Cikitsasarasangraha (Vangasena) 7
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 7
- Language
- Sanskrit
7.1
iti vaṅgasena saṅkalite atisārādhikāraḥ samāptaḥ
atisāre nivṛtte'pi mandāgne rahitāśinaḥ
bhūyaḥ sandūṣito vahnigrahaṇīmabhidūṣayet
7.2
tasmātkāryyaḥ parihārastvatisāre viriktavat
yāvanna prakṛtisthaḥ syāddoṣataḥ prāṇatastathā
7.3
māṃsāsṛṅme dasāṃ tisraścaturthī śleṣmadhāriṇī
pañcamī ca malaṃ dhatte ṣaṣṭhī cāgnidharā matā
retodharā saptamī syāditi saptakalā smṛtāḥ
7.4
ṣaṣṭhī pittadharā nāma yā pūrvaṃ samudāhṛtā
pakvāmāśayamadhyasthā grahaṇī sā prakīrttitā
7.5
agnyadhiṣṭhānamannasya grahaṇād grahaṇī matā
nābherupāra sā hyagnibalopastambhavṛṃhitā
7.6
apakvaṃ dhārayatyannaṃ pakvaṃ sṛjati cāpyadhaḥ
7.7
grahaṇyā balamagnirhi sa cāpi grahaṇīṃ śritaḥ
tasmāt sandūṣite vahnau grahaṇī dūṣyate nṛṇām
7.8
ekaikaśaḥ sarvaśaśca doṣairatyartha mūrcchitaiḥ
sā duṣṭā bahuśo bhuktāmāmameva vimuñcati
7.6-2
pakvaṃ vā sarujaṃ pūti muhurbaddhaṃ muhurdravam
grahaṇīrogamāhustamāyurvedavido janāḥ
7.10
pūrvarūpantu tasyeda tṛṣṇālasyaṃ balakṣayaḥ
vidāho'nnasya pākaśca cirāt kāyasya gauravam
7.11
kaṭutiktakaṣāyātirūkṣa śītālpabhojanaiḥ
pramitānaśanādyadhva veganigraha maithunaiḥ
7.12
mārutaḥ kupito vahniṃ sañchādya kurute gadān
7.13
tasyānaṃ pacyate duḥkhaṃ bhuktapākaṃ kharā gatā
kaṇṭhāsyaśoṣaḥ kṣuttṛṣṇā timiraṃ karṇayoḥ svanaḥ
7.14
pārśvoruvaṃkṣaṇagrīvā rugabhīkṣṇaṃ visūcikā
hṛtpīḍākāryyadaurbalyaṃ vairasyaṃ parikarttikā
7.15
gṛddhiḥ sarvarasānāñca manasaḥ sadana tathā
jīrṇe jīryyati cādhmānaṃ bhuṅkte svāsthyamupaiti ca
7.16
savātagulma hṛdroga plīhāśaṅkī ca mānavaḥ
cirādduḥkhaṃ dravaṃ śuṣkaṃ tanvāma śabdaphenavat
punaḥ punaḥ sṛjedvarcaḥ kāsaśvāsārdito'nilāt
7.17
grahaṇīmāśrita doṣa majīrṇavadupācaret
laṅghanairdīpanīyaiśca sāmātīsārabheṣajaiḥ
7.18
doṣaṃ sāmaṃ nirāmañca vidyādakṣātisāravat
atisārokta vidhinā tasyāmañca vipācayet
7.16-2
viśuddhāmāśayāyāsmai pañcakolaka saṃskṛtam
dadyātpeyādi laghvannaṃ yojayet punaḥdīpanam
7.20
pañcakolakayūṣastu mūlakānāṃ raso'thavā
susnigdho dāḍimāmlaśca vātanudbhojane hitaḥ
7.21
peyādi paṭu laghvannaṃ pañcakolādibhiryutam
dīpanāni ca takraṃ ca grahaṇyāṃ yojayet bhiṣak
7.22
kapittha vilvacāṅgerī takradār̤imasādhitā
yavāgūḥ pācayetyāmaṃ śakṛt saṃvarttayatyapi
7.23
grahaṇīdoṣiṇāṃ takraṃ dīpanaṃ grāhi lāghavam
pathyaṃ madhurapākatvānna ca pittaṃ prakopayet
7.24
kaṣāyoṣṇavikāśitvā draukṣyāccaiva kaphe hitam
vāte svādvamlasāndratvāt sadyaskamavidāhitam
7.25
śuṇṭhī samustātiviṣāṃ guḍūcīṃ pibet samāṃśāṃ kathitāṃ jalena
mandānalatve satatārmatāyā māmānubandhe grahaṇīgade ca
7.26
