Pramāṇa · Search · About · API

Yogashata (Yogaśata)

योगशत

On medicine; author identified as Vararuci according to commentator Pūrṇasena.

Language
Sanskrit
Author
Vidagdhavaidya
Extent
316 passages, 2,067 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · योगशतकम्; ed. S. N. Krishna Jois and C. Srinivasa Sowmya; Oriental Research Institute Series; Oriental… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.2

¹parīkṣya hetvāmayalakṣaṇāni
cikitsitajñena cikitsakena
nirāmadehasya ²hi bheṣajāni
bhavanti yuktānyamṛtopamāni

1.3

pāruṣyasaṅkocanatoda'śūla²śyāvatva³kampāśca tathāṅgapīḍā
suptatvaśītatvakharatva⁴śophāḥ
karmāṇi vāyoḥ pravadanti tajjñāḥ

1.4

pariśramasvedavidāha¹rogān
vaigandhyasaṃkledavipāka²kopān
pralāpamūrcchābhramadāhatṛṣṇāḥ
pittasya karmāṇi vadanti ³tajjñāḥ

1.5

śvetatvapītatvagurutvakaṇḍūḥ
sneho'padehastimitatva lepāḥ
utkledasantāpacirakriyāśca
kaphasya karmāṇi vadanti tajjñāḥ

1.5.p1

[ jvaracikitsā ]

1.6

jvaro'ṣṭadhā bhinnayuga' vrajādidoṣairnidānāni vadāmi teṣām
jāḍyāṅgamardāruciromaharṣāḥ
jṛmbhāgnimāndyaṃ jvarajanmani syāt

1.7

sarvāṅgarukapralapanāśramakampa kārśyaṃ
romāñcaśuṣkavamikā savijṛmbhaṇāni
stambhakṣavagrahaṇarugvirasāsyaraukṣya
vaiṣamyajāgarahimānyanile jvare syuḥ

1.8

dāhārucibhrāntimadātisārā
tṛṭsvedanā sāsyavipākamūrcchāḥ
tiktāsyapītatvavamipralāpaśāntābhilāṣāśca bhavanti paitye

1.9

jāḍyālpavegāruciroma harṣa
stambhāsyamādhuryavamiprasekāḥ
śvetatvatandrā himatā ca soṣṇa
vāñchā kaphotthajvaralakṣaṇāni

1.10

mūrcchārucibhrāntividāhajṛmbha
tṛḍvāntiromāñca śiro'rtyanidrāḥ
vilāpaparvavyathanāsyaśoṣāḥ
pittānilotthajvaralakṣaṇāni

1.11

śiro'ṅgarukpīnasaviṅnibandhabhramāruciśvāsajaḍatvakāsāḥ
prasvedaśaityālpa'rayapramīlāḥ
samīraṇaśleṣmabhavaṃ nidānam

1.12

'śītārucisvedavidāha moha
tṛṭstambhakāsodvamana'pramīlāḥ
tiktātidurgandhamukhāgnisādāḥ
'balāsapittajvaraliṅgamāhuḥ

1.13

sandhyasthimūrdhahṛdayārtividāhaśaityatandrābhramālapanajāḍyavipākamūrcchāḥ
tṛḍjāgaraśvasanakāsagalāṅgasādasnigdhātimaunamalasaṅgamadāticeṣṭāḥ

1.14

'kaṇṭhasvano'rdita iva śravaṇe ca jihvā
dagdhā khare ca nayane 'srutamagnakte
tvaṅnāsikoṣṭha'mṛsugāsyakamasrapitta
rogastrije sakalalakṣmayuto na sādhyaḥ

1.15

pittakaphānilavṛddhyā daśadivasadvādaśāhasaptāhāt
hanti vimuñcati 1jantūn tridoṣajo dhātumalapākāt

1.16

śvāsātimūrcchārucikāsahikkā
tṛṣṇāti2sārāḥ vamiviḍvi3bandhau
jāḍyāgninindrendriya4satvanāśā
jvareṣvaniṣṭāni bhavantyamūni

1.17

syuḥ kūjanādhmānavidāhakampatṛḍbhojanecchā jvaramuktikāle
kapālakaṇṭhmukhapākagharma6kṣutairjvarārtaṃ 7vigadaṃ vadanti

1.17.p1

[ āmajvaralakṣaṇam ]

1.18

ālasya8tandrāhṛdayāviśuddhiḥ
9doṣapravṛttirghanatā ca mūtre
guruprakopāruci¹suptatāśve²dāmānvitaṃ doṣamudāharanti

1.18.p1

[ jvarasāmānyacikitsā ]

1.19

³āmaṃ hare⁴llaṅghanakolapeyaladhvanna⁵sūṣodanatiktayūpaiḥ
virūkṣaṇaiḥ svedana⁶śoṣaṇāaiśca
⁷saṃśodhanairurdhvamadhastathā ca

1.19.p1

[ bālukāsvedaḥ ]

1.20

kharparabhraṣṭapaṭasthitakāñjika̍sikto hi bālukāsvedaḥ
śamayati vātakaphāmayamastakaśālāṅgabhaṅgādīn

1.20.p1

[ jvare vamanam ]

1.21

†nimbakaṣāyopetaiḥ phalinīsindhūtthamadanayaṣṭīkaiḥ
madhuyutametatpeyaṃ vamanaṃ sarvomaye śastam

1.21.p1

[ jvare recanam ]

1.22

vyoṣadantītrivṛtpathyānīlikāguḍakalikā
‡³modakastrisugandhyāḍhyo recanaṃ sarvadoṣajit

1.23

chinnodbhavāmbudharadhanvayavāsaviśvairduḥsparśa¹parpaṭakameghakirātatiktaiḥ
²musṭāṭarūṣakamahauṣadha³yāvaśūkaiḥ
kvāthaṃ pibedanilapittakaphajvareṣu

1.23.p1

[amṛtādikaṣāyaḥ]

1.24

amṛtā ¹daśamūlīkaṃ ²sādhitaṃ vidhivajjalam
sannipātajvaraṃ hanyāt trayodaśavidhaṃ nṛṇām

1.24.p1

anyacca—

1.24.p2

[jaladādikaṣāyaḥ]

1.25

jaladā ³kaṭukā ⁴rāsnā ⁵paṭolaṃ sakirātakam
kaphapittabhave deya jvare ⁶dīpanapācanam

1.25.p1

[dārvādikaṣāyaḥ]

1.26

dārunāgarabhūnimbadhānya^1tiktākaliṅgakaiḥ
gajāhvādaśamūlaiśca mṛtyukalpajvaraṃ jayet

1.27

abdhipakva ca ^2sevyaṃ ca śvāsaṃ ^3śoṣamarocakam
kāsādiṣu ca sarveṣu hitaḥ sopadraveṣu ca

1.27.p1

[kṣudrādiyogaḥ]

1.28

kṣudrāmṛtānāgarapuṣkarāhvayaiḥ^4
kṛtaḥ kaṣāyaḥ kapha^5mārutottare
saśvāsakāsāruci^6pārśvarukakare
jvare tridoṣaprabhave'pi^7 śasyate

1.28.p1

[āragvadhādiyogaḥ]

1.29

āragvadhagranthikatiktāmustāharītakībhiḥ kathitaḥ kaṣāyaḥ
sāme saśūle kaphavātayukte
jvare hito dīpanapācanaśca

1.29.p1

[drākṣādiyogaḥ]

1.30

drākṣāmṛtā parpaṭikā'bdatiktā²kvāthaṃ saśamyākaphalaṃ vidadhyāt
pralāpamūrcchābhramadāhaśoṣa1tṛṣṇānvite pittabhave jvare2 ca

1.30.p1

[ nidigdhikādiyogaḥ ]

1.31

nidigdhikānāgarikāmṛtānāṃ
kvāthaṃ 3pibenmiśritapippalīkam
jīrṇajvarārocakakāsaśūlaśvāsāgni4māṃdyārditapīnaseṣu

1.31.p1

[ durālabhādiyogaḥ ]

1.33

durālabhā'parpaṭakapriyaṅgubhūnimbavāsākaṭurohiṇīnām
kvāthaṃ pibeccharkarayā'vagāḍhaṃ tṛṣṇāsrapittajvaradāha yuktaḥ |' 32
bhūnimbadārudaśamūlamahauṣadhābjatiktendrabījadhanikaibhakaṇākaṣāyaḥ
tandrīpralāpakāsanārucidāhamoha¹śvāsānvitaṃ dvijamapi jvaramāśu hanti

1.34

iti jvaracikitsā
— atisāracikitsā —
savatsakassātiviṣa²ssavilva
ssodīcyamustaiśca kṛtaḥ kaṣāyaḥ
³sāme ca śūle ca saśoṇite ca
cirapravṛtte ca hito'tisāre

1.34.p1

[ dhānyapaṃcakakaṣāyaḥ ]

1.35

¹dhānyanāgaramustaṃ ca hyuśīraṃ bilvameva ca
āmaśūlavibandhaghnaṃ pācanaṃ vahnidīpanam

1.35.p1

[ sallakīyoyaḥ ? ]

1.36

sallakībadarījammū²pippalāmrārjunatvacaḥ
pītvā kṣīreṇa madhvāḍhyāḥ pṛthak śoṇitanāśanāḥ

1.36.p1

[ śuṇṭhyādikaṣāyaḥ ]

1.37

śuṇṭhīṃ samustātiviṣāṃ³guḍūcīṃ
⁴pibejjalena kathitāṃ samāṃśam
mandānalatve ⁵satatāmayānāmāmānubandhe grahaṇīgade ca

1.37.p1

[ ajamodādiyogaḥ ]

1.38

ajamodā mocarasassaśṛṅgi'beraṃ ca dhātakīkusumam
gomathitena ^2hi pītaṃ gaṅgāmapi vāhinīṃ nirundhyāt

1.38.p1

- śophacikitsā -

1.38.p2

[ punarnavādikaṣāyaḥ-1 ]

1.39

punarnavādārvabhayāguḍūcīḥ
pibe^3tsamūtraṃ ^4mahiṣākṣiyuktāḥ
tvagdoṣa^5śophodarapāṇḍurogasthaulya^6prasekordhvakaphāmayeṣu

1.39.p1

[punarnavādikaṣāyaḥ-2]

1.40

punarnavānimbapaṭolaśuṇṭhītiktāmṛtādārvabhayākaṣāyaḥ
sarvāṅgaśophodarapāṇḍurogaśvāsānvitaṃ duṣṭagadaṃ nihanti

1.40.p1

— krimicikitsā —

1.40.p2

[mustādikaṣāyaḥ ]

1.41

¹mustākhuparṇīphaladāruśigrukvāthaḥ ²sakṛṣṇaḥ krimiśatru³kalkaḥ
mārgadvayenāpi cira'pravṛttān
krīmīnnihanti krimijāṃśca 2doṣān

1.41.p1

[ krimilakṣaṇam ]

1.42

jvaro vivarṇatā śūlaḥ hṛdrogaḥ svedanaṃ bhramaḥ
bhaktadveṣo'tisāraśca 3sajātakrimilakṣaṇam

1.42.p1

[ khadirādiyogaḥ ]

1.43

khadiraḥ kuṭajaḥ picumandavacā
trikaṭatriphalātrivṛtāsahitam
paśumūtrayutaṃ piba saptadinaṃ
krimikoṭiśatānyapi nāśayati

1.43.p1

-- pramehacikitsā --

1.43.p2

[ phalatrikādiyogaḥ ]

1.44

phalatrikaṃ dāruniśāviśālā^1mustāśca niṣkvāthya niśāntakalkam
pibetkaṣāyaṃ ^2sitayā prayuktaṃ
sarvaprameheṣu samutthiteṣu

1.44.p1

-- mūtrakṛcchracikitsā --

1.44.p2

[ elādikaṣāyaḥ ]

1.45

elopakulyā madhukāśmabheda^3kauntīśvadaṃṣṭrāvṛṣakaurubūkaiḥ
kvāthaṃ pibe'daśmajitpradhānaṃ
saśarkaraṃ sāśmari'mūtrakṛcchre

1.45.p1

[ harītakyādiyogaḥ ]

1.46

harītakīgokṣurarājavṛkṣapāṣāṇabhiddhanvayavāsakānām
kvāthaṃ pibenmākṣikasamprayuktaṃ
kṛcchre sadāhe saruje 3 vibandhe

1.46.p1

[ elādicūrṇam ]

1.47

'elāśmabhedakaśilājatupippalīnāṃ
cūrṇāni taṇḍulajalairmadhunā ca pītvā
yadvā guḍena 2sahitānyavalihyamāno'
pyāsannamṛtyurapi jīvati 3mūtrakṛcchrī

1.47.p1

— śoṇitavātacikitsā —

1.47.p2

[ vāsādiyogaḥ ]

1.48

4vāsā 5guḍūcīcaturaṅgulānā
meraṇḍatailena pibetkaṣāyam
krameṇa sarvāṅgajamapyaśeṣaṃ
jayedasṛgvāta'bhavaṃ vikāram

1.48.p1

- hṛdrogacikitsā -

1.48.p2

[ rucakādiyogaḥ ]

1.49

cūrṇaṃ samaṃ ²rucakahiṅgumahauṣadhānāṃ
³śuṇṭhyambunā kaphasamīraṇasambhavāsu
hṛtpārśvapṛṣṭhajaṭharārti⁴viṣūcikāsu
⁵deyaṃ tathā yavarasena ca viḍvibandha

1.49.p1

— asṛgdaracikitsā —

1.49.p2

[ rasāñjanayogaḥ ]

1.50

rasāñjanaṃ ¹taṇḍulikasya mūlaṃ
²kṣaudrānvitaṃ taṇḍulatoya³pītam
⁴asṛgdaraṃ sarvabhavaṃ nihanti
śvāse ca ⁵bhārgī saha ⁶nāgareṇa

1.50.p1

[ eraṇḍādikaṣāyaḥ ]

1.51

eraṇḍabilvabṛhatīdvayamātuluṅga⁷pāṣāṇabhittikaḍūmūlakṛtaḥ kaṣāyaḥ
sakṣārahiṅgu'lavaṇorubu tailamiśraṃ
śroṇyūrumedrahṛdayastanarukprabandhe

1.51.p1

- gulmacikitsā -

1.51.p2

[ pūtīkapatra| dilavaṇam ]

1.52

2pūtīkapatragaja carmaṭicavyavāhevyoṣaṃ ca saṃstaracitaṃ 'lavaṇapradhānam
dagdhvā 'vicūrṇya dadhi mastuyutaṃ prayojyaṃ
gulmodaraśvayathupāṇḍugudodbhaveṣu

1.53

śṛṅgī kaṭutrikaphala'trikakaṇṭakāribhārṅgī supauṣkarajaṭī lavaṇāni pañca
cūrṇaṃ pibedaśiśireṇa jalena hikkāśvāsordhvavātakasanārucipīnaseṣu

1.53.p1

[ nādeyyādikṣāraḥ ]

1.54

1nādeyīkuṭajārkaśigrubṛhatīsnugbilva 2bhallātakīvyāghrī 3kiṃśukapāribhadrakajaṭā'pāmārga 4nīpāgnikaiḥ
vāsāmuṣkakapāṭalā salavaṇaṃ dagdhvā rasaṃ pācitaṃ
hiṅgvādi 5prativāpametaducitaṃ 6gulmodarāṣṭīliṣu

1.54.p1

[ mūrvādi-pañcāgnicūrṇavidhānam ]

1.55

mūrvāmlikādahanasūraṇavahnikānāṃ
takeṇa cūrṇamuṣasi praviloḍya¹ pītam
²aṣṭhīlagulma³gudakīlabhagandarāṇāṃ
⁴pañcāgnināma jaṭharāgnikaraṃ narāṇām

1.55.p1

[ nāgarādivaṭī ]

1.56

nāgarapippalicitraviḷaṅgaṃ pūtikarañjaharītaki⁵yuktam
⁶śarkarayā ghuṭikāṃ kuru bhakṣa hyagnikaraṃ vaḍavānalacūrṇam

1.56.p1

[ sāmudrādicūrṇam ]

1.57

sāmudrasauvarcalasaindhavānāṃ kṣāro yavānāmajamodabhāgāḥ
harītakīpippaliśśṛṅgiberahiṅgūviḷaṅgaṃ ca 'samānabhāgāḥ

1.57.p1

etāni cūrṇāni ghṛtaplutāni bhuñjīta piṇḍān prathamaṃ ca pañca
ajīrṇavātaṃ gudagulmavātaṃ vātapramehaṃ viṣamaṃ ca vātam
viṣūcikākāmilapāṇḍurogān śvāsaṃ ca kāsaṃ ca haretprayuktam

1.57.p2

[ hiṅgvaṣṭakacūrṇayogaḥ ]

1.59

trikaṭukamajamodā saindhavaṃ jīrake dve
samadharaṇadhṛtānyaṣṭamo hiṅgubhāgaḥ
prathamakabala¹bhogātsarṣiṣā cūrṇametat
janayati jaṭharāgniṃ vātagulmaṃ nihanti

1.59.p1

[ cavyādiprāṇadayogaḥ ]

1.60

cavyāmlavetasakaṭutrika²tintiḍīkatālīsajīraka³tugādahanaissamāṃśaiḥ
cūrṇaṃ ⁴guḍapramṛditaṃ trisugandhayuktaṃ
⁵vaisvaryapīnasakaphāruciṣu praśastam

1.60.p1

†

1.60.p2

[ tāḷisādiyogaḥ ]

1.61

tāḷīsacavyamaricaṃ sadṛśaṃ ¹dviraṃśaṃ
mūlānugaṃ magadhajā ²triguṇā ca ³śuṇṭhī
kṛtvā ⁴guḍapramṛditaṃ trisugandhayuktaṃ
⁵śvāsāgnimāndyagudaja⁶jvaramāśu hanyāt

1.61.p1

yogarājaguggulucūrṇam

1.62

¹pippalīpippalī²mūla³cavyacitrakanāgaraiḥ
pāṭhāviḍaṅgendrayavahaṅgubhāṅgavacānvitaiḥ

1.63

mustācātiviṣājājireṇukākṛṣṇajīrakaiḥ
gajakṛṣṇājamodābhyāṃ kaṭukā⁴suvimiśritaiḥ

1.64

samabhāgānvitairetaistriphalā triguṇā bhavet
triphalāsahitairetaissamabhāgaṃ ca guggulum

1.65

⁵etaccūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ madhunā ca pariplutam
⁶yogarājamidaṃ vidvān bhakṣayetprātarutthitaḥ

1.66

aśasi vātagulmaṃ ca pāṇḍurogamarocakam
kuṣṭhaṃ kṣayamapasmāraṃ hṛdrogaṃ grahaṇīgadam

1.67

⁷retodoṣāśca ye puṃsāṃ yonidoṣāśca yoṣitām
nihanyādāśu tān ⁸sarvān durvārānnātra saṃśayaḥ

1.68

naitasya parihāryaṃ syātpānabhojanamaithunam
satatābhyāsayogena valīpaliṃtanāśanam

1.68.p1

[ arkatailam ]

1.69

arkaṃ sakuṣṭhaṃ karavīramūlaṃ
bhṛṅgaṃ satālaṃ lavaṇaṃ haridre
snukkāṇḍakaṃ caiva samāni kṛtvā
tailaṃ ^1pacenmūtracaturguṇena

1.70

anena ^2kaṇḍūkaṭibhaṅgacarmavicarcikādadrukamaṇḍalāni
abhyaṅgamātreṇa śamaṃ vrajanti
pāpāni viṣṇoḥ smaraṇādivāśu

1.70.p1

[ elādiyogaḥ samaśarkarayīvaḥ ]

1.71

śuṇṭhīkaṇāmaricanāgadalatvagelaṃ
cūrṇīkṛtaṃ kramavivardhita^3bhāgamantyāt
'khādedidaṃ samasitaṃ gudajāgnimāndyagulmāruciśvasanakaṇṭhahṛdāmayeṣu

1.71.p1

- agnimāndyacikitsā -

1.71.p2

[ saindhavādiyogaḥ ]

1.72

sindhūtthahiṅgutriphalāyavānīvyoṣairguḍārśaum̐ghuṭikāḥ prakuryāt
3tadbhakṣaṇāttṛptimanāpnuvāno
4bhuñjīta mandāgnirapi prabhūtam

1.73

sindhūttha'pathyamagadhodbhavavahnicūrṇamuṣṇāmbunā pibati yaḥ 'kila naṣṭavahniḥ
tasyāmiṣeṇa saghṛtena navaṃ kathaṃ na
bhasmībhavatyaśitamātra mapi kṣaṇena

1.73.p1

- pāṇḍurogacikitsā -

1.73.p2

[ ayastilādimodakaḥ ]

1.74

ayastilāstryūṣaṇakolabhāgaiḥ
'sarvaiḥ samaṃ mākṣikadhātucūrṇam
tairmodakaḥ kṣaudra yuto'nutakraḥ
pāṇḍvāmaye dūragate'pi śastaḥ

1.74.p1

— arśaścikitsā —

1.74.p2

[guḍapañcakayogaḥ]

1.75

guḍena śuṇṭhīṃ'mathavopakulyāṃ
pathyātṛtīyāmatha dāḍimaṃ vā
āmeṣvajīrṇeṣu gudāmayeṣu
varcovibandheṣu ca nityamiṣṭam

1.75.p1

— chardi cikitsā —

1.75.p2

[ elādicūrṇam ]

1.76

elālavaṅgagajakesarakola majjālājāpriyaṅgughanacandanapippalībhiḥ
1cūrṇīkṛtaṃ samasitaṃ madhunā prayuktaṃ
chardiṃ nihanti kaphamārutapitta2doṣān

1.76.p1

[ manaśśilādicūrṇam ]

1.77

manaśśila māgadhi3koṣaṇānāṃ
cūrṇaṃ kapitthyāmlarasena yuktam
lājai4ssamāṃ śaissitayāvalīḍhaṃ
chardiṃ 5pravṛddhāmasakṛnnihanti

1.78

harītakīnāgaramusta' cūrṇaiḥ
guḍena cetthaṃ guṭikā vidheyā
nivārayatyāsyavidhāriteyaṃ
śvāsaṃ pravṛddhaṃ pravalaṃ ca kāