Arogyacintamani (Pandit Damodara) 94.16

94.16

na tvakṛtavamanamanyatrātikrūrakoṣṭhāt| akṛtavamanasya hi śleṣmaṇā sahitamauṣadhamūrdhvaṃ pravartate| urasi vā ruddhamavatiṣṭhate| tato nālaṃ virekāya| samyagviārektasyāpi cādhaḥsrastaḥ śleṣmā grahaṇīṃ chādayitvā gauravamāpādayati pravāhikāṃ
vā | śleṣmakāle'pyakṛtavamanokto doṣaḥ | śūlādhmānagauravāṇi vā kuryāt
kṣīṇe śleṣmaṇyaparāhne rātrau vā virecayet | pītamātra eva cauṣadhe chardivighātāya
śītāmbunā mukhamasya sahasā siñcet | tata uṣṇodakena sāntarmukhaṃ viśodhyārdrasurabhimṛnmātuluṅgajambīrasumanassaugandhikādīni hṛdyagandhānyupajighret
nivātasukhaśayyāsthitaścāvibandhārthamalpalpamuṣṇodakamanu ^1pibet | tanmanā
vegānudīrayamāṇaḥ śayyāsanne pratigrahe āsīno viricyeta | yathā ca vamane
svedaprasekauṣadhakaphapittānilāḥ krameṇa pravartante evaṃ virecane mūtrapurīṣapittauṣadhakaphāḥ | ataścānyathā vāyupravṛttau tu bheṣajottejanārthamuṣṇodakaṃ pāyayet
pāṇitāpaiśca jaṭharaṃ svedayet
virecanaṃ pītavāṃstu na vegān dhārayed budhaḥ
nivātaśāyī śītāmbu na spṛśenna pravāhayet
hṛtkukṣiśuddhaṃ pariśuddhadehamuṣṇābhiradbhiḥ pariṣiktagātram
kulatthamudgāḍhakijāṅgalānāṃ
yūpai rasairvāpyupabhojayīta
koṣṭhastrividhaḥ—^2mṛduḥ krūro madhyamaśca | tatra mṛduḥ suviricyate kṣīrekṣurasatakramastuguḍakesarasarpirnavamadyoṣṇodakapīludrākṣāpūgaphalādibhiḥ | bahuvātaḥ krūraḥ | sa durvirecyaḥ triphalātilvakātrivṛnnīlinīdantiphalādibhirapi | bahuśleṣmā samadoṣaśca madhyamaḥ
kāsopalepasvarabhedanidrāstandrā''syadaurgandhyaviṣopasargāḥ
kaphaprasekagrahaṇīpradoṣā
na santi jantorvamataḥ kadā cit
“ yadā tu vamanaṃ pītaṃ na cchardayati mānavaḥ
kiṃ tatra bheṣajaṃ kuryātkathaṃ vaidyaḥ samācaret ||”
iti praśne kṛte,
makṣikāyeśacūrṇāni takramaṇḍena yojayet
etena hi prayogeṇa kṣipraṃ pracchardayennaraḥ
eṣā kriyā samākhyātā durvamānāṃ viśeṣataḥ
vamanasyātithyāsthitaṃ snehoktenācāravidhinā tuṣyāt || (?)
tato'gnibalamavekṣya ^1kṣudhāṃ ca sāyāhne sukhodakapariṣiktaḥ purāṇānāṃ
raktaśālitaṇḍulānāṃ susiddhasikthamannamasnehakaṭulavaṇamalpasnehaṃ vā dravaprāyamuṣṇodakānupānaṃ sāyaṃprātarupayuñjāno vidhiṃ seveta