pippalī bṛhatīvyāghrī yavakṣāra kaliṅgakāḥ
citrakaṃ śārivāpāṭhāśaṭhī lavaṇapañcakam
7.27
taccūrṇaṃ pāyayeddadhnā surayoṣṇāmbhasāpivā
mārutagrahaṇīdoṣe śamanaṃ paramaṃ matam
7.28
dhānyakāti viṣodīcya yavānī mustanāgaram
balādviparṇīvilvaṃ ca dadyāddīpanapācanam
7.29
kaliṅgaṃ hiṅgutiviṣā vacā sauvarcalābhayā
dārvī granthikamūlena pātavyoṣṇena vāriṇā
7.30
nāgaraṃ kauṭajaṃ vījaṃ pippalī bṛhatīdvayam
citrakaṃ śārivā pāṭhā kṣāraṃ lavaṇapañcakam
7.31
cūrṇayitvā surāmaṇḍaṃ dadhikoṣṇāmbukāñjikaiḥ
pibedagni vivṛddhyarthaṃ koṣṭhavātaharaṃ param
7.32
yavānī vyoṣasindhūttha jorakadvayahikṣujam
ādyagrāsāśitaṃ sājyaṃ cūrṇaṃ vātanudagnikṛt
7.33
kṛṣṇāviḍa vijayānā guṭikā sarpikṣatau pāne
grahaṇīdoṣe kharucimandāgni śakṛdvivandhe ca
7.34
citrakaṃ pippalīmūla dvau kṣārau lavaṇāni ca
vyoṣaṃ hiṅgvajamodāñca cavyaṃ caikatra cūrṇayet
7.35
guṭikā mātuluṅgasya dār̤imasya rasena vā
kṛtā vipācayatyāma dīpayatyāśu cānalam
7.36
sauvarcalaṃ saindhavañca viḍamaudbhida meva ca
sāmudreṇa sama pañca lavaṇānyatra yojayet
7.37
jñātvātu paripakka ca vātajaṃ grahaṇīgadam
dīpanairbheṣajaiḥ pakkaiḥ sarpirbhiḥ samupācaret
7.38
dhānyavilvavalāśuṇṭhītālaparṇīśṛtaṃ jalam
syādvātagrahaṇīdoṣe sānāhe saparigrahe
7.36-2
dvipañcamūle saralaṃ devadāru sanāgaram
pippalīṃ pippalīmūlaṃ citraka hastipippalīm
7.40
śaravaujaṃ yavān kolān kulatyānākulīkṛtān
pācayedāraṇālena dadhnā sauvīrakeṇa ca
7.41
caturbhāgāvaśeṣeṇa pacettena ghṛtāḍhakam
svarjikā yāvaśūkānāṃ kṣārau dattvā ca yuktitaḥ
7.42
saindhavaudbhidaṃsāmudravir̤ānāṃ romakasya ca
sasauvarcalapākānā bhāgān dvipalikān pṛthak
7.43
vinauya cūrṇitāṃstasmāt pāyayet prasṛta budhaḥ
karotyagnivalaṃ varṇaṃ vātaghnaṃ bhuktapācanam
7.44
pañcamūlyabhayāvyoṣa pippalīmūlasaindhavaiḥ
rāsnākṣāradvayājājī vir̤aṅgaśaṭhībhirghṛtam
7.45
śuktena mātuluṅgasya svarasenāīkasya ca
takramastusurāmaṇḍasauvīrakatuṣodakaiḥ
kāñjikena ca tatpakvaṃ pītamagnikara param
7.46
śūlagulmodarānāhakāsānilagadāpaham
7.47
cavyacitrakapāṭhānāṃ tejovatyāstathaiva ca
kaṇāpippalīūlānāṃ bhāgān dadyāccatuṣpalān
7.48
palāni cāṣṭau mustāyāḥ suniśāmṛṣṭayastriha
āsphoṭāyāḥ pravālānāṃ mālatīkaravīrayoḥ
saptaparṇakarañjārkatāpasā'kṣoṭakasya ca
7.46-2
etān saṅkṣudya vipacet jaladroṇacatuṣṭaye
caturbhāgāvaśeṣantu kuryānmandena vahninā
7.50
kaṭukātiviṣe syātā pratyekaṃ tripalonmite
pippalīnāñca kuḍava viḍaṅgānā ghanasya ca
7.51
tathā vatsakabījānāṃ kalqārthaṃ sampradāpayet
7.52
kṣārasya yāvaśūkasya kharjikāyāstathaiva ca
bir̤asaindhavayoścaiva dadyād dve dve pale mṛte
7.53
tatastena kaṣāyeṇa kalkairebhiśca peṣitaiḥ
dadhimastvamlayuktaiśca pacedvaidyo ghṛtār̤hakam
