Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 79

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 79

Language
Sanskrit

79.1

atha netraroganidānamāha
uṣṇābhitaptasya jalapraveśāddūrekṣaṇāt svapnaviparyyayācca
svedādrajodūmaniṣevaṇācca charddervighātādvamanātiogāt

79.2

dravātyayānnānniśisevanādvā viṇmūtravātakramanigrahācca
prasaktasarodanaśokakopācchiro'bhighātādatimadyapānāt

79.4

tathā ṛtūnāñca viparyyayeṇa kle śābhighātādatimaithunācca
vāṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇācca netre vikārān janayanti doṣāḥ3
vātātpittātkaphādraktādabhiṣyandaścaturvidhaḥ
prāyeṇa jāyate ghoraḥ sarvanetrāmayākaraḥ

79.5

nistodanastambhanaromaharṣa saṅgharṣapāruṣyaśiro'bhitāpāḥ
viśuṣkabhāvaḥ śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti

79.6

dāhaprapākau śiśirābhinando dhūmāyana bāṣpasamucchrayaśca
uṣṇāśrutā pītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti

79.7

uṣṇābhinando gurutākṣiśothaḥ kaṇḍūpadehāvatiśītatā ca
srāvo bahuḥ picchila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti

79.8

tamrāśrutā lohitanetratā ca rājya' samantādatilohitāśca
pittasya liṅgāni ca yāni tāni raktābhipanne nayane bhavanti

79.6-2

iti abhiṣyandacatuṣṭayam
vṛddhairetairabhiṣyandairnarāṇāmakriyāvatām
tāvantastvadhimanthāḥ syurnayane tīvravedanāḥ

79.10

utpāṭyata ivātyarthaṃ netraṃ nirmathyate tathā
śiraso'rddhañca taṃ vidyādadhimanthaṃ svalakṣaṇaiḥ

79.13

hantyād dṛṣṭiṃ ślaiṣmikaḥ saptarātrāttadvanmanyo raktajaḥ pañcarātrāt
ṣaḍrātrādvā vātiko vai nihanyānmithyācārātpaittikaḥ sadya eva 11
udīrṇavedana netraṃ rogodrekasamanvitam
gharṣanistodaśūlāsru yuktamāmānvita viduḥ

79.13-2

mandavedanātākaṇḍūḥ saṃrambhāśrupraśāntatā
prasannavarṇatā cākṣṇoḥ samyakaṃ doṣamādiśet

79.14

kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakkodumbarasannibhaḥ
saṃrambho pacyate yastu netrapākaḥ sa śothajaḥ

79.15

śothahīnāni liṅgāni netrapāke tvaśothaje

79.16

upekṣaṇādakṣi yadādhimantho vātātmakaḥ sādayati prasaya
rujābhirugrābhirasādhya eṣa hatādhimanthaḥ khalu nāma rogaḥ

79.17

vāraṃvāraṃ ca paryeti bhruvau netre ca mārutaḥ
rujaśca vividhāstīvrāḥ sa jñeyo vātaparyyayaḥ

79.18

yat kūṣita dāruṇarūkṣavartma sandahyate cāviladarśanañca
sudāruṇaṃ yatpratibodhane ca śuṣkākṣipākopahataṃ vadanti

79.16-2

yasyāvaṭu' karṇaśiro hanustho manyāgato vāpyanilo'nyato vā
kuryyādruja vai bhruvi locane ca tamanyato vātamudāharanti

79.20

śyāva lohitaparyyanta sarvaṃ cākṣi prapacyate
sadāhaśothaṃ sāsrāvamamlādhyuṣitamamlataḥ

79.22

avedanā vāpi savedanā vā yasyākṣirājyo hi bhavanti tāmrāḥ
muhurvirajyanti ca yā sa tādṛgvyādhi' śirotpāta iti pradiṣṭaḥ21
mohācchirotpāta upekṣitastu jāyeta rogaḥ saśiropraharṣaḥ
tāmrāśrumaccha sravati pragāḍha tathā na śaknotyabhivīkṣituñca

79.23

akṣikukṣibhavā rogāḥ pratiśyāyavraṇajvarāḥ
pañcaite pañcarātreṇa rogāḥ śāmyanti laṅghanaiḥ

79.24

laṅghanālepanasveda śirāvyadhavirecanaiḥ
upācaredabhiṣyandānañjanāścyotanādibhiḥ

79.25

svedaḥ pralepastiktānna seko dinacatuṣṭayam
laṅghana cākṣirogāṇāmānānā pācanāni ṣaṭ

79.26

mārutānaśanāstraprakrodhaśokasamudbhavān
na laṅghayedabhiṣyandān vātavyādhiparāstathā

79.27

abhiṣyande'dhimanthe ca vātotthe vātaparyyaye
śuṣkāpāke'nyato vāte sāmānyo vakṣyate vidhiḥ

79.28

snehasvedavidhiḥ kṛtsno grāmyānūpodakāmiṣam
nasya kṣīraghṛtābhyāñca śirāvedhaśca śasyate

79.26-2

athavā vedanārttasya na śirāvyadhanakramaḥ

79.30

tata upācaredvaidyaḥ sāmānyavidhinā naram
purāṇasarpiṣā caiva samyak snehavirecaneḥ

79.31

tarpaṇaiḥ puṭapākam̐śca dhūmairāścyotanaistathā
nasyaiḥ snehapariṣekaiḥ śirobastibhireva ca

79.32

kuraṇṭapuṣyayaṣṭyāhva mitāviśvaiḥ samastubhiḥ
śuṇṭhīsaindhavayaṣṭyāhva lodhrabhṛṣṭairghṛtairapi

79.33

śrīvāsadviniśālodhraiḥsarpistairalpasaindhavaiḥ
avyakte'kṣigate kāryaṃ protasyairguṇḍanaṃ bahiḥ

79.34

dhātrīphalanirpyāso navadṛkkopa nihanti pūraṇataḥ
eraṇḍapatrasaptakaraso'thavā saindhavasaṃyuktaḥ

79.35

navadṛkkopaśamanaḥ kṣaudrayutaḥ śigrumūlarasasekaḥ
naśyatyavaśyamathavā kāñjikapunarnavāsaindhavairvihitaiḥ

79.36

vātapittakaphasannipātajāṃ netrayorbahuvidhāmapi vyathām
śīghrameva vinihanti yojitaḥ śigrupallavarasaḥ samākṣikaḥ

79.37

gomūtre chagalarase'mlakāñjike ca
strīstanye haviṣi viṣe ca mākṣike ca
yattaptya jvalitamanekaśo niṣiktaṃ
tatkuryyādgarur̤asama narasya cakṣuḥ

79.38

sūryoparāgānalavidyudādivilokanenopahatekṣaṇasya
santarpaṇaṃ snigdhahimādiyojyaṃ tathāñjanaṃ mākṣikahemaghṛṣṭam

79.39

karavīrataruṇakisalayacchinnodbhavarsātisampūrṇam
nayanayuga bhavati dṛḍha sahasaiva tatkṣaṇāt kupitam

79.40

saindhavadāruharidrāgairikapathyā rasāñjanaiḥ piṣṭaiḥ
datto bahiḥ pralepo bhavatyaśeṣākṣirogaharaḥ

79.41

bahiravaliptaṃ locanamabhikupitamapi prasīdati kṣipram
lodhrarasāñjanacandanamanaḥśilā kuṣṭhapathyābhiḥ

79.42

bhūmyāmalīpiṣṭāsaindhavagṛhavāriyojitā tāmre
jātā ghanatvamakṣaṇorjayati vahirlepataḥ pīḍām

79.43

ārkañca mūlamāpothya muhūrttaṃ vāriṇi nyaset
etadāścyotanaṃ dṛṣṭyaṃ nayanāmayanāśanam

79.44

nimbasya codumbaravalkalasya eraṇḍayaṣṭīmadhucandanasya
piṇḍī vidheyā nayane prakopite kaphena pittena samīraṇena

79.45

yadyakṣiśūla manyeta saruja vyaktalakṣaṇam
vedanānigrahārthañca kuryyādāścyotanaṃ tadā

79.46

āścyotanamabhiṣyandau yuñjītārvāk dinatrayam
añjanaṃ pakvadoṣasya netraroge'nilātmake

79.47

śothañca dāharogañca kledakaṇḍū tathāruśam
akṣṇorasaprasekañca kṣiprāmāścyotana haret

79.48

grīṣme varṣāśaratkāle hyasrapittāmayeṣu ca
muhurmuhuḥ svāduśītaṃ kramādāścyotanaṃ tathā

79.49

vātaśleṣmariṇa hemante vasante śiśireṣu ca
tīkṣṇoṣṇamamlaśañcaiva kāryyamāścyotanaṃ budhaiḥ

79.50

pakke ca ślaiṣmike vyādhau pāṇiḥ śuktiśca vātike
āścyotane pramāṇaṃ syād dve śuktī cāśu paittike

79.51

aṣṭau daśa dvādaśavindavastu salekhanasnehanaropakheṣu
āścotane ca kramaśro vidheyā mātrāstu tisro nayanāmayeṣu

79.52

āścotane mārutaje kvātho vilvādibhirhitaḥ
koṣṇaḥ sairaṇḍabṛhatī tarkārīmadhuśigrubhiḥ

79.53

śūlaghna vāruṇodaucya yaṣṭosaindhavasādhitam
hrīveracakramañjiṣṭhodumbaratvacu sādhitam
sāmbhasā payasā tena śūne cāścotanaṃ param

79.54

sarpiṣāścotanaṃ śreṣṭha sarpiṣā copacāhanam
pariṣekaḥ sukhoṣṇona mūrdhni tailavidhāraṇam

79.55

pūrvabhakta hitaṃ sarpiḥ kṣīraścāpyatha bhojanam
jātīpuṣpa ghṛte bhṛṣṭa cakṣuṣyamupanāhanam

79.56

tathā śāvaraka lodhraṃ ghṛtabhṛṣṭa viḍālakaḥ
kāryo harītako taddad ghṛtayuktā rujāpahā

79.57

sukhāmbupiṣṭaiḥ saṃyukta śarkarālodhrasaindhavaiḥ
dagdhvā sasaindhava lodhraṃ madhucchiṣṭayute ghṛte
piṣṭamañjanalepābhyā sadyo netrarujāpaham

79.58

tataḥ samyakadoṣasya prāptamañjanamācaret

79.58-2

hemante śiśire caiva madhyāhne'ñjanamiṣyate
pūrvāhne cāparāhve ca grīṣme śaradi ceṣyate

79.60

varṣāsvanabhre nātyuṣṇe vasante ca sadaiva hi
prātaḥ sāyaṃ ca tat kuryyānna ca kuryyātsadeva hi

79.61

hareṇumātrā kurvīta varttiṃstīkṣṇāñjane bhiṣak
pramāṇaṃ madhyame sārddhaṃ dviguṇaṃ tu mṛdau bhavet

79.62

viḍaṅgamātra tvadhama madhya dviścotanantrayam
rasakriyāṇā vattīṃnā pramāṇa parikīrttitam

79.63

vairecanikacūrṇaṃntu dviśalākā vidhīyate
sṛṭau tu triśalākā syāccatasra snehike'ñjane

79.64

suvarṇarūpyatāmrāya' kāṃsyā śmāsthimayā' śubhā'
śalākāścāñjane kāryā aṣṭāṅgulamitā budhaiḥ

79.65

bṛhtyairaṇḍamūlatvak śigrumūlaṃ sasaindhavam
ajākṣīreṇa piṣṭaṃ syā dvarttirvātākṣiroganut

79.66

haridrā madhuka pathyā devadāru ca peṣayet
ājena payasā śreṣṭhamabhiṣyande tadañjanam

79.67

saindhavaṃ dāru śuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtam
stanyodakārddhaṃ karttavyaṃ śuṣkapāke tadañjanam

79.68

śuṣkākṣipāke haviṣa pāna macchyotha tarpaṇam
ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cāmbunā

79.66-2

yāvanmajjati pakṣmāgra dhruvorantaranetrayoḥ
tāvacca pūrayennetre tata unmīlayecchanaiḥ

79.70

mārute daśa dhāryāṇi pitte'ṣṭau vā śatāni ca
nirdiṣṭāni kaphe ṣaḍḍhā vyādhau vyādhivaśena vā

79.71

iti tarpaṇamātrā
pariṣeke hita cātra paya' koṣṇa sasaindhavam
rajanodārusiddha vā saindhavena samāyutam

79.72

sarpiryukta stanyaghṛṣṭamañjana ca mahauṣadham
vātābhiṣyandaśamana hitaṃ mārutaparyyaye

79.73

vātābhiṣyandavaccātra vāte mārutaparyyaye
pūrvaṃ tatra hita sarpiḥ kṣīra vāpyatha bhojanam

79.74

bṛhmādanyaddvayā caiva pañcamūlī mahatyapi
sakṣīra karkaṭarase siddha vāpi pived ghṛtam

79.75

iti bṛhmādanyādya tailam | iti vātābhiṣyanda
anenaiva vidhānena bhiṣak tamapi sādhayet
abhiṣyandamadhimantha manyānapi ca pittajān

79.76

vyādhīnūpācareddhīmā stokṣṇaiḥ susnigdhaśītalai
āścyotanaiḥ pariṣekaiḥ puṭapākaḥ satarpaṇaiḥ

79.77

snehairvirecanairlepai raktasya ca vimokṣaṇaiḥ
prapuṇḍarīkayaṣṭyāhva niśāmalakapadmakaiḥ
sitāmadhusamāyuktaiḥ sakapitteśca roganut

79.78

nimbasya patraiḥ parilipya lodhraṃ svedāgninā cūrṇamathāpi kalkam
āścyotanaṃ mānuṣadugdhamiśra pittāsravātāpahamugramuktam

79.76-2

drākṣāmadhukamañjiṣṭhā jīvanoyaiḥ śṛta paya.
prātarāścyotana pathya śothaśūlākṣiroganut

79.80

candanāriṣṭapatrāṇi yaṣṭīṃ dārvīṃ sasaindhavam
piṣṭvāmbhasā bhavetseka pittakṣaudrasamanvitaḥ

79.81

paittike candanānantā mañjiṣṭhābhirviḍālaka
kāryyaḥ sapadmayaṣṭyāhna māsīkālīyakaistathā

79.82

dhātrīlodhra ghṛte bhṛṣṭaṃ śilāyukta suvarttitam
pramṛjyed guṭikā kṛtvā kupite locane vahiḥ

79.83

udumbaraphalaṃ lodhra ghṛṣṭvā cātyantadhūpitam
sājya samākṣika dārū śūlarogāmbujidbhavet

