Amritasagara 23.24

23.24

plīhārogakī samprāpti- maṃdajvara, mandāgni hokara bala naṣṭa ho jāve,
śarīrameṃ kupita kapha pittake lakṣaṇa hojāve aura śarīra pīta varṇakā ho
jāve to plīhāroga ( pilahī ) utpanna huā jāno yaha roga 1 vāta,
1 vātaplīhā lakṣaṇa-peṭameṃ nitya, apharā rahā kare, udāvarta roga ho
aura peṭameṃ śūla cale to bādīkā plīhā jāno
2 pittaplīhā lakṣaṇa--jvara, tṛṣā, dāha, moha ho aura śarīrakā varṇa
pīlā paḍa jāve to pittakī plīhā jānoṃ
3 kaphaplīhā lakṣaṇa-peṭameṃ maṃda maṃda pīḍā ho, plīhā dṛṣṭi par̤e,
bhārī ho, śarīrameṃ bojha jāna paḍe aura bhojanameṃ aruci ho to kaphaplīhā jāno
4 rudhiraplīhā lakṣaṇa-saba indriyāṃ śithila ho jāveṃ, śarīra kā varṇa
viparīta ho jāve, aṃga bhārī ho, peṭa lāla ho bhrama, dāha, moha ho to
rudhiraplīhā jāno
asādhyaplīhā lakṣaṇa-jisameṃ pūrvokta tīnoṃ doṣoṃke lakṣaṇa hoṃ vaha
asādhya hai
liye prathama yakṛta rogake viṣayameṃ kucha na likhā
hṛdrogotpatti kāraṇa-uṣṇa, bhārī, kasailī, khaṭṭī, tīkṣṇa vastuke
atibhakṣaṇa, adhika śrama, hṛdayameṃ coṭa, aticintā aura malamūtrāvarohṛdrogasāmānyasvarūpa-bhojanakā rasa prathama hṛdayameṃ prāpta hokara tridovātahṛdroga lakṣaṇa-hṛdayameṃ pīḍā phaila jāve, suī cubhāne, dahī mathane,
ārīse cīrane, kulhāḍīse phāḍane, yā hāthase cīra ḍālaneke sadṛśa
pīḍā hove to bādīkā hṛdroga jāno
pittahṛdroga lakṣaṇa--tṛṣā, dāha, ghabarāhaṭa, mūrchā, mukhameṃ kucha durgaṃdha ho,
mukha sūkhe, hṛdayameṃ cūsaneke samāna pīḍā ho aura mukhase dhuām̐ nikale
to pittakā hṛdroga jāno
iti śrīamṛtasāgare nidānakhaṇḍe yakṛt-plīhā-hṛdrogalakṣaṇanirūpaṇaṃ nāma caturviṃśatitamastaraṃgaḥ