7.54
sāmbukalka pibet karṣaṃ viṣṭambhe dviguṇaṃ pibet
uṣṇodakānupānañca kuryāñjīrṇe'tha bhojanam
7.55
anena grahaṇīdoṣāḥ sarve naśyanti dehinām
kaphavātatrayaścaiva gulmaścaiva caturvidhaḥ
7.56
arśosi nāśayatyeva plīhāna śamayatyapi
mahadagnighṛtantvetadbhiṣajā paricakṣyate
7.57
snigdhaṃ bhuñjīta cāpyannaṃ māṃsaṃ khādecca meduram
atyagnināśanāthāya bhakṣayenmadhunā saha
7.58
ghṛtaṃ nāgarakalkena siddhaṃ vātānulomanam
grahaṇī pāṇḍurogaghnaṃ plīhakāsajvarāpaham
7.59
viśvauṣadhasya garbheṇa daśamūlajale śṛtam
ghṛtaṃ nihanyācchrayathuṃ grahaṇīṃ sāmavātajām
7.60
nāgaraṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalī
śvadaṃṣṭrā pippalī dhānyaṃ vilvaṃ pāṭhā yavānikā
7.61
cāṅgerī svarase sarpiḥ kalkai retarvipācayet
caturguṇena dadhnā ca tadghṛtaṃ kaphavātanut
7.62
aśasi grahaṇīdoṣaṃ mūtrakṛcchra pravāhikām
gudabhraṃśārttimānāhametatsarpirvyapohati
7.63
vastikarma bhiṣak kuryyānmandāgneḥ saktavarcasaḥ
kaṭvajīrṇavidā hyāmlacārādyaiḥ pittamulvaṇam
saṃplāvayeccānilaṃ vai jalaṃ taptamivānalam
7.64
so'jīrṇaṃ nīlapītābhaṃ pītābhaḥ sāryyate dravam
pūtyamlodgārahṛtkaṇṭhadāhārucitṛḍarditaḥ
7.65
vaṅge. pradūṣaṇaṃ pittaṃ virekairvamanena vā
hṛtvā bhojyairlaghugrāhau dīpanairavidāhibhiḥ
7.66
tribhiḥ saṅgrahayedagniṃ cūrṇaissnigdhaiśca tiktakaiḥ
7.67
rasāñjanamativiṣā vatsakasya phalatvacam
nāgara dhātakī caiva sacaudra taṇḍulāmbunā
pittagrahaṇīdoṣārśo raktapittātisāranut
7.68
pāṭhāvatsakabījāni citrakaṃ viśvabheṣajam
pibenniṣkāthya cūrṇāni kṛtvā coṣṇena vāriṇā
7.69
pittaśleṣmābhibhūtānāṃ grahaṇyāṃ śūlanuddhitam
7.70
nāgarātiviṣā mustaṃ dhātakī sarasāñjanam
vatsakatvakphalaṃ vilvaṃ pāṭhā tiktakarohiṇī
7.71
pibet samāṃśaṃ taccūrṇaṃ sacaudraṃ taṇḍulāmbunā
paittike grahaṇīdoṣe raktaṃ yaccopaveśyate
7.72
aśaśisyatha gude śūla jayeccaiva pravāhikām
nāgarādyamidaṃ cūrṇaṃ kṛṣṇātreyeṇa pūjitam
7.73
jalamaṣṭaguṇaṃ dadyāt palaṃ khaṇḍitataṇḍulān
bhāvayitvā tato deyaṃ taṇḍulodakakarmaṇi
7.74
bhūnimbakaṭukā vyoṣa mustakendrayavān samān
dvau citrakāitsakatvagbhāgān ṣoḍaśa cūrṇayet
7.75
guḍaśītāmbunā pītaṃ grahaṇīdoṣa gulmanut
kāmalā jvarapāṇḍutva mehārucyatisāranut
7.76
guḍayogād guḍāmbu syād guḍavarṇaṃ rasānvitam
pāṭhā vilvānala vyoṣa jambū dāḍimadhātakī
kaṭukātiviṣā mustā dārbī bhūnimbavatsakaiḥ
7.77
sarvairetaiḥ samaṃ cūrṇaṃ kauṭajaṃ taṇḍulāmbunā
sacaudrañca pibecchardi jvarātisāraśūlavān
7.78
hṛddāhagrahaṇīdoṣā'rocakānalasādajit
candanaṃ padmakośīraṃ pāṭhā mūrvā kuṭannaṭam
ṣaḍgranthā śārivā''sphotā saptaparṇāparuṣakān
7.79
paṭolodumbarāśvatthavaṭaplakṣa kapitthakān
kaṭukā rohiṇī musta nimbañca dvipalāṃśakam
7.80
droṇe'pāṃ sādhayetpādaśeṣe prasthaṃ ghṛtaṃ pacet
kirātatiktendrayavabīrāmāgadhikotpalaiḥ
7.81
kalkairakṣasamaiḥ peyaṃ tatpittagrahaṇīgade
kirātatikta ṣaḍgranthā trāyamāṇā kaṭutrikam
candanaṃ padmakośīraṃ dārvītvakkaṭurohiṇī
7.82
kuṭajatvakphalaṃ mustaṃ yavānī devadāru ca
paṭolanimbapatrailā saurāṣṭrītiviṣā vacā
7.83
madhuśigrośca bījāni mūrvā parpaṭakaṃ tathā
taccūrṇaṃ madhunā lehyaṃ peyaṃ sarvaṃ ghṛtena vā
7.84
hṛtpāṇḍugrahaṇīdoṣaśūlagulmārucijvarān
kāmalāṃ sannipātañca mukharogañca nāśayet
7.85
masūrasya kaṣāyeṇa bilvagarbhaṃ paced ghṛtam
hanti kṛcchrāmayān sarvān grahaṇīpāṇḍukāmalān
7.86
masūrāṇāṃ palaśataṃ jaladroṇe vipācayet
pādaśeṣe rase tasmin dadyādvilvaṃ palāṣṭakam
7.87
ghṛtaprasthaṃ paceddhīmān śāstravinmṛdunāgninā
pravāhikāmatisāraṃ grahaṇīdoṣameva ca
7.88
hanyāt kṣipramasandehaṃ kṛṣṇātreyasya śāsanāt
bhinnaviṭke praśaṃsanti masūraghṛtamuttamam
7.86-2
vrīhiprākhyaṅgayoḥ kvātha suṣita parivarjayet
nava dhānyamabhiṣyandi laghu saṃvatsaroṣitam
vidāhi guru viṣṭambhi virūḍhaṃ vātakopanam
7.60-2
kaliṅgaphalakalkena ghṛtaprastha prasādhitam
kaphapittasamudbhūtāṃ grahaṇīṃ hanti vai dhruvam
7.61-2
gurvvatisnigdhaśītādibhojanādatibhojanāt
bhuktamātrasya ca svapnāddhantyagniṃ kupitaḥ kaphaḥ
7.62-2
tasyānnaṃ pacyate duḥkhat hallāsacchardyarocakāḥ
āsyopadehamādhuryyakāsaṣṭhīvanapīnasāḥ
7.63-2
hṛdayaṃ manyate styānamudaraṃ stimita gurum
duṣṭo madhura udgāra sadanaṃ ṣṭhīṣvahaṣeṇam
7.64-2
bhinnāmaśleṣmasaṃsṛṣṭaguruvarcaḥ pravarttanam
akṛśasyāpi daurbalyamālasyañca kaphātmake
7.65-2
tasyāścikitsāmrāha
grahaṇyāṃ kaphaduṣṭāyā tīkṣṇaiḥ praccharddana kṛte
lavaṇāmlakaṭukṣāraiḥ kramādvahniṃ vivarddhayet
7.66-2
śūṇṭhī musta vir̤aṅgañca surātakroṣṇavāriṇā
ślaiṣmikaṃ grahaṇīdoṣaṃ pītaṃ hantyagnivarddhanam
7.67-2
pālāśaṃ citrakaṃ cavyaṃ mātuluṅgañcarītakī
pippalī pippalīmūlaṃ pāṭhā dhānyakanāgaram
7.98
karṣikānudakaprasthe paktvā pādāvaśeṣite
pānīyarthaṃ prayuñjīta yavāgū taiśca sādhitām
7.99
samūlāṃ pippalīṃ kṣārau dvau pañca lavaṇāni ca
mātuluṅgābhayā rāsnā śaṭhī marica nāgaram
7.100
kṛtvā samāśa taccūrṇaṃ pibet prātaḥ sukhāmbunā
ślaiṣmike grahaṇīdoṣe balamāsāgnivarddhanam
7.101
vyoṣaṃ sāmratvacaṃ vatsraṃ cūrṇayet taṇḍulāmbunā
nipīta grahaṇīdoṣa kāmalā pāṇḍurogajit
7.102
pramehārucyatīsāra gulma śothajvarāpahaḥ
7.103
bhallātakaṃ trikaṭukaṃ triphalāṃ lavaṇatrayam
antardhūmaṃ dvipalikaṃ gopurīṣāgninā dahet
7.104
sakṣāraḥ sarpiṣā pīto bhojyovāpyava cūrṇitaḥ
hṛtpāṇḍu grahaṇīdoṣagulmodāvarttaśūlanut
7.105
durālabhākarañjau dvau saptaparṇaṃ savatsakam
ṣaḍgranthāṃ madanaṃ mūrvāṃ pāṭhā māragvadhaṃ tathā
7.106
gomūtreṇa samāṃśāni kṛtvā cūrṇāni dāhayet
dagdhvā tacca pibet kṣāra balavarṇāgnivarddhanam
7.107
bhūnimbaṃ rohiṇīṃ tiktāṃ paṭola nimbaparpaṭam
dahenmāhiṣamūtreṇa kṣāra eṣo'gnivarddhanaḥ
7.108
dve haridre vacā kuṣṭhaṃ citrakaṃ kaṭurohiṇī
mustakaṃ vastramūtreṇa siddhaḥ kṣāro'gnivarddhanaḥ
7.106-2
yavakṣāraṃ daśapalaṃ saindhavaṃ dviguṇaṃ bhavet
bhallātakāni vivṛtā citraka triphalātvacaḥ
7.110
snuhyarkayośca dugdhañca tailasya ca ghṛtasya ca
prasthaṃ prasthaṃ samāvāpya cūrṇairetairvimiśrayet
7.111
taddāhayenmahākṣāraṃ pāyayecca sukhāmbunā
grahaṇīdīpane śreṣṭho gulmārśaḥkṛmināśanaḥ
7.112
catuṣpala sudhākāṇḍāccipalaṃ lavaṇatrayāt
vārttākukur̤ava cārkācchikhī dve citrakātpale
7.113
dagdhāni vārttākurase gulikā bhojanottarāḥ
bhuktaṃ bhukta pacantyāśu kāsaśvāsārśasāṃ hitāḥ
visucikā pratiśyāya hṛdrogaśamanāśca tāḥ
7.114
navapippalīmadhvākte kalaśe'gurudhūpite
madhvāḍhaka jalasamaṃ cūrṇānīmāni dāpayet
7.115
kur̤avārdhaṃ vir̤aṅgasya pippalyāḥ kur̤avaṃ tathā
caturthakāṃśa tvakkṣīra kesara maricāni ca
7.116
tvagelāpatrakarpūra kramukā'tiviṣā ghanān
hareṇuṃ le tu tejohvā pippalīmūla citrakān
7.117
karṣikā saṃsthitaṃ māṃsametadūrddhaṃ niyojayet
manda sandīpanyagniṃ karoti viṣama samam
7.118
hṛtpāṇḍu grahaṇīroga kuṣṭhārśaḥ śvayathujvarān
vātaśleṣmā mayāṃścānyānariṣṭo'yaṃ vyapohati
7.119
droṇaṃ madhukapuṣpāṇāṃ vir̤aṅgasya tato'rddhataḥ
citrakasya tato'rddhañca tathā bhallātakār̤hakam
7.120
mañjiṣṭhāṣṭapalaṃ caiva droṇe'pāñca vipācayet
droṇāvaśeṣaṃ tacchītaṃ madhvāḍhakasamanvitam
7.121
elā mṛṇālāgarubhiḥ candanāgurudhūpite
kumbhe māsi sthite tāpe māsānte ta viyojayet
7.122
grahaṇīṃ dīpayatyeṣa bṛṃhaṇo raktapittanut
śothakuṣṭhaki lāsānāṃ pramehāṇāñca nāśanaḥ
7.123
dvipañcamūlarajanī jīvakarṣabhacitrakān
pṛthak pañcapalairbhāgai ścaturdroṇe'mbhasaḥ pacet
7.124
droṇaśeṣe rase pūte guḍasya kuḍavaṃ kṣipet
cūrṇitān palikān sarvān dadyāccātra samākṣikān
7.125
priyaṅgupuṣya mañjiṣṭhā viḍaṅga madhukaṃ kaṇā
lodhra sāvarakaṃ caiva māsārddhaṃ sthāpayet kṣitau
7.226
daśamūlāsava' siddho dīpano raktapittanut
ānāha kapha hṛdroga pāṇḍu rogāṅgasādanut
7.127
prāsthiko pippalīprasthaṃ guṃḍaṃ prasthaṃ bibhautakam
udakaprasthasaṃyuktaṃ yavaprasthaṃ nidhāpayet
7.128
tasmāt sujātāttu palaṃ salilā'ñjalisaṃyutam
pibet piṇḍāsavo hyeṣa rogānīkavināśanaḥ
7.126
svastho'pi ya. pivenmāsa naraḥ snigdharasāśanaḥ
tasyāgniṃ dīpayatyeṣa ārogyāya prakīrttitaḥ
7.130
bṛhataucitrakatkṣāraḥ saptavāraparisrutaḥ
dviguṇena ghṛtaṃ pakkaṃ barddhayatyāśu pāvakam
7.131
syānmāndyaṃ jaṭharasyāgne ryasya syānna malacyutiḥ
tasya vahnikaraṃ pakkaṃ yuktiyuktaṃ hitaṃ ghṛtam
7.132
pṛthagvātādinirdiṣṭahetuliṅgasamāgame
tridoṣaṃ nirdiśeddevaṃ teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam
7.133
tridoṣavidhivadvaidyaḥ pañcakarmāṇi kārayet
sarvajāyāṃ grahaṇyāntu sāmānyo vidhirocyate
7.134
dīpanānyannapānāni cūrṇariṣṭaṃ ghṛtāni ca
pravibhajya yathā'vasthaṃ sarvaje vastikarma ca
7.135
ghṛtakṣārā''savā'riṣṭān dadyādagnivivarddhanān
7.136
śatāvarī candanapadmakotpalaṃ
priyaṅgupāṭhāmagadhāsthirābhiḥ
bilvājamodātiviṣā samaṅgā
jīvanti vahnīndrayavaiḥ supiṣṭaiḥ
7.137
ghṛtaṃ kaṣāye tu kaliṅgakānāṃ
pakkaṃ nihanyād grahaṇīṃ tridoṣām
pittātisāraṃ rudhirapravāhaṃ
tathārśaso doṣasamūhavandham
7.138
āruṣkaraṃ hiṅgukaṇā sayaṣṭī
pūtika śuṇṭhī marica gajāhvā
ajājī cavyārucaka sarvāṅgimūlaṃ viḍaṅgaṃ saha dīpyakañca
7.136-2
sakṣārahiṅguvikaṭogragandhā
palārdhabhāgairvipacedvidhijñaḥ
7.140
atra dhānyakacāṅgerī daśamūlī samaṃ pṛthak
haviḥ prasthaṃ nihanyāśu grahaṇīṃ sarvajā nṛṇām
7.141
viṣṭambhamāmajān rogān kramijān kukṣijaṃstathā
mandānalabhavān sarvānnabhasvāniva vāridam
7.142
ityāruṣkara ghṛtam | iti sarvajāyagrahaṇīnidānam
antrakūjanamālasya daurbalyaṃ sadanaṃ tathā
dravaṃ ghana sitaṃ snigdhaṃ sakaṭīvedanaṃ sakṛt
7.143
śrāmaṃ bahusapaicchilyaṃ saśabdaṃ mandavedanam
pacānmāsāddaśāhādvā nitya cāpi vimuñcati
7.144
divā prakopo bhavati rātrau śāntiṃ vrajecca sā
durvijñeyā durnivārā cirakālānubandhinī
sā bhaveddāmavātena saṅgrahagrahaṇī matā
7.145
cikitsāmāha
masūrayūṣaḥ sapītaḥ kvātho nāgarabilvajaḥ
saṅgrahagrahaṇīṃ hanti takreṇa vṛhatī tathā
7.146
viśvājājī bilvapeśī kalkasiddhaṃ ghṛta haret
masūrasya kaṣāyeṇa saṅgrahagrahaṇīgadam
7.147
iti masūraghṛtam | iti saṅgrahagrahaṇī
atha gotakrasya guṇā
grahaṇīrogiṇāṃ takraṃ sagrāhi laghu dīpanam
sevanīyaṃ sadā gavyaṃ tridoṣaśamanaṃ hitam
7.148
duḥsādhyo grahaṇīdoṣo bheṣajainaiva śāmyati
sahasraśo'pi vihitai rvinā takrasya sevanāt
7.146-2
yathā tṛṇacayaṃ vahni staṃmāṃsi savitā yathā
nihanti grahaṇīrogaṃ tathā takrasya sevanam
7.150
sagrāhyā dhenavaḥ śreṣṭhā stakrapānāya rogiṇām
tāsāṃ payasyatha guṇā jāyante varṇabhedataḥ
7.151
pītāyā mārutaṃ hanti śvetāyāḥ pittajān gadān
raktāyāḥ goḥ kaphaṃ hanti kṛṣṇāyāḥ gostridoṣajit
7.152
araṇye cārayeddhenū rnātivṛkṣalatānvite
7.153
pītodakāyā viśrambhāt manda manda pracārayet
tāsā dugdhaṃ parigrāhya takrārthaṃ bhiṣajā varaiḥ
7.154
dugdhamakathita vāte pitte tvoṣatkṛta hvitam
kaphe tridoṣaje roge pādonakathita mṛtam
7.155
tadauṣadamlasayogāt kaṭhina dadhi śaṃsyate
tadalpajalasaṃyuktaṃ manthana mathita bhavet
7.156
takramuddhṛtasārantu śuṇṭhīcūrṇayutaṃ pivet
takreṇa nirbale jāte tyakte cānnādibhojane
7.157
śarīre jāta rūkṣatva śuklatvaṃ mūtra netrayoḥ
kiñcit snigdha pivet takra tataścādhikasāravat
7.158
takraṃ sanavanītañca pivedrāgarasayutam
śanaiḥ śanaiḥ haredannaṃ takrantu parivarddhayet
7.159
takrameva yathācāro bhavedannavivarjitaḥ
takrasātmya yathā kuryā naivānnaṃ tatra bhakṣayet
7.160
bubhukṣāyāṃ pipāsāyāṃ pivet takraṃ sanāgaram
śrama na kuryādbahuśo na kuryādbahubhāṣaṇam
7.161
na kuryānmaithunaṃ takrapāne krodha vivarjayet
evaṃ yaḥ sevate takraṃ grahaṇī tasya naśyati
śīghrameva na sandehaḥ strīryathā dyūtakāriṇaḥ
7.162
praśānte grahaṇīroge annaṃ gṛhṇāti yogataḥ
annatyāgavidhānena gṛhṇīyācca śanaiḥ śanaiḥ
7.163
grahaṇīrogiṇā takraṃ hitaṃ doṣatrayāpaham
kālakūṭaviṣaṃ sākṣādanyathā parisevitam
7.164
tasmāt yatnena saṃsevyaṃ takraṃ saṃgrahaṇīgade
śastaṃ nātaḥparaṃ kiñcid grahaṇīrogaśāntaye
7.165
āmnātakāmrajambūtye kaṣāye pādaśeṣite
śālisiddhāṃ yavāgūntu bhuktvā kukṣyāmayaṃ jayet
7.166
aṅkoṭamūlaṃ dhātakyo vilvapeśī mahauṣadham
kvathitaṃ śītalaṃ peyaṃ kukṣirogaharaṃ param
7.167
aṅkoṭasya trayobhāgāḥ bhāgaścaiko'ruṇodbhavaḥ
taṇḍulodakasaṃpītaḥ sarvakukṣyāmayāpahaḥ
7.168
takreṇa valkalaṃ pītaṃ snigdhaṃ pathyātarūdbhavam
grahaṇīṃ nāśayet kṣipramāmaraktāśritāṃ dhruvam
7.166-2
svinnāni bālavilvāni khādet kṣaudreṇa mānavaḥ
takreṇānalagarbheṇa sārddhaṃ tad grahaṇīṃ jayet
7.170
bālavilvaṃ balā śuṇṭhī dhātakī mustadhānyakaiḥ
kaṣāyaiḥ sādhitā hanti yavāgūrgrahaṇīgadam
7.171
jambūdār̤ima śṛṅgāṭa pāṭhārakacchaṭapallavaiḥ
7.172
pakkaṃ paryuṣitaṃ bālavilvaṃ sagur̤anāgaram
hanti sarvānatisārān grahaṇīmatidustarām
7.173
cāṅgerī svarase dadyād ghṛtaprasthaṃ caturguṇam
ajākṣīrasya ca prasthaṃ pibetsapiṃrihauṣadhaiḥ
7.174
vyoṣavilva kapitthāni samaṅgā dhātakī ghanam
ajājyativiṣā mocā dhānyakotpalavālakam
7.175
balā yavānikāgniśca pāṭhā granthikadār̤imam
akṣapramāṇairetaistu sarpiḥ siddhaṃ mahāguṇam
7.176
grahaṇyaśavikāraghnaṃ śūlagulmajvarāpaham
kaphavātāruciharaṃ balavarṇāgnivarddhanam
7.177
kṛmidoṣagudabhraṃśayakṛtplīhāmayāpaham
sarvātisāraśamanaṃ grahaṇīdīpanaṃ param
7.178
pippalī nāgaraṃ pāṭhā śvadaṃṣṭrā ca pṛthak pṛthak
bhāgāṃstripalikān dattvā kaṣāyamupakalpayet
7.176-2
gaṇḍārī pippalīmūlaṃ vyoṣaṃ cavyakacitrakam
piṣṭvā kalkaṃ kṣipet kvāthe dravyairarddhapalaiḥ pṛthak
7.180
palāni sarpiṣaścātra catvāriṃśatpradāpayet
cāṅgerī svarasaṃ tulyaṃ sarpiṣā dadhi ṣaḍguṇam
7.181
mṛdvagninā sādhayettat sarpiḥ siddhaṃ nidhāpayet
tadāhāre vidhātavya pāne ca yogikairbudhaiḥ
7.182
grahaṇyarśovikāraghnaṃ gulmahṛdroganāśanam
śothaplīhodarānarśī mūtrakṛcchrajvarāpaham
7.183
kāsahikkāruciśvāsa sadanaṃ pārśvaśūlanut
balapuṣṭivarṇakaramagnisandīpanaṃ param
7.184
mustakātiviṣā vilva cūrṇitaṃ kauṭajaṃ tathā
madhunā vāpi saṃlīḍhaṃ grahaṇīṃ hanti sarvajām
7.185
pañcakolaka susvinnaṃ bālavilvaṃ guḍānvitam
śeṣe dravānupānaṃ syāt saṃgrahahyatisāranut
7.186
śveto vā yadi vā raktaḥ prapakko grahaṇīgadaḥ
guḍenādhikasaṃjñena bhakṣitenāśu naśyati
7.187
vilvābda śakrayavabālakamocasiddha
mājaṃ payaḥ pibati yo divasatrayañca
so'tipravṛddhacirajaṃ grahaṇīvikāraṃ
śoṣaṃ saśoṇitamasādhyamapi cchinatti
7.188
bhojanārthaṃ samudvānāṃ varcovigavināśanam
āranālodakaiḥ piṣṭaṃ prātaḥ piṣṭakabhakṣaṇam
7.189
keśarājo'rjunakṣāraṃ prātaḥ pītañca mastunā
nihanti sāmamatyarthamacirād grahaṇīrujam
7.190
iti siddho'yaṃ yogaḥ
kapitthamadhilaudvaiva savyoṣaṃ caudraśarkaram
kaṭphalaṃ madhusaṃyuktaṃ mucyate jaṭharāmayāt
7.191
tryūṣaṇatriphalā kalkai vilvamātre gur̤ātpale
sarpiṣo'ṣṭapalaṃ paktvā mātrāṃ mandānalaḥ pibet
7.192
iti aṣṭapalakaṃ ghṛtam
vilvāgni cavyārdrakaśṛṅgaveraiḥ
kvāthena kalkana ca siddhamājyam
sacchāgadugdhaṃ grahaṇīgadārtye
śothāgnisādā'rucinudvariṣṭham
7.193
iti vilvādyaṃ ghṛtam
masūrasya tulā kvāthe ghṛtaprasthaṃ vipācayet
pippalī pippalīmūlaṃ cavyacitrakanāgaram
7.194
tatsiddhaṃ dviguṇe kṣīre grahaṇīghnaṃ tridoṣanut
durnāmānilaviṣṭambhaṃ jayeccaiva pravāhikām
7.195
balavarṇakaraṃ hṛdyamagnisandīpanaṃ param
iti vṛhanmasarādyaṃ ghṛtam
yavānī pippalīmūlaṃ caturjātakanāgaraiḥ
maricāgnijalājājī dhānyasauvarcalaiḥ samaiḥ
7.166-3
vṛkṣāmladhātakī kṛṣṇābilva dār̤ima tindukaiḥ
dviguṇaiḥ ṣaḍguṇasitaiḥ kapitthāṣṭaguṇaiḥ kṛtaḥ
7.167-2
cūrṇo'tisāragrahaṇī kṣayagulmagalāmayān
śvāsaṃ kāsā'ruciṃ hikkāṃ kapitthāṣṭamidaṃ jayet
7.168-2
madhūkapuṣpasvarasaṃ śṛtamarddhakṣayīkṛtam
kṣaudrapādayutaṃ śītaṃ pūrvavatsannidhāpayet
7.166-4
ta pivan grahaṇīdoṣān jayet sarvvān hitāśanaḥ
7.200
prasthatrayeṇāmalakaurasasya
śuddhasya dattvārddhatulāṃ guḍasya
cūrṇīkṛtairgranthikajīracavya
vyoṣebha kṛṣṇādvabuṣājamodaiḥ
First 200 of 259 passages. Read on
Linked texts (24)
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Rasamañjarī — Śālinātha, Sanskrit
- Bower Manuscript — Sanskrit
- Āyurvedadīpikā (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya) — Sanskrit
- Śārṅgadharasaṃhitā — Śārṅgadhara (physician), Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Bṛhadāsavāriṣṭasaṃgraha — Kavirāj Devasīṃha Viṭṭhal, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit
- Sahasrayoga — Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā 1800, Sanskrit
- Siddhisāra — Sanskrit
- Siddhasāra — Ravigupta, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit