śastaṃ tṛṣṇācchardibhrameṣu ca /

1.45.45_2

arocake pratiśyāye praseke śvayathau kṣaye //

1.45.46

mande+agnāvudare kuṣṭhe jvare netrāmaye tathā /

1.45.46_2

vraṇe ca madhumehe ca pānīyaṃ mandamācaret //

1.45.46_3

iti jalavargaḥ /

1.45.47

atha kṣīravargaḥ /

1.45.47_2

gavyamājaṃ tathā cauṣṭramāvikaṃ māhiṣaṃ ca yat /

1.45.47_3

aśvāyāścaiva nāryāśca kareṇūnāṃ ca yatpayaḥ //

1.45.48

tattvanekauṣadhirasaprasādaṃ prāṇadaṃ guru /

1.45.48_2

madhuraṃ picchilaṃ śītaṃ snigdhaṃ ślakṣṇaṃ saraṃ mṛdu /

1.45.48_3

sarvaprāṇabhṛtāṃ tasmāt sātmyaṃ kṣīramihocyate ///

1.45.49

tatra sarvameva kṣīraṃ prāṇināmapratiṣiddhaṃ jātisātmyāt vātapittaśoṇitamānaseṣvapi vikāreṣuvaviruddhaṃ jīrṇajvarakāsaśvāsaśoṣakṣayagulmonmādodaramūrcchābhramamadadāhapipāsāhṛdbastidoṣapāṇḍurogagrahaṇīdoṣārśaḥśūlodāvartātisārapravāhikāyonirogagarbhāsrāvaraktapittaśramaklamaharaṃ pāpmāpahaṃ balyaṃ vṛṣyaṃ vājīkaraṇaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ sandhānamāsthāpanaṃ vayaḥsthāpanamāyuṣyaṃ jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ vamanavirecanāsthāpanaṃ tulyaguṇatvāccaujaso vardhanaṃ bālavṛddhakṣatakṣīṇānāṃ kṣudvyavāyavyāyāmakarśitānāṃ ca pathyatamam //

1.45.50

alpābhiṣyandi gokṣīraṃ snigdhaṃ guru rasāyanam /

1.45.50_2

raktapittaharaṃ śītaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ //

1.45.51

jīvanīyaṃ tathā vātapittaghnaṃ paramaṃ smṛtam /

1.45.51_2

gavyatulyaguṇaṃ tvājaṃ viśeṣācchoṣiṇāṃ hitam //

1.45.52

dīpanaṃ laghu saṃgrāhi śvāsakāsāsrapittanut /

1.45.52_2

ajānāmalpakāyatvāt kaṭutiktaniṣevaṇāt //

1.45.53

nātyambupānādvyāyāmātsarvavyādhiharaṃ payaḥ /

1.45.53_2

rūkṣoṣṇaṃ lavaṇaṃ kiṃcidauṣṭraṃ svādurasaṃ laghu //

1.45.54

śophagulmodarārśoghnaṃ kṛmikuṣṭhaviṣāpaham /

1.45.54_2

āvikaṃ madhuraṃ snigdhaṃ guru pittakaphāvaham //

1.45.55

pathyaṃ kevalavāteṣu kāse cānilasaṃbhave /

1.45.55_2

mahābhiṣyandi madhuraṃ māhiṣaṃ vahnināśanam //

1.45.56

nidrākaraṃ śītataraṃ gavyāt snigdhataraṃ guru /

1.45.56_2

uṣṇamaikaśaphaṃ balyaṃ śākhāvātaharaṃ payaḥ //

1.45.57

madhurāmlagsaṃ rūkṣaṃ lavaṇānurasaṃ laghu /

1.45.57_2

nāryāstu madhruaṃ stanyaṃ kaṣāyānurasaṃ himam //

1.45.58

nasyāścayotanayoḥ pathyaṃ jīvanaṃ laghu dīpanam /

1.45.58_2

hastinyā madhuraṃ vṛṣyaṃ kaṣāyānurasaṃ guru //

1.45.59

snigdhaṃ sthairyakaraṃ śītaṃ cakṣuṣyaṃ balavardhanam /

1.45.59_2

prāyaḥ prābhātikaṃ kṣīraṃ guru viṣṭambhi śītalam //

1.45.60

rātryāḥ somaguṇatvācca vyāyāmābhāvatastathā /

1.45.60_2

divākarābhitaptānāṃ vyāyāmānilasevanāt //

1.45.61

vātānulomi śrāntighnaṃ cakṣuṣyaṃ cāparāhṇikam /

1.45.61_2

payo+abhiṣyandi gurvāmaṃ prāyaśaḥ parikīrtitam //

1.45.62

tadevoktaṃ laghutaramanabhiṣyandi vai śṛtam /

1.45.62_2

varjayitvā striyāḥ stanyamāmameva hi taddhitam //

1.45.63

dhāroṣṇaṃ guṇavat kṣīraṃ viparītamato+anyathā /

1.45.63_2

tadevātiśṛtaṃ śītaṃ guru bṛṃhaṇamucyate //

1.45.64

aniṣṭagandhamamlaṃ ca vivarṇaṃ virasaṃ ca yat /

1.45.64_2

varjyaṃ salavaṇaṃ kṣīraṃ tacca vigrathitaṃ bhavet //

1.45.65

dadhi tu madhuramamlamatyamlaṃ ceti tatkaṣāyānurasaṃ snigdhamuṣṇaṃ pīnasaviṣamajvarātisārārocakamūtrakṛcchrakārśyāpahaṃ vṛṣyam prāṇakaraṃ maṅgalyaṃ ca //

1.45.66

mahābhiṣyandi madhuraṃ kaphamedovivardhanam /

1.45.66_2

kaphapittakṛdamlaṃ syādatyamlaṃ raktadūṣaṇam //

1.45.67

vidāhi sṛṣṭaviṇmūtraṃ mandajātaṃ tridoṣakṛt /

1.45.67_2

snigdhaṃ vipāke madhuraṃ dīpanaṃ balavardhanam //

1.45.68

vātāpaham pavitraṃ ca dadhi gavyaṃ rucipradam /

1.45.68_2

dadhyājaṃ kaphapittaghnaṃ laghu vātakṣayāpaham //

1.45.69

durnāmaśvāsakāseṣu hitamagneśca dīpanam /

1.45.69_2

vipāke madhuraṃ vṛṣyaṃ vātapittaprasādanam //

1.45.70

balāsavardhanaṃ snigdhaṃ viśeṣāddadhi māhiṣam /

1.45.70_2

vipāke kaṭu sakṣāraṃ guru bhedyauṣṭrikaṃ dadhi //

1.45.71

vātamarśāṃsi kuṣṭhāni kṛmīn hantyudarāṇi ca /

1.45.71_2

kopanaṃ kaphavātānāṃ durnāmnāṃ cāvikaṃ dadhi //

1.45.72

rase pāke ca madhuramatyabhiṣyandi doṣalam /

1.45.72_2

dīpanīyamacakṣuṣyaṃ vāḍavaṃ dadhi vātalam //

1.45.73

rūkṣamuṣṇaṃ kaṣāyaṃ ca kaphamūtrāpahaṃ ca tat /

1.45.73_2

snigdhaṃ vipāke madhuraṃ balyaṃ santarpaṇaṃ guru //

1.45.74

cakṣuṣyamagryaṃ doṣaghnaṃ dadhi nāryā guṇottaram /

1.45.74_2

laghu pāke balāsaghnaṃ vīryoṣṇaṃ paktināśanam //

1.45.75

kaṣāyānurasaṃ nāgyā dadhi varcovivardhanam /

1.45.75_2

dadhīnyuktāni yānīha gavyādīni pṛthak pṛthak //

1.45.76

vijñeyamevaṃ sarveṣu gavyameva guṇottaram /

1.45.76_2

vātaghnaṃ kaphakṛt snigdhaṃ bṛṃhaṇaṃ nātipittakṛt //

1.45.77

kuryādbhaktābhilāṣaṃ ca dadhi yat suparisrutam /

1.45.77_2

śṛtāt kṣīrāttu yajjātaṃ guṇavaddadhi tat smṛtam //

1.45.78

vātapittaharaṃ rucyaṃ dhātvagnibalavardhanam /

1.45.78_2

dadhnaḥ saro gururvṛṣyo vijñeyo+a nilanāśanaḥ //

1.45.79

vahnervidhamanaścāpi kaphaśukravivardhanaḥ /

1.45.79_2

dadhi tvasāraṃ rūkṣaṃ ca grāhi viṣṭambhi vātalam //

1.45.80

dīpanīyaṃ laghutaraṃ sakaṣāyaṃ rucipradam /

1.45.80_2

śaradgrīṣmavasanteṣu prāyaśo dadhi garhitam //

1.45.81

hemante śiśire caiva varṣāsu dadhi śasyate /

1.45.81_2

tṛṣṇāklamaharaṃ mastu laghu srotoviśodhanam //

1.45.82

amlaṃ kaṣāyaṃ madhuramavṛṣyaṃ kaphavātanut /

1.45.82_2

prahlādanaṃ prīṇanaṃ ca bhinattyāśu malaṃ ca tat //

1.45.82_3

balamāvahate kṣipraṃ bhaktacchandaṃ karoti ca //

1.45.83

svādv-amlam-atyamlaka-mandajātaṃ tathā śṛtakṣīrabhavaṃ saraśca /

1.45.83_2

asāramevaṃ dadhi saptadhā+asmin varge smṛtā mastuguṇāstathaiva //

1.45.84

takraṃ madhuramamlaṃ kaṣāyānurasamuṣṇavīryaṃ laghu rūkṣamagnidīpanaṃ garaśophātisāragrahaṇīpāṇḍurogārśaḥplīhagulmārocakaviṣamajvaratṛṣṇācchardiprasekaśūlamedaḥśleṣmānilaharaṃ madhuravipākaṃ hṛdyaṃ mūtrakṛcchrasnehavyāpatprśamanamavṛṣyaṃ ca //

1.45.85

manthanādipṛthagbhūtasnehamardhodakaṃ ca yat /

1.45.85_2

nātisāndradravaṃ takraṃ svādvamlaṃ tuvaraṃ rase /

1.45.85_3

yattu sasnegamajalaṃ mathitam gholamucyate //

1.45.86

naiva takraṃ kṣate tadyānnoṣṇakāle na durbale /

1.45.86_2

na mūrcchābhramadāheṣu na roge raktapaittike //

1.45.87

śītakāle+agnimāndye ca kaphottheṣvāmayeṣu ca /

1.45.87_2

mārgāvarodhe duṣṭe ca vāyau takraṃ praśasyate //

1.45.88

tat punarmadhuraṃ śleṣmaprakopaṇaṃ pittapraśamanaṃ ca amlaṃ vātaghnaṃ pittakaraṃ ca //

1.45.89

vāte+amlaṃ saindhavopetaṃ svādu pitte saśarkaram /

1.45.89_2

pibettakraṃ kaphe cāpi vyoṣakṣārasamanvitam //

1.45.90

grāhiṇī vātalā rūkṣā durjarā takrakūrcikā /

1.45.90_2

takrāllaghutaro maṇḍaḥ kūrcikādadhitakrajaḥ //

1.45.91

guruḥ kilāṭo+anilahā puṃstvanidrāpradaḥ smṛtaḥ /

1.45.91_2

madhurau bṛṃhaṇau vṛṣyau tadvatpīyūṣamoraṭau //

1.45.92

navanītaṃ punaḥ sadyaskaṃ laghu sukumāraṃ madhuraṃ kaṣāyamīṣadamlaṃ śītalaṃ medhyaṃ dīpanaṃ hṛdyaṃ saṃgrāhi pittānilaharaṃ vṛṣyamavidāhi kṣayakāsavraṇaśoṣārśo+arditāpahaṃ cirotthitaṃ guru kaphamedovivardhanaṃ balakaraṃ bṛṃhaṇaṃ śoṣaghnaṃ viśeṣeṇa bālānāṃ praśasyate //

1.45.93

kṣīrotthaṃ punarnavanītamutkṛṣṭasnehamādhuryamatiśītaṃ saukumāryakaraṃ cakṣuṣyaṃ saṃgrāhi raktapittanetrarogaharaṃ prasādanaṃ ca //

1.45.94

santānikā punarvātaghnī tarpaṇī balyā vṛṣyā snegdhā rucyā madhurā madhuravipākā raktapittaprasādanī gurvī ca //

1.45.95

vikalpa eṣa dadhyādiḥ śreṣṭho gavyo+abhivarṇitaḥ /

1.45.95_2

vikalpānavaśiṣṭāṃstu kṣīravīryātsamādiśet //

1.45.96

atha ghṛtam /

1.45.96_2

ghṛtaṃ tu madhuraṃ saumyaṃ mrḍuśītavīryamalpābhiṣyandi snehanamudāvartonmādāpasmāraśūlajvarānāhavātapittapraśamanamagnidīpanaṃ smṛtimatimedhākāntisvaralāvaṇyasaukumāryaujastesjobalakaramāyuṣyaṃ vṛṣyaṃ medhyaṃ vayaḥsthāpanaṃ guru cakṣuṣyaṃ śleṣmābhivardhanaṃ pāpmālakṣmīpraśamanaṃ viṣaharaṃ rakṣoghnaṃ ca //

1.45.97

vipāke madhuraṃ śītaṃ vātapittaviṣāpaham /

1.45.97_2

cakṣuṣyamagryaṃ balyaṃ ca gavyaṃ sarpirguṇottaram //

1.45.98

ājaṃ ghṛtaṃ dīpanīyaṃ cakṣuṣyaṃ balavardhanam /

1.45.98_2

kāse śvāse kṣaye cāpi pathyaṃ pāke ca tallaghu //

1.45.99

madhuraṃ raktapittaghnaṃ guru pāke kaphāvaham /

1.45.99_2

vātapittapraśamanaṃ suśītaṃ māhiṣaṃ ghṛtam //

1.45.100

auṣṭraṃ kaṭu ghṛtaṃ pāke śophakrimiviṣāpaham /

1.45.100_2

dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ kuṣṭhagulmodarāpaham //

1.45.101

pāke laghvāvikaṃ sarpirna ca pittaprakopaṇam /

1.45.101_2

kaphe+anile yonidoṣe śoṣe kampe ca taddhitam //

1.45.102

pāke laghūṣṇavīryaṃ ca kaṣāyaṃ kaphanāśanam /

1.45.102_2

dīpanaṃ baddhamūtraṃ ca vidyādaikaśaphaṃ ghṛtam //

1.45.103

cakṣuṣyamagryaṃ strīṇāṃ tu sarpiḥ syādamṛtopamam /

1.45.103_2

vṛddhiṃ karoti dehāgnyorlaghupākaṃ viṣāpaham //

1.45.104

kaṣāyaṃ baddhaviṇmūtram tiktamagnikaraṃ laghu /

1.45.104_2

hanti kāreṇavaṃ sarpiḥ kaphakuṣṭhaviṣakrimīn //

1.45.105

kṣīraghṛtaṃ punaḥ saṃgrāhi raktrapittabhramamūrcchāpraśamanaṃ netrarogahitaṃ ca //

1.45.106

sarpirmaṇḍastu madhuraḥ saro yoniśrotrākṣiśirasāṃ śūlaghno bastinasyākṣipūraṇeṣūpadiśyate //

1.45.107

sarpiḥ purāṇaṃ saraṃ kaṭuvipākaṃ tridoṣāpahaṃ mūrcchāmadonmādosarajvaragaraśoṣāpasmārayoniśrotrākṣiśiraḥśūlaghnaṃ dīpanaṃ bastinasyākṣipūraṇeṣūpadiśyate //

1.45.108

bhavati cātra /

1.45.108_2

purāṇaṃ timiraśvāsapīnasajvarakāsanut /

1.45.108_3

mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanam //

1.45.109

ekādaśaśataṃ caiva vatsarānuṣitaṃ ghṛtam /

1.45.109_2

rakṣoghnaṃ kumbhasarpiḥ syāt paratastu mahāghṛtam //

1.45.110

peyaṃ mahāghṛtaṃ bhūtaiḥ kaphaghnaṃ pavanādhikaiḥ /

First 200 of 426 passages. Read on

Commentaries (2)

Linked texts (11)