The Compendium of Suśruta 4.29.12
Suśrutasaṃhitā 4.29.12
- Language
- Sanskrit
4.29.12
sāyaṃ vā bhuktavānupaśrutaśāntiḥ kuśaśayyāyāṃ kṛṣṇājinottarāyāṃ suhṛdbhirupāsyamānaḥ śayīta, tṛṣito vā śītodakamātrāṃ pibet (†aśanāyito vā kṣīraṃ); tataḥ prātarutthāyopaśrutaśāntiḥ kṛtamaṅgalo gāṃ spṛṣṭvā tatahaivāsīta, tasya jīrṇe some chardirutpadyate, tataḥ śoṇitāktaṃ kṛmivyāmiśraṃ charditavate sāyaṃ śṛtaśītaṃ kṣīraṃ vitaret; tatastṛtīye+ahani kṛmivyāmiśramatisāryate, sa tenāniṣṭapratigrahabhuktaprabhṛtibhirviśeṣairvinirmuktaḥ śuddhatanurbhavati, tataḥ sāyaṃ snātāya pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret, kṣaumavastrāstṛtāyāṃ cainaṃ śayyāyāṃ śāyayet; tataścaturthe+ahani tasya śvayathurutpadyate, tataḥ sarvāṅgebhyaḥ kṛmayo niṣkrāmanti, tadahaśca †śayyāyāṃ pāṃśubhiravakīryamāṇaḥ śayīta, tataḥ sāyaṃ pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret; evaṃ pañcamaṣaṣṭhayordivasayorvarteta, kevalamubhayakālamasmai kṣīraṃ vitaret; tataḥ saptame+ahani nirmāṃsastvagasthibhūtaḥ kevalaṃ somaparigrahādevocchvasiti, tadahaśca kṣīreṇa sukhoṣṇena pariṣicya tilamadhukacandanānuliptadehaṃ payaḥ pāyayet; tato+aṣṭame+ahani prātareva kṣīrapariṣiktaṃ candanapradigdhāgātraṃ payaḥ pāyayitvā pāṃśuśayyāṃ samutsṛjya kṣaumavastrāstṛtāyāṃ śayyāyāṃ śāyayet, tato+asya māṃsamāpyāyyate, tvak cāvadalati, dantanakharomāṇi cāsya patanti; tasya navamadivasāt prabhṛtyaṇutailābhyaṅgaḥ somavalkakaṣāyapariṣekaḥ; tato daśame+ahanyetadeva vitaret, tato+asya tvak sthiratāmupaiti; evamekādaśadvādaśayorvarteta; tatastrayodaśāt prabhṛti somavalkakaṣāyapariṣekaḥ, evamāṣoḍaśādvarteta; tataḥ saptadaśāṣṭādaśayordivasayordaśanā jāyante śikhariṇaḥ snigdhavajravaidūryasphaṭikaprakāśāḥ samāḥ sthirāḥ sahiṣṇavaḥ, tadā prabhṛti cānavaiḥ śālitaṇḍulaiḥ kṣīrayavāgūmupaseveta yāvat pañcaviṃśatiriti; tato+asmai dadyācchālyodanaṃ mṛdūbhayakālaṃ payasā, tato+asya nakhā jāyante vidrumendragopakataruṇādityaprakāśāḥ, sthirāḥ snigdhā lakṣaṇasaṃpannāḥ keśāśca sūkṣmā jāyante, tvak ca nīlotpalātasīpuṣpavaidūryaprakāśā; ūrdhvaṃ ca māsāt keśān vāpayet, vāpayitvā cośīracandanakṛṣṇatilakalkaiḥ śiraḥ pradihyāt payasā vā snāpayet; tato+asyānantaraṃ saptarātrāt keśā jāyante bhramarāñjananibhāḥ kuñcitāḥ sthirāḥ snigdhāḥ; tatastrirātrāt† prathamāvasathaparisarānniṣkramya muhūrtaṃ sthitvā punarevāntaḥ praviśet, tato+asya balātailamabhyaṅgārthe+avacāryaṃ, yavapiṣṭamudvartanārthe, sukhoṣṇaṃ ca payaḥ pariṣekārthe, ajakarṇakaṣāyamutsādanārthe, sośīraṃ kūpodakaṃ snānārthe, candanamanulepārthe, āmalakarasavimiśrāścāsya yūṣasūpavikalpāḥ, kṣīramadhukasiddhaṃ ca kṛṣṇatilamavacāraṇārthe, evaṃ daśarātraṃ; tato+anyaddaśarātraṃ dvitīye parisare varteta; tatastṛtīye parisare sthirīkurvannātmānamanyaddaśarātramāsīta, kiñcidātapapavanān vā seveta, punaścāntaḥ praviśet, na cātmānamādarśe+apsu vā nirīkṣeta rūpaśālitvāt; tato+anyaddaśarātraṃ krodhādīn †pariharet, evaṃ sarveṣāmupayogavikalpaḥ/ viśeṣatastu vallīpratānakṣupakādayaḥ somā brāhmaṇakṣatriyavaiśyairbhakṣayitavyāḥ/ teṣāṃ tu pramāṇamardhacatuṣkamuṣṭayaḥ//
Linked texts (1)
- Śabdakalpadruma — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit