Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 6

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 6

Language
Sanskrit

6.1

iti vaṅgasena saṅkalite jvaranidānacikitsādhikāraḥ samāptaḥ
gurvatisnigdharūkṣoṣṇādravasthūlātiśītalaiḥ
viruddhādhyaśanājīrṇai rasātmyaiścāpi bhojanaiḥ

6.2

snehādyairatiyuktaiśca mithyāyuktairviṣairbhayaiḥ
śokaduṣṭāmbumadyātipānaiḥ sātmyarttuparyayaiḥ

6.3

jalābhiramaṇairvegavighātaiḥ kṛmidoṣataḥ
nṛṇāṃ bhavatyatīsāro lakṣaṇaṃ tasya vacyate

6.4

saṃśamyāpāṃ dhāturagniṃ pravṛddho varcomiśro vāyunādhaḥ praṇunnaḥ
saratyatīvātisāraṃ tamāhurvyādhiṃ ghoraṃ ṣaḍvidhantaṃ vadanti

6.5

ekaikaśaḥ sarvvaśaścāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ

6.6

hṛnnābhipāyūdarakucitodagātrāvasādānilasannirodhāḥ
viṭsaṅga ādhmānamathā'vipāko bhaviṣyatastasya puraḥsarāṇi

6.7

hitaṃ laṅghanamevādau pūrvarūpeṣu dehinaḥ
kāyyaṃñcānaśanasyānte sadravaṃ laghubhojanam

6.8

viśvodīcyodakaṃ pānaṃ laṅghanaṃ cāsya śasyate
haridrādiṃ vacādiṃ vā piveccāmeṣu mānavaḥ

6.6-2

khaḍayūṣayavāgūbhiḥ pippalyādi prayojayet
mudgayūṣarasaṃ takaṃ dhānyajīrakasaṃyutam
khaḍayūṣamiti proktaṃ saindhavena samanvitam

6.10

agnisandīpanaṃ proktaṃ grahaṇīdoṣanāśanam
arocake jvare caiva śreṣṭhametapravāhike

6.11

vilvaṃ sadhānyañca sajīrakañca pāṭhā ca śuṇṭhī tilasaṃyutā ca
piṣṭvā ṣaḍaṅgaḥ sukṛto narāṇāṃ yūṣo hyatīsāraharaḥ pradiṣṭaḥ

6.12

tṛṣṇāpanayanī laghvī dīpanī vastiśodhanī
jvare caivātisāre ca yavāgūḥ sarvvadā hitāḥ

6.13

āmapakkakramaṃ hitvā nātisāre kriyā hitā
ataḥ sarvātisāreṣu jñeyaṃ pakkāmalakṣaṇam

6.14

sasṛṣṭamāmairdoṣaistu nyastamapsu nimajjati
purīṣa bhṛśadurgandhi picchilaṃ cāmasaṃjñitam

6.15

etānyeva tu liṅgāni viparītāni yasya vai
lāghavañca viśeṣeṇa tasya pakkaṃ vinirdiśet

6.16

na tu saṃgrāhakaṃ dadyāt pūrvamāmātisāriṇe
doṣā hyādau badhyamānā janayantyāmayān bahvan

6.17

śothapāṇḍvāmayaplīhakuṣṭhagulmodarajvarān
daṇḍakālasakādhmānagrahaṇyarśo gadāṃstathā

6.18

ḍimbho yaḥ sthaviro vāpi vātapittātmakaśca yaḥ
kṣīṇadhātubalaścāpi bahudoṣo'tiviśrutaḥ

6.16-2

āmo'pi stambhanīyaḥ syātyācanānmaraṇaṃ vrajet

6.20

stokaṃ stokaṃ vibaddhaṃ vā saśūlaṃ yo'tisāryyate
abhayāpippalīkalkaiḥ sukhoṣṇaistaṃ virecayet

6.21

dīptāgnirbahudoṣo vibandhamatisāryyate
viḍaṅgatriphalā kṛṣṇā kaṣāyaistaṃ virecayet

6.22

hruttakṣāmasya vireke tu peyāṃ yuñjyādvicakṣaṇaḥ
bheṣajairmārutaghnaiśca dīpanīyaiśca kalpitām

6.23

yo'tidravaṃ prabhūtañca purīṣamatisāryyate
tasyādau vamanaṃ yojyaṃ paścāllaṅghanameva ca

6.25

śūlānāhaprasekārttaṃ vāmayedatisāriṇam
pippalī lavaṇābhyāñca sādhitena jalena vā 24
pathyādāruvacāmustairnāgarātiviṣānvitaiḥ
āmātisāranāśāya kvāthamebhiḥ pivennaraḥ

6.26

pāṭhā hiṅgvajamodośrā pañcakolābdajaṃ rajaḥ
uṣṇāmbupotaṃ sarujaṃ jayatyāmaṃ sasaindhavam

6.27

tryūṣaṇātiviṣā hiṅgu vacā sauvarcalābhayā
sukhoṣonāmbhasā hanyādāmātisāramuddhatam

6.28

vacā vilvakaraṇā viśvā kulakaṃ kuṣṭhadīpyakam
saviḍaṅgaṃ jayetyotamāmamuṣṇāmbunā mṛtam

6.26-2

harītakī sātiviṣā hiṅgu sauvarcalaṃ vacā
saindhava ceti piṣṭāni pāyayeduṣṇāvāriṇā
āmātisāre yogo'yaṃ pācayitvā cikitsiti

6.30

āmātisāro yogena yadyetena na śāmyati
na ta yogaśatenāpi cikitsati cikitsakaḥ

6.31

eraṇḍarasasammiṣṭaṃ pakvamāmañca nāgaram
āmātisāraśūlaghnaṃ dīpanaṃ pācanaṃ tathā

6.32

citrakaṃ pippalīmūlaṃ vacā kaṭukarohiṇī
pāṭhā vatsakabījāni haritakyo mahauṣadham

6.33

etadāmasamutthānamatīsāraṃ savedanam
kaphātmakaṃ sapittañca savāta hanti vai dhruvam

6.34

śvadaṃṣṭrairaṇḍadhānyāmla yavapuṣkarasādhitā
pathyā madhuyutā līḍhā śūlagranthivināśinī

6.35

nāgarātiviṣā mustaiḥ kvāthaḥ syādāmapācanaḥ

6.36

bilva mocarasaṃ pāṭhā gūr̤acī viśvamustakam
guḍatakreṇa durvāraṃ pīta hantyudarāmayam

6.37

dhānyanāgaramustañca bālaka bilvameva ca
āmaśūlavibandhaghnaṃ pācanaṃ vahnidīpanam

6.38

pitte dhānyacatuṣkañca śuṇṭhautyāgādvadanti hi
devadāruvacāsusta nāgarātiviṣā bhayā
sarvājīrṇapraśamanaṃ peyametaiḥ śṛtaṃ jalam

6.36-2

nāgarātiviṣāsustairathavā dhānyanāgaraiḥ
tṛṣṇāśūlātisāraghnaṃ rocanaṃ dīpanaṃ laghu

6.40

dhānyakātiviṣodīcya yavānī mustanāgare
balādviparṇī vilvañca dadyāddīpalapācane

6.41

abhayā nāgara mustaṃ guḍena saha yojitam
catuḥsameyaṃ guṭikā tridoṣaghnī prakīrttitā

6.42

āmātisāramānāha savibandhaṃ visūcikām
kṛmīnarocakaṃ hanyāddīpayatyāśu cānalam

6.43

dalotthaḥ svarasaḥ peyo hijjalasya samākṣikaḥ
jayatyāmamatīsāraṃ kvātho vā kuṭajatvacaḥ

6.44

payasyutkvāthya mustānāṃ viṃśati triguṇe'mbhasi
kṣīrāvaśiṣṭaṃ tatpītaṃ hanyāmaṃ śūlameva ca

6.45

eraṇḍamūlaiḥ sakaṇairāranāle vimiśrite sayavaiḥ
svinnā khādedabhayāmāmātīsāraśūlārttaḥ

6.46

keśarājasuniṣaṇṇakañcaṭaṃ dāḍimasya phalamarjunodbhavam
kvātha eṣa pariśīlito nṛṇāṃ hanti sāmamathaśūlamuddhatam

6.47

kaliṅgātiviṣā hiṅgu pathyāsauvarcalaṃ vacā
śūlastambhavivandhaghnaṃ peya dīpanapācanam

6.48

khinnāmavilvayavagokṣurakorabūkacchinnodbhavā tuṣajalairmadhunāvalīḍhā
baddhālyaviṭkamatisāramasṛgvibhinnam
āmātisāramapi hanti harītakīyam

6.46-2

nirāmarūpaṃ śūlārttaṃ laṅghanādyaiśca karṣitam
naraṃ rūkṣamavekṣyāgniṃ sakṣāraṃ pāyayet ghṛtam

6.50

kṣāranāgaracāṅgerīkoladadhyamlasādhitam
sarpiḥ pakvaṃ pivedvāpi śūlātisāraśāntaye

6.51

śuṇṭhīkṣāra sakalkābhyāṃ viśiṣṭa dravyamiṣyate
aralutvak priyaṅguśca madhukaṃ dāḍimāṅkurān
avāpya piṣṭvā vipacedyavāgūṃ dadhni tāṃ pivet
eṣā sarvānatīsārān hanti pakvānasaṃśayaḥ

6.52

salodhraṃ dhātakī vilva mustāmrāsthyekaliṅgakam
pivenmāhiṣatakreṇa pakvātisāranāśanam

6.53

ambaṣṭā dhātakī lodhra samaṅgā padmakesaram
madhukāraluvilvañca pakvātisārahā gaṇaḥ

6.54

padmaṃ samaṅgā madhukaṃ vilvaṃ jambū salāṭukam
pivettaṇḍulatoyena sacaudramagadaṅkaram

6.55

pakvātisāriṇe deyo mustākkāthaḥ samākṣikaḥ

6.56

samaṅgā dhātakīpuṣpaṃ mañjiṣṭhā lodhrameva ca
śālmalīveṣṭakaṃ lodhramakṣadāḍimayostvacau

6.57

āmrāsthimadhya lodhrañca vilvamadhyaṃ priyaṅgu ca
madhuka śṛṅgaverañca dīrghavṛntatvageva ca

6.58

catvāra ete yogāḥ syuḥ pittātisāranāśanāḥ
uktā ya upayojyāstu sacaudrāstaṇḍulāmbunā

6.56-2

dīrghavṛntatvacaṃ piṣṭvā mahauṣadhasamanvitam
pītaṃ taṇḍulatoyena pakvātisāranāśanam

6.60

pathyājājī durālambhā ghoṭāphalasamanvitaḥ
svaraso'pyathavā kalkaḥ pakvātisāranāśanaḥ

6.61

navacūtasya parṇāni kapitthaphalameva ca
piṣṭvā taṇḍulatoyena pakvātisāraśāntaye

6.62

kuṭajaṃ vahnicūrṇaṃñca madhunā saha lehayet
cirotthitamatīsāraṃ pakkaṃ pittāsrajaṃ jayet

6.63

pakkaḥ śakvadatīsāro grahaṇī mārdavāvyatā
pravarttate yadā kāryyaṃ kṣipraṃ sāṃgrāhiko vidhiḥ

6.64

kaccaṭajambūdāḍimaśṛṅgāṭakapatravitvahrīveram
jaladharanāgarasahitaṃ gaṅgāmapi vāhinīṃ rundhyāt

6.65

mocarasamustānāgarapāṭhāśālūkadhātakīkusumaiḥ
cūrṇaṃ mathitasametaṃ ruṇaddhi gaṅgāpravāhamapi

6.66

mustā vatsakavauja mocarasaṃ vilvadhātakolòdhram
guḍamathitasammayuktaṃ gaṅgāmapi vegavāhinīṃ rundhyāt

6.67

aṅkoṭamūlakalkaḥ sacaudrastaṇḍulāmbunā pītaḥ
seturiva saridvegaṃ jhaṭiti nirundhyādatīsāram

6.68

kṛtvālabāla sudṛḍhaṃ piṣṭairāmalakairbhiṣak
ārdrakasvarasenāśu pūrayennābhimaṇḍalam

6.66-2

nadīvegopama ghoraṃ pravṛddha durddhara nṛṇām
sadyo'tīsāramajaya nāśayatyeṣa yogarāṭ

6.70

sauvīrapiṣṭaḥ sahakārakalko nābhipralepādatīsārahantā

6.71

aruṇa phenilaṃ rūkṣamalpamalpa muhurmuhuḥ
sakkadāma saruk śabdaṃ mārutenātisāryyate

6.72

laṅghanamekaṃ muktvā nānyadastīha bheṣaja balinaḥ
samudīrṇadoṣanicaya śamayati tatpācayatyeva

6.73

yathādoṣauṣadhaiḥ siddhaḥ yūṣo maṇḍādikaḥ kramāt
lājamaṇḍaḥ kṛto yogaistaiḥ kṛtā hastamanvitā

6.74

vastrasrutā yavāgūrvā prasrutakṣudrabhaktakam
sarveṣu malabhedeṣu lavaṇaṃ na prayojayet
taddhi taikṣṇātsaratvācca doṣaḥ kṣobhāya kalpate

6.75

suniṣaṇṇakavārttākaṃ kañcaṭaṃ hitamucyate

6.76

kapitthavilvacāṅgerī takradāḍimasādhitā
grāhiṇī pācinī peyā vāte vā pañcamūlikā

6.77

pañcamūlī balā vilvadhānyakotpalavilvajā
vātātīsāriṇe deyā śukteṇānyatamena ca

6.78

vacā cātiviṣā mustaṃ bījāni kuṭajasya ca
śreṣṭho vātātīsāre ca yogo vaidyena yojitaḥ

6.79

pūtikaṃ māgadhī śuṇṭhī balādhānyaṃ harītakī
padmāmbunā pivetkvāthaṃ vātātīsāraśāntaye

6.80

pītaṃ raktaṃ sitaṃ nīlaṃ durgandhiharitaṃ dravam
dāhapākapipāsā ca śakṛtpittāvravarttate

6.81

āmānvayamatīsāraṃ paittikaṃ laṅghanairjayet
laṅghitasya yathāsātmyaṃ yavāgūkhaṇḍatarpaṇaiḥ

6.82

śṛtāṃ candanamustābhyāṃ paṭolodīcanāgaraiḥ
peyāmamlāmanāmlāṃ vā pācanīṃ grāhiṇīṃ pivet

6.83

dhānyodīcyaśṛtaṃ toya tṛṣṇādāhātisāravān
tābhyāmeva sapāṭhābhyāṃ siddhamāhāramācaret

6.84

vilvaśakrayavāmbhoda bālakātiviṣāyutaḥ
kaṣāyo hantyatīsāraṃ sāmaṃ pittasamudbhavam

6.85

vilvaviśvaghanodīcyadhānyakaiḥ kathitaṃ jalam
sāmapittātisāraghnaṃ dīpanaṃ dhānyapañcakam

6.86

rasāñjanaṃ sātiviṣa kuṭajasya phalatvacam
dhātakī śṛṅgaverañca pāyayettaṇḍulāmbunā

6.87

mākṣikeṇa yuto hanyātpittātīsāramulvaṇam
mandaṃ sandīptayedagniṃ śūlaṃ cāśu nivattayet

6.88

madhukaṃ kaṭphalaṃ lodhraṃ dāḍimasya phalaṃ tvacam
pittātīsāre madhvāktaṃ dāpayettaṇḍulāmbunā

6.86-2

samaṅgā dhātakīpuṣpaṃ vilva sauvarcalaṃ viḍam
sakṣaudraṃ dāḍimaścaikakalkaṃ taṇḍulavāriṇā

6.60-2

pītaṃ pittātīsāraghnaṃ sapittaṃ jaṭharāmayam

6.61-2

dhānyakalkena sasiddhaṃ caturguṇajale ghṛtam
pittātīsāre saruje deya dīpanapācanam

6.62-2

mustaṃ vatsakabījāni bhūnimbaṃ sarasāñjanam
dārvī durālabhā vilva bālaka raktacandanam

6.63-2

bālakaṃ candana mustaṃ bhūnimbaṃ sadurālabham
uśīraṃ candanaṃ lodhra nāgara nīlamatpalam

6.64-2

pāṭhā musta haridre dve pippalī kauṭaja phalam
phalatvacaṃ vatsakasya śṛṅgavera ghana vacā

6.65-2

ṣaḍete pācikā yogāḥ pittātīsāranāśanāḥ
pittavanti yadātyarthaṃ dravyāṇyaśnāti paittike
tadopajāyate'bhīkṣṇaṃ raktātīsāra ulbaṇaḥ

6.66-3

tatra tūrṇa kriyā kāryyā raktapittanibarhiṇī

6.67-2

chāge cārddhodake kṣīre nāgarotpalavālakaiḥ
peyā raktātisāraghnī pṛśniparṇyā ca sādhitā

6.68-2

kaṣāyo madhunā pītastvaco dāḍimavatsakāt
sadyo jayedatisāraṃ raktajaṃ durnivārakam

6.66-4

hrīverātiviṣā mustā vilvadhānyakavatsakam
samaṅgā dhātakī lodhraṃ viśvaṃ dīpanapācanam

6.100

hantyarocakapicchābhaṃ vibandhaṃ sātivedanam
saśoṇitamatisāraṃ sajvaraṃ vātha vijvaram

6.101

iti hrīverādi
vilvaṃ chāgī payaḥ siddhaṃ sitā mocarasānvitam
kaliṅgacūrṇasaṃyuktaṃ raktātīsāranāśanam

6.102

guḍena bhakṣayedvilvaṃ raktātisāranāśanam
śrāmaśūlavibandhaghnaṃ kukṣirogavināśanam

6.103

dhātakī badarīpatra kapittharasamākṣikam
salodhramekato dadhnā pivennirvāhikāditaḥ

6.104

payasā pippalī kalkaḥ pīto vā maricodbhavaḥ
tryahānnirvāhikā hanti cirakālānuvandhinīm

6.105

rasāñjanaṃ cātiviṣā kuṭajasya phalatvacam
dhātukau śṛṅgaverañca pivettaṇḍulavāriṇā

6.106

kṣaudreṇa yukta nudati raktātisāramulvaṇam

6.107

niḥkkāthya mūlamamalaṃ girimallikāyāḥ
samyakpala dvitayamambu catuḥśarāve
tatpādaśeṣasalilaṃ khalu śoṣaṇīya
kṣīre paladvayamite kuśalairajāyāḥ

6.108

prakṣipya māsakānaṣṭau madhunastatra śītale
raktātisārī tatpītvā nairūjyamiha vindati

6.106-2

iti girimallikādya ghṛtam
badarīmūlakalkantu tilakalka tathaiva ca
saṃgṛhya svarasa teṣāmajākṣīreṇa yojayet
tatpibenmadhunā yuktaṃ raktātisāranāśanam

6.110

yaṣṭīmadhutilāḥ kṛṣṇā padmakesaramutpalam
kṣaudramatsyaṇḍikā yuktamājena payasā pibet

6.111

pītvā śatāvarīkalkaṃ payasā kṣīrabhuk jayet
raktātisāraṃ pītvā vā tayā siddhaṃ ghṛtaṃ naraḥ

6.112

kṣīrapiṣṭa pivellodhraṃ yaṣṭyāhnotpala miśritam
raktātisāraśamanaṃ śarkarāmadhuyojitam

6.113

pītaḥ priyaṅgunaḥ kalkaḥ sakṣaudrastaṇḍulāmbunā
raktasrāva jayecchīghraṃ dhanvayāsarasānvitaḥ

6.114

kalkastilānāṃ kṛṣṇānāṃ śarkarāpañcabhāgikaḥ
ājena payasā pītaḥ sadyo raktaṃ niyacchati

6.115

śallakī badarī jambū priyālāmrārjunatvacaḥ
pītāḥ kṣīreṇa madhvāḍhyāḥ pṛthak śoṇitavāraṇāḥ

6.116

sukhinna kaccaṭaṃ bālavitvaṃ sanavanītakam
lihyādraktātisāre ca saśūle grahaṇīgade

6.117

vayasthā śārivā lodhraṃ śarkarā madhuyaṣṭikā
pītaṃ śītena payasā sakṣaudro raktanāśanaḥ

6.118

mustakendrayavaiḥ kvātha suśīta madhunā yutam
raktapittātisāraghnaṃ grahaṇīdoṣanāśanam

6.119

navanīta madhuyuta lihyedvā sitayā saha
nāgakeśaracūrṇaṃ vā raktasaṅgrahaṇaṃ param

6.120

keśarājasamudbhūtā jalena guṭikā kṛtā
jayetsāmamatīsāraṃ saśūlaṃ sāsramāśu ca

6.121

kṛṣṇāmbumadhukaṃ lodhraṃ kauṭajaṃ taṇḍulāmbunā
pītamekatra sakṣaudraṃ raktasaṃgrahaṇaṃ param

6.122

pītvā saśarkarākṣaudraṃ candanaṃ taṇḍulāmbunā
dāhatṛṣṇāpramehebhyo raktasrāvācca mucyate

6.123

kuṭajasya palaṃ grāhyamaṣṭabhāge jale śṛtam
tathaiva vipacedbhūyo dāḍimodakasaṃyutam

6.124

yāvacca lasikābhāsaṃ śṛtaṃ tamupakalpayet
tasyārddhakarṣaṃ takreṇa pibedraktātisāravān
avaśyamaraṇoyo'pi mṛtyoryāti na gocaram

6.125

kuṭajakvāthatulyo'tra dāḍimasya raso mata'

6.126

yo raktaṃ śakṛtaḥ pūrvaṃ paścādvā pratisāryyate
sapallavairvaṭādīnāṃ sasarpi' sādhitaṃ payaḥ

6.127

pibetsaśarkarākṣaudra matha caivātimanthinam
navanītaṃ pibedyuktyā takraṃ cānupibennaraḥ

6.128

alpālapaṃ bahuśo rakta saśūlamupadekṣyate
yadā vāyurvibaddhaśca picchāvastistadā hitaḥ

6.129

śālmalerārdrapuṣpāṇi puṭapākakṛtāni ca
saṅkṣudyolūkhale samyaggṛhṇīyāt payasi śṛte

6.130

gṛhṇītvā ca palaṃ tasya tripalaṃ ghṛtatailyo'
yukta madhukakalkena mākṣikatripalena ca

6.131

tailāktavapuṣaṃ dadyādvasteḥ pratyāgate rase
bhojayet payasā vāpi pittātisārapīḍitam

6.132

iti picchavasti
kṣauradrumāṇāñca rase vipakka tajjaiśca kalkaiḥ payasā ca sarpiḥ
sitāpalāīṃ madhupādayuktaṃ raktātisāraṃ śamayatyudīrṇam

6.133

dāhe pāke hita cāja payaḥ kṣaudra saśarkaram
gudaprakṣālane seke praśastaṃ pānabhojane

6.134

svedo'tha mūṣikāmāṃsaistadvatsāsraṃ caṇa tathā
gudanissaraṇe śasta' cāṅgerīghṛtamuttamam

6.135

iti cāṅgerīghṛtam
śambū kamāsaṃ susvinna satailalavaṇānvitam
īṣad ghṛtena cābhyajya svedayettena yatnataḥ

6.136

gudabhraṃśamaśeṣeṇa nāśayet kṣiprameva vā

6.137

meghanādasya mūlāni madhunā sitayā saha
nihanti śoṇitasrāvaṃ taṇḍulodakapānataḥ

6.138

śveta visraṅkana snigdhaṃ śītalaṃ mandavedanam
gauravā'ruci hṛllāsaiḥ purīṣaṃ sādhyate kaphāt

6.138-2

śleṣmātisāre prathama hitaṃ laṅghanapācanam
yojyaścāmātisāraghno yathokto dīpano gaṇaḥ

6.140

pūtikavyoṣa vilvāgni pāṭhādāḍimahiṅgubhiḥ
yojayet saṃskṛtairyuṣaḥ śleṣmātisāranāśanaḥ

6.141

gokaṇṭakaṃ guhā vyāghrī kaṣāyaṃ subhṛtaṃ pivet
āmaśleṣmātisāraghna dīpana pācanaṃ param

6.142

pathyāsauvarcalaṃ hiṅgu saindhavātiviṣā vacā
āmātisārakaphajaṃ pītamuṣṇāgbu nā jayet

6.143

cavya sātiviṣaṃ kuṣṭhaṃ bālavilvaṃ sanāgaram
vatsakatvakphalaṃ pathyā chardiśleṣmātisāranut

6.144

pathyāgni kaṭukā pāṭhā vacā granthikavatsakaiḥ
sanāgarairjayet kvāthaḥ kalko vā ślaiṣmikīṃ srutim

6.145

pāṭhāvacātrikaṭukaṃ kuṣṭha kaṭukarohiṇī
uṣṇāmbu pītānyetāni śleṣmātisāra nāśanam

6.146

hiṅgu sauvarcala vyoṣamabhayātiviṣāvacā
pītamuṣṇāmbu nā cūrṇaṃ śleṣmātisāranāśanam

6.147

kuṣṭha pāṭhā vacā mustaṃ citraka' kaṭurohiṇī
pītamuṣṇāmbu nā cūrṇaṃ śleṣmātisāranāśanam

6.148

cavya' sātiviṣa kuṣṭha pāṭhā kaṭukarohiṇī
abhayāmbu dharā śuṇṭhī vilvakarkeṭikāyutā

6.146-2

citraka' pippalīmūlaṃ pippalī gajapippalī
kṛmiśatruvacāvilva peśīdhānyakakaṭphalam

6.150

ślokārdhavihitā yogāścatvāraḥ kaṣṭakāḥ smṛtāḥ
śleṣmātisāriṇe deyā hyete varṇabalapradāḥ

6.151

nāgarātiviṣāsustaṃ yavānīcitrakaṃ vacā
śṛṇṭhīpuṣkaramūlañca pāṭhā kaṭukarohiṇī

6.152

bhallātakāsthīnyabhayā dhātakī kauṭajaṃ phalam
hiṅgu sauvarcalaṃ kṣāraṃ biḍaṅgaṃ viḍasaindhavam

6.153

mūtrapiṣṭān samānetānrvaṭakānakṣasammitān
chāyāśuṣkāṃstu tān jñātvā dadyācchleṣmātisāriṇe

6.154

kṛmikṣayathupāṇḍvārtti plīhagulmodarāpahrān
grahaṇyartho vikāraghnānagnisandīpanān pibet

6.155

iti nāgarādyo vaṭaka | iti śleṣmātisāra
tandrāyukto mohasādāsyaśoṣī
varcaḥ kuryyānnaikarūpaṃ tṛṣārttaḥ
sarvodbhūtaḥ sarvaliṅgopapattiḥ kṛcchraiḥ
sādhyo bālavṛddhāvalānām

6.156

śāliparṇī pṛśniparṇī bṛhatī kaṇṭakārikā
balāśvadaṃṣṭrāvilvāni pāṭhā nāgaradhānyakam
etadāhārasaṃyoge hitaṃ sarvātisāriṇām

6.157

iti bṛhacchāliparṇyādi
yavakalkena saṃsiddhā prasāriṇyagnimanthayoḥ
yavāgūṃ prāśyamāno'pi vātīsārī sukhī bhavet

6.158

ajamodā samaṅgā ca bālakaṃ padmakesaram
yavāgūṃ sādhayedetaiḥ sarvātīsāranāśinīm

6.159

śāvarakabhadramustā viśvauṣadhavilvadhātakīpuṣpaiḥ
siddhā tatra yavāgū rdeyā sarvātisāriṣu ca

6.160

svinnaṃ kutūhaladahane cāṅgerīpañcasañcayaṃ yuktyā
sindhūdgavena miśraṃ hantyaruciṃ jaṭhararogañca

6.161

kaṭṅgamocāṅgavanāmbu vilvaiḥ sasārivāvatsakanāgaraiśca
jalaṃ śṛtaṃ sarvabhavaṃ narāṇāṃ nihantyatīsāramasaktavegam

6.162

pañcamūlībalāvilva guḍūcīmustanāgaraiḥ
pāṭhābhūnimbahrīvera kuṭajatvak phalaiḥ śṛtam

6.163

hanti sarvānatisārān jvaradoṣaṃ vamiṃ tathā
saśūlopadravaṃ śvāsaṃ kāsaṃ hanyātsudustaram

6.164

pañcamūlīti sāmānyātpitte yojyā kanīyasī
mahatī pañcamūlī ca vātaśleṣmādhike yathā

6.165

samaṅgātiviśāmusta hrīveraṃ vilvadhātukau
kuṭajatvakphalaṃ vilvaṃ kvāthaḥ sarvātisāranut

6.166

abhayānāgaraṃ mustaṃ guḍena saha yojitam
catuḥsameya guṭikā tridoṣaghnī prakīrttitā

6.167

āmātisāramānāha viṣamāñca visūcikām
kṛmīnarocakaṃ hanyāddī payatyāśu cānalam

6.168

vilvābdadhātakīpāṭhā śuṇṭhīmocarasaḥ samaḥ
pīto rundhyādatīsāraṃ gur̤atakreṇa durjayam

6.166-2

dantīndīvarakesarājaśikharī kṣīrāvikādīpyakam
sūryāvarttakajīrakadvayayuta bhraṣṭa manāk kharpare
piṣṭvā paryuṣitāmbunā dinamukhe pīta nihanyānnṝṇām
nānāvarṇarujātisārakagadaṃ provāca dhanvantariḥ

6.170

palamaṅkoṭamūlasya pāṭhādārgyośca peṣayet
yakṣyāmbu nākṣamātrasya vaṭī sarvātisārahā

6.171

aṅkoṭamūlaṃ takreṇa hyatisāraharaṃ param
māhiṣeṇa tu takreṇa pāṭhāpatra tathaiva ca

6.172

kuṭajatvakphalaṃ sukha kvāthayitvā jalaṃ pibet
atisāraṃ jayatyāśu śarkarāmadhusaṃyuktam

6.173

vibhītakaphala dagdha hanyāllavaṇasayutam
mahāntamapyatīsāraṃ cakrapāṇirivāsurān

6.174

vaṭapraroha sapeṣya ślakṣṇa taṇḍulavāriṇā
taṃ pibettakrasaṃyuktamatisāraharaṃ param

6.175

dhātakīnāgaraṃ vilvaṃ salodhra padmakesaram
jambūtvaṅnāgaraṃ dhānya pāthāmocarasa tathā

6.176

samaṅgā dhātakī vilvaṃ madhyajjambāmrayostvacaḥ
kapitthāni viḍaṅgāni nāgara maricāni ca

6.177

cāṅgerī tatra kolāmla catvāraste kaphottare
ślokārdhavihitān dadyāt sasnehalavaṇān guḍān

6.178

avedanaṃ susamyakka dīptāgneḥ sucirotthitam
nānāvarṇamatīsāra puṭapākairūpācaret

6.176-2

snigdha ghana kuṭajavalkamajantujagdhamādāya tatkṣaṇamatīva ca peṣayitvā
jambū palāśapuṭataṇḍulatoyasiktaṃ
baddha kuśena ca bahirghanapaṅkaliptam

6.180

susvinnametadavapīḍya rasaṃ gṛhītvā
kṣaudreṇa yuktamatisāravate pradadyāt
kṛṣṇātriputramatipūjita eṣa yogaḥ
sarvātisāraharaṇe svayameva rājā

6.181

kāśmarī padmapalaiśca paktvā kaṭvaṅga valkalam
sapadmakesaro grāhī syādraso madhusaṃyutaḥ

6.182

nyagrodhādigaṇaṃ pūrṇaṃ puṭapākañca tittire
dravo madhusito peyaḥ pīto hantyudarāmayam

6.183

śuṇṭhīmalyaṣṭatānvitāṃ parivṛtāṃ godhūmapiṣṭaistataḥ
sadyo gomayaveṣṭitāntu vipacenmandāgninā caturaḥ
śītīkṛtya sitāsamāṃ pratidinaṃ bhakṣennaraḥ pathyabhuk
sarvopadravasaṃyutānapi jayeddīrghātisārāmayān

6.184

puṭapākasya pāko'yaṃ vahnirāraktavarṇatā
bheṣajatvātpalasyāsya pānamiṣṭaṃ cikitsakaiḥ

6.185

kuṭajatvakkṛtaḥ kvātho ghanībhūtaḥ suśobhanaḥ
lohito'tiviṣāyuktaḥ sarvātisāranudbhavet

6.186

icchantyatrāṣṭamāṃsena kvāthādativiṣārajaḥ

6.187

mūla tvacaḥ palaśataṃ raktasya kuṭajasya ca
jaladroṇe vipācyaitatpādaśeṣamathoddharet

6.188

bhūyastadvipacettāvadyāvatsāndratvameti ca
saindhavācca vir̤akṣāra kṛṣṇondrayavadhātakī

6.189

jīraṃ cūrṇaṃ samaṃ kṛtvā madhvaktaṃ vilihettataḥ
tato mahiṣadadhnā ca bhojayecca tamāturam

6.190

durnivāramatisāraṃ jayedetadasaṃśayaḥ

6.191

śataṃ kūṭajamūlasya kṣuṇṇaṃ toyārmaṇe pacet
kvāthe pādāvaśeṣe'smiṃllehībhūte punaḥ pacet

6.182-2

sauvarcala yavakṣāra vir̤asaindhavapippalī
dhātakīndrayavā jājī cūrṇaṃ datvā paladvayam

6.183-2

lihyādvadaramātrantu tacchītaṃ madhusaṃyutam
pakvāpakmatīsāraṃ nānāvarṇaṃ savedanam
durvāraṃ grahaṇī doṣaṃ jayeccaiva pravāhikām

6.184-2

lehe yatrāsti no bhāgo nirdiṣṭo dravyakalkrayoḥ
tatrāpi pādikaḥ kāryyo drāvakalko vijānatā

6.185-2

kūṭajatvakphalaśata kaṣāyamupakalpayet
vastrapūta punaḥ kvāthya yadā lehatvamāgatam

6.186-2

bhallātakaṃ viḍaṅgāni triphalā trikaṭu tathā
rasāñjanaṃ citrakañca kuṭajasya phalāni ca

6.187-2

vacā sātiviṣā vilvaṃ pāṭhā mocarasastathā
bālakañca samaṅgā ca pratyekantu pala palam

6.188-2

triṃśatpalaṃ guḍasyātha cūrṇīkṛtya pradāpayet
madhunaḥ kur̤avaṃ datvā ghṛtasya kuḍavaṃ tathā

6.188-3

eṣa lehastu śamayedaśorīttarasamudbhavam
vātika paittikañcaiva ślaiṣmikaṃ sānnipātikam

6.200

ye ca durnāmajā rogā stāstu sarvvān vyapohati
raktapittamatīsāraṃ pāṇḍurogamarocakam || 18ε
grahaṇīmārdavaṃ kāśyaṃ śvayathu kāmalāmapi
anupāne ca taṃ dadyād dadhi takra ghṛta payaḥ

6.201

tulāmathādrāṃ girimallikāyāḥ saṅguṭya paktvā rasamādadīta
tasmin sutapte palasammitāni sañcūryya dadyāt saha śālmalena

First 200 of 345 passages. Read on

Linked texts (27)