79.84

candana madhuka lodhra jātipatrāṇi gairikam
pralepo dāharogaghnastodābhiṣyandanāśanaḥ

79.85

bhṛṣṭā ghṛtena nāgaratirauṭadhātrīmanaḥśilāguṭikā
uparyuparimārjanena kṣapayati śūla kṣaṇenākṣṇoḥ

79.87

gundrāṃ śāli saindhavaṃ śailabheda darbhāmikṣuṃ lodhraka vetasañca
dārvīṃ drākṣā candana cotpalaṃ vā strīṇā stanya śarkarā kṣaudrakañca86
padmātyatra yaṣṭikā hraṃ haridrā tālānante cāpi saṅghatya sarvān
siddhaṃ sarpi0 tarpaṇe nāvane ca śasta kṣīra ścotane caiva seke

79.86

kriyāḥ sarvā0 pittaharyyaḥ praśastāsthyahādūrddhaṃ kṣīrasarpiśśca nasyam
pālāśa syācchoṇitañcāñjanārthaṃ śalakyā vā śarkarākṣaudrayuktam88
tiktasya sarpiṣaḥ pānaṃ bahuśaśca virecanam
amlādhyuṣitaśāntyarthaṃ kuryyāllepān suśītalān

79.60-2

tailvakaṃ traiphalaṃ sarpirjīrṇaṃ vā kevalaṃ pivet
śirāvyadhaṃ vinā kāryya. pittaṣyandaharo vidhi0

79.61-2

koṣṇasya sarpiṣaḥ pāna0 virekāsekalepanaiḥ
svāduśītai. praśamayecchuktikamañjanaistataḥ

79.62-2

pravālamuktāvaidūryya śaṅkhasphaṭikacandanam
suvarṇarajatamraudramañjanaṃ śuktikāpaham

79.63-2

dhūmadarśī pivetsarpiḥ sarvapittāmaya jayet

79.64-2

abhiṣyandamadhimantha0 raktotthamathavārjunam
śirotpāta śirāharṣamanyān vātodbhavān gadān
snigdhasya koṣṇonājyena śirāvedhai0 śama nayet

79.95

tirīṭatriphalāyaṣṭī śarkarābhadramustaka0
piṣṭaiḥ śītāmbunā seko raktābhiṣyandanāśanaḥ

79.66-3

lodhracūrṇaṃ ghṛte bhṛṣṭaṃ rujamāścyotanaṃ haret
śarkarātriphalācūrṇamidamāścyotana param

79.67-2

lākṣāmadhukamañjiṣṭhā lodhra kālānusārivā
prapauṇḍarīkasaṃyuktāḥ seko rogaharo hitaḥ

79.68-2

kaśerumadhukānāñca cūrṇamambarasambhṛtam
nyastamapsrantarikṣeṣu hitamāścyotanaṃ bhavet

79.66-4

nīlotpalośīrakaṭaṅkaṭerīkālauyayaṣṭīmadhumustalodhraiḥ
mapadmakairdhautaghṛtapradigdhestisraḥ prasekāḥ prahitā prayuktān

79.100

rujāyāñcātitīvrāyāṃ svedāśca mṛdavo hitāḥ
akṣṇoḥ samantataḥ kāryya pātanañca jalaukasām

79.101

ghṛtasya mahatīṃ mātrā pītvā cārttiṃ niyacchati
pittābhiṣyandaśamano vidhiścāpyupapāditaḥ

79.102

kaśerumadhukānāñca cūrṇamambarasambhṛtam
chāgīkṣīre ghṛte sekaḥ pittaraktābhighātajit

79.103

śrīparṇī pāṭalā dhātrī dhātakī tilvakārjunāt
puṣpāṇyatha bṛhatyāśca vimbalodhrañca tulyaśaḥ

79.104

samañjiṣṭhāni madhunā piṣṭānīkṣurasena vā
raudhirasyandaśāntyartha metadañjanamiṣyate

79.105

mṛṇālacandanośīrapadmakotpalayaṣṭibhiḥ
pariṣekaṃ prakurvīta raktaje'pyetadeva tu

79.106

sumanaḥkṣārakaṃ śaṅkhaṃ triphalāṃ madhukaṃ balām
pittaraktāpahā varttiḥ piṣṭvā divyena vāriṇā

79.107

dārvīpaṭolaṃ madhukaṃ sanimbaṃ padmakotpalam
prapauṇḍarīkaṃ caitāni pacettoye caturguṇe

79.108

vipācya pādaśeṣantu tat punaḥ kuḍavaṃ pacet
śīte tasminmadhusite dadyātpādāṃśike tataḥ
rasakriyeṣā dāhāśrurogaraktarujāpahā

79.109

sarpiḥ kṣaudrāñjanañca syācchirotpātasya bheṣajam
tadvatsaindhavakāsīsaṃ stanyapiṣṭañca pūjitam

79.110

śirāharṣe'ñjanaṃ kāryyaṃ phāṇitaṃ madhusaṃyutam
madhunā tārkṣyaśailaṃ vā kāsīsa vā samākṣikam
vetasāmlaṃ stanyayuktaṃ phāṇita tu sasaindhavam

79.111

kaphaje laṅghanaṃ svedo nasyaṃ tiktādibhojanam
tīkṣṇaiḥ pradhamanaṃ kuryāttīkṣṇairevopanāhanam

79.112

uṣṇaistathāścyotanasavidhānaistathaiva tīkṣṇaiḥ puṭapākayogaiḥ

79.113

abhiṣyande'dhimanthe ca sañjāte śleṣmasambhave
snigdhasvinnottamāṅgasya snigdhatīkṣṇairvirecayet

79.114

srāvaiḥ prapīḍaiḥ pradhamairdhūmaiśca vividhairmuhuḥ
rūkṣaistīkṣṇavirekaiśca mala masyavinirharet

79.115

rasāñjanena vā lepaḥ paśyāvimbadalairapi
vacāharidrāviṃkhābhistathā nāgaragairikaiḥ

79.116

śilāhlā kṣetamacira lodhrañca paripūritam
sitavastreṇa savaddhaṃ śastamakṣṇoḥ pragharṣaṇāt

79.117

nimnapatraiḥ kṣataṃ cūrṇaṃ lodhracūrṇasamanvitam
vastrabaddhaṃ jale kṣiptaṃ pūraṇaṃ netraroganut

79.118

phaṇijjakāsphoṭakapitthabilvadhattūrapotusurasārjjabhṛṅgaiḥ
svedaṃ vidadhyādathavā pralepa vahniṣṭaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥ

79.119

śuṇṭhīnimnadalaiḥ piṇḍaḥ sukhoṣṇaḥ svalpasaindhavaḥ
vādhyañcakṣuṣi saṃkṣepācchothakaṇḍūvyathāpahaḥ

79.120

sasaindhava lodhramathājyabhṛṣṭaṃ sauvīrapiṣṭaṃ sitavastrabaddham
āścyotanaṃ tannayanasya kuryātsarvākṣirogapraśamārthametat

79.121

dvau dvau bhāgau rajanyauśca bhāgikau dhūmasarṣapau
kaphābhiṣyandajid sṛṣṭa piṣṭamāścyotamambhasā

79.122

lodhra sapiṣya samyaktaṃ khadirājājisarṣapaiḥ
nāgarāriṣṭasindhūtyairyuktaṃ dṛṣadi cūrṇitam

79.123

site vāsasi tadvaddha nyaset svacchāmlakāñjike
tadakṣṇoḥ pūraṇaṃ kāryyaṃ cakṣusarvvartmarogajit

79.124

valkalaṃ pārijātasya tailasaindhavakāñjikam
kaphavātākṣiśūlaghnaṃ tarughnaṃ kuliśaṃ yathā

79.125

sauvīraṃ saindhavaṃ tailaṃ mūrvāmūlaṃ tathaiva ca
kāṃsyapātre viṣṭaṣṭaṃ syādakṣṇoḥ śūlanivāraṇam

79.126

saindhava triphalā vyoṣa śaṅkhanābhisamudrajaḥ
phenogralepakaḥ sarjo varttiḥ śleṣmākṣiroganut

79.127

nimbārkapatrasamyaktaṃ lodhraṃ bhāgacatuṣṭayam
dhūmasarṣapayorbhāgaiḥ kaphasekaḥ sukhāsbunā

79.128

nāgaraṃ triphalānimba vāsānimbarasaḥ kaphe
sājyaṃ vilvacchadaṃ ghṛṣṭaṃ pātre tāmramaye dṛḍhe
śothahṛdvaṅginā dhūmaṃ chāgakṣīrapariplutam

79.129

vilvapatrarasaḥ pūtaḥ sājyaḥ sindhubhavānvitaḥ
śulve varāṭikāṃ ghṛṣṭvā dhūpito gomayāgninā

79.130

payasā lor̤itaścākṣṇoḥ pūraṇācchothaśūlajit
abhiṣyande'dhimanthe ca raktasrāve ca śasyate

79.131

salavaṇakaṭutailaṃ kāñjikaṃ kāṃsyapātre
ghanitamupalagṛṣṭaṃ dhūpitaṃ gomayāgnau
sapavanakaphakopaṃ chāgadugdhāvasiktaṃ
jayati nayanaśūlaṃ sāvaśothaṃ sarāgam

79.132

koṣṇamāścyotanaṃ miśrairbheṣajaiḥ sānnipātike
yaṣṭīṃ guḍūcīṃ triphalāṃ sadārvī makṣyāmaye sarvagate pivedvā
āścyotanaṃ sarvarasena dārvyāḥ śastaṃ sadā kṣaudrayutaṃ narāṇām

79.133

guḍūcītriphalākvātho madhunā saha yojayet
pītaḥ sarvākṣirogaghnaḥ kṛṣṇācūrṇāvacūrṇitaḥ

79.134

prapauṇḍarīkayaṣṭyāhvadārvīlodhraiḥ sacandanaiḥ
airaṇḍāmbuyutaiḥ sekaḥ sarvanetrarujāpahaḥ

79.135

śvetalodhraṃ ghṛte bhṛṣṭaṃ cūrṇitaṃ tāpyatutyakam
uṣṇāmbunā vimṛdita sekaḥ śūlaharaḥ paraḥ

79.136

piṣṭairnimbasya patrairativimalataraiḥ jātisindhūtthamiśrā
antargarbhaṃ dadhānā paṭutaraguṭikā piṣṭarodheṇa bhṛṣṭā
tūlaiḥ sauvīrakādvairatiśayaśṛdubhirveṣṭitā sā samantāt
cakṣuḥ kopopaśānti cirasupari dṛśo bhrāmyamāṇā karoti

79.137

yaṣṭīgairikasindhūtyadārbītā samaṃśakaiḥ
jalapiṣṭairbahirlepaḥ sarvanetrarujāpahaḥ

79.138

śigrupallavaniryāsaḥ supiṣṭastāmrasampuṭe
ghṛtena śodhunā pīto hanti śothāsravedanāḥ

79.136-2

ṣoḍaśabhiḥ salilapalaistathaiva kaṣṭakāryāḥ payaḥ siddhām
śilāṃ cira vimṛdya tadrasaḥ sarvanetrarogaharaḥ

79.140

eraṇḍapatraveṣṭitabilvacchedakalkanicitaḥ lodhraḥ
kukūnapakaḥ piṣṭa' susindhūdbhavena saṃyuktaḥ

79.141

ghanana ravastraparisrutadāruharidrākaṣāyamadhyagataḥ
āścotanena hanyātsarvāṇyevākṣiśūlāni

79.142

ayameva vidhiḥ sarvo manyādiṣvapi śasyate
adhimanthe ṣu sarveṣu lalāṭe vyadhayecchirām
aśāntau sarvathā manye dhruvorupari dāhayet

79.143

jalaukāpātana śastaṃ netrapāke virecanam
śirāvyadhaṃ vā kurvīta seko lepastu śukranut

79.144

vibhītakaśivādhātrī paṭolāriṣṭavāsakaiḥ
kvātho guggulunā peyaḥ śothākṣipākaroganut

79.145

piṅgañca savraṇaṃ śukrarāgādīṃśca vināśayet
etaiścāpi ghṛtaṃ pakvaṃ rogāṃstāṃśca vyapohati

79.146

āṭarūṣābhayānimba dhātrīmustakavalkalaiḥ
raktasrāvaṃ kaphaṃ hanti cakṣuṣya vāsakādikam

79.147

vāsāghana nimbapaṭolapatratiktāmṛtācandanavatsakatvak
kaliṅgadhātrīdahana ca śuṇṭhī bhūnimbadhātrīvijayāvibhītam

79.148

pītaḥ samāṃśaiḥ kathitaiḥ kaṣāyo nṛbhistu mukhyānakhilākṣirogān
taimiryyakaṇḍūpaṭalārbudañca śuklaṃ tathā savraṇamavraṇaṃ ca

79.150

sadāharāga sarujaṃ sapipla hanyātsamastānapi netrarogān
vātāmayān pittakaphāmayāśca vāsādiko'yaṃ sunibhiḥ pradiṣṭaḥ146
pathyāstisro vibhītakyaḥ ṣaḍdhātryo dvādaśaiva tu
prasthārḍe salile kāthyamaṣṭabhāgāvaśeṣitam

79.151

pittābhiṣyandamāsrāva roga vā timiraṃ jayet
saṃrambharudāhaśūlāṃstaṅ nāśana dṛk prasādanam

79.152

nimagnarūpantu bhaveddhi kṛṣṇe sūceva viddha pratibhāti yacca
srāvaṃ sravedduṣṭamatīva yacca tatsavraṇa śukramudāharanti

79.153

dṛṣṭeḥ samīpe na bhavet tu yacca na cāvagāḍha na ca saṃsravecca
avedanaṃ vā na ca yugmaśukraṃ tatsiddhimāyāti kadācideva

79.154

syandātmakaṃ kṛṣṇagataṃ sacoṣaṃ śaṅgendukundapratimāvabhāsam
vaihāyasābhrapratanuprakāśamathā'vraṇa sādhyatamaṃ vadanti

79.155

gambhīrajātaṃ bahulañca śuklaṃ cirotthitañcāpi vadanti kṛcchram

79.156

vicchinnamadhyaṃ piśitāvṛtaṃ vā calaṃ śirāsūkṣmahadṛṣṭikṣca
ditvagata lohitamantataśca cirotthitaṃ cāpi vivarjanīyam

79.157

uṣṇāśrupātaḥ piḍikā ca netre yasmin bhavenmudganibhañca śukram
tadapyasādhyaṃ pravadanti kecidanye tu yattittiripattatulyam

79.158

śvetaḥ samākrāmati sarvato hi doṣeṇa yasyā'sitamaṇḍalantu
tamakṣipākātyayamakṣiroga sarvātmakaṃ varjayitavyamāhuḥ

79.156-2

mithyopacārādrogāṇā doṣādāghātato'pi ca
ajakā jāyate netre kṛṣṇādṛṣṭisamā'sṛjā

79.161

ajāpurīṣapratimo rujāvān salohito lohitapicchilāśru
vigṛhya kṛṣṇaṃ pracayo'bhyupaiti taccājakājātamiti vyavasyet160
ajāpurīṣasaṅkāśā mṛdvīkā phalasannibhā
vātaraktasamutthānā prāyaśastvajakā hi sā

79.162

mūrddhākṣikarṇabhrūgaṇḍa śaṅkhacarmāśritājakā
jāyate vyathate netra mathyamānamivāntarā

79.163

uṣṇamasṛk sravatyakṣi dūyate klidyate bhṛśam
asādhyarogasambhūtāṃ dṛṣṭijāñca vivarjayet
svaprabhinnāṃ ca kaṭhināṃ cirakālotthitāmapi

79.164

sādhyarogasamutpannāṃ kṛṣṇajāntvajakā jayet

79.165

sādhyānyavekṣya śukrāṇi snigdhasyā'sṛgvimokṣaṇaiḥ
āścyotanamukhālepa gharṣaṇāñjanavastibhiḥ
puṭapākaiśca nasyaiśca sāmānya śukrabheṣajam

79.167

dhātrīphalaṃ nimbakapitthapatraṃ yaṣṭyāhvalodhraṃ khadiraṃ tilāśca
kvāthaḥ saśauto nayane niṣiktaḥ sarvaprakāra vinihanti śukram166
phaṇijjakarase vījaṃ palāśasya vibhāvitam
śoṣayitvā supiṣṭa tat cāñjanācchukrahṛtparam

79.168

jātyāḥ pravālaṃ madhukaṃ sasarpirbhṛṣṭaṃ sukhoṣṇāmbu suśītaraśmiḥ
āścyotanaṃ śukraharaṃ pradiṣṭaṃ śukrāpahaṃ strīpayasā mahārham

79.166

saindhavaṃ bṛhatīmūlaṃ tāmracūrṇaṃ sanāgaram
dhātrīrasena piṣṭvā ca tāmrapātraṃ pralepayet
tatpūte dhū nayeccainaṃ śuddhaśukraṃ vyapohati

79.170

śuddhaśukro niśāyaṣṭī śārivāśāvarāmbhasā
secayennetrayordṛṣṭī kṛṣṇābhomanjasā tathā

79.171

kṣumnapunnāgaparṇena paribhāvitavāriṇā
śyāmākvāthāmbunā vātha sevanaṃ śukranāśanam

79.172

saindhavaṃ triphalā kṛṣṇā kaṭukā śaṅkhanābhayaḥ
satāmrarajaso varttiḥ śuddhaśukravināśinī

79.173

sthiraśukre ghane caiva bahuśo'paharedasṛk
śiraḥ kāyavirekāṃśca puṭapākāṃśca kārayet

79.174

samudraphenasindhūttha śaṅkhadantāṇḍavalkalaiḥ
śigrubījayutairvarttiḥ śukrāṭīṅkannavallikhet

79.175

vaṭakṣīreṇa sayuktaṃ ślakṣṇakarpūraja rajaḥ
kṣipramañjanato hanti śukraṃ vāpi ghanonnatam

79.176

śirīṣabījanimbaiśca pippalī saindhavairapi
śukre pragharṣaṇa kāryyamathavā saindhavena ca

79.177

vaṃśajāruṣkarau tāla nārikelañca taddahet
vistrāvya kṣāravaccūrṇaṃ bhāvayetkarabhāsthijam
bahuśo'ñjanametasyācchukravaivarṇyanāśanam

79.178

bahuśaḥ palāśakusumasvarasaiḥ paribhāvitā jayatyacirāt
naktāhnabījavarttiḥ kusumacaya dṛṣṭu cirajamapi

79.176-2

sphaṭikoṣaṣaṇayakṣyāhna śaṅkhagodantasaindhavaiḥ
piṣṭaiḥ sacandanairvarttiḥ śukraghnī śigruvāriṇā

79.180

saṃghṛṣya pippalīcūrṇaṃ saphenaṃ kāṃsyabhājane
sa kṣaudraṃ saindhavopeta mañjanaṃ śukranāśanam

79.181

samudraphenamabhayāṃ hrīveraṃ sakuṭannaṭam
piṣṭvā dhātrīphalakvāthe varttiḥ syācchukranāśinī

79.182

candanaṃ saindhavaṃ pathyā palāśataruśoṇitam
madhunāñjanayogāḥ syuścatvāraḥ śukranāśanāḥ

79.183

triphalā candana vyoṣa mañjiṣṭhā nāgara niśā
priyaṅgu śārivānantā yakṣadājañca cūrṇitam

79.184

kṣaudrasaindhavasarpirbhiḥ saṃyojya vidhivatpacet
puṭapākaḥ praśasto'ya śukrāṇāṃ lekhanaḥ paraḥ

79.185

lāmajjakotpalasitā candanadvayakārṣikān
kṣitvā ca śārivāprasthaṃ kvāthayetsalilāḍhakam

79.186

pādaśeṣa parisrāvya pacedādarvilepanāt
bhājane lohaśaile vā tanmātaḥ sāyamañjanam

79.187

pradhānametacchukraghnaṃ vraṇaśukra śamaṃ nayet

79.188

vraṇaśukrapraśāntyarthaṃ ṣaḍaṅgaṃ guggulu pivet
śiraso vā haredraktaṃ jalaukābhiśca locanāt

79.189

sasaindhavatrivṛtkvāthe trīn vārān pācita ghṛtam
pītvā sarveṣu śukreṣu śīghraṃ kuryyācchirāvyadham

79.190

yaṣṭyāhvadārbyutpalapadmalākṣā prapauṇḍarīka nalada latā ca
āścotanaṃ strīpayasā vipakka nihanti tatsravraṇadāhaśukram

79.191

śyāmāmūla kaṣāya vā madhunā vraṇaśukriṇām
ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi dhātavaśca phalatruṭiḥ
karañjabīja laśuno vraṇaghnādi ca bheṣajam

79.162-2

savraṇa vraṇagambhīra tvak śukraghnamathāñjanam
hitānyetāni sarvāṇi narāṇāṃ vraṇaśukriṇām

79.163-2

katakasya phalaṃ śaṅkhaṃ tindukaṃ rūpyameva ca
kāsye niṣṭaṣya stanyena kṣataśukrārttirogajit

79.164-2

candanaṃ gairikaṃ lākṣā mālatīkalikāḥ samāḥ
vraṇaśukraharī varttiḥ śoṇitasya praṇāśanī

79.165-2

dantairdantivarāhoṣṭragajāśvājakharodbhavaiḥ
saśaṅkamauktikābdhiphenairmaricapādakaiḥ

79.266

jalapiṣṭaiḥ kṛtā sarvairdantavarttiriti smṛtā
timirāmbudakācārmavraṇaśukravināśinī

79.167-2

tāmre ca mastunāddhṛṣṭaṃ tutthakaṃ śyāvatāṃ gatam
sarvābhiṣyandaśukrārma śirāśūlajidañjanāt

79.168-2

dagdhvāṇḍatvak śilāśaṅkha raktacandanasaindhavaiḥ
tulyairañjanayogo'yaṃ puṣpāryādivilekhanaḥ

79.166-2

gośakṛtkṣmamayaḥ sapta pītābhāḥ kṣaudrasaṃyutāḥ
dṛṣṭāḥ śukraharā dṛṣṭāḥ kṣatajasya viśeṣataḥ

79.200

ekaṃ vā puṇḍarīkañca gavāṃ kṣīrāvaśeṣitam
rāgāsṛgvedanāṃ hanyāt kṣatapākājakāstathā

79.201

mauvīramañjana tulyaṃ tāpya' dhātrī manaḥśilā
caturhareṇumadhukaṃ lohaṃ śukraghnamañjanam

79.202

kukuṭāṇḍakapālāni śaṅkakāco'pi candanam
saindhavārddhāṃśasaṃyukta mañjana śukralekhanam

79.203

śaṅkhasroto'ñjanaṃ lākṣā maricaṃ samanaḥśilam
yavānyudadhija phenaṃ tāmracūrṇaṃ samākṣikam
śyāmāvarttirlikhatyeva śukrakācārmapiṣṭakam

79.204

rasāñjanaṃ saśaileyaṃ kuṅkumaṃ sumanaḥśilā
śaṅkhaśca śvetamacire śarkarā ceti saptamam

79.205

eṣā candrodayā nāmnā varttirvaidyena nirmitā
hantyān pillañca kaṇḍūñca śukra satimirāvurdam

79.207

ayaḥ sayaṣṭitriphalā kaṇānāṃ cūrṇāni tulyāni puraiṇa nityam
sarpirmadhubhyāṃ saha bhakṣitāni sarvāṇi śukrāṇi nihanti śīghram 206
śaṅkhasya bhāgāścatvārastato'rddhena manaḥśilā
manaḥśilārddhaṃ maricaṃ maricārddhena saindhavam

79.208

etaccūrṇāñjanaṃ śreṣṭhaṃ śukrayostimireṣu ca
piccaṭe madhunā yojyamarbude mastunā tathā

79.206

snehanasyāñjanaiḥ śuknaṃ nimnamāśu samuddharet
śukraṃ karoti nirmūlaṃ puṭapākaḥ salekhanaiḥ

First 200 of 557 passages. Read on

Linked texts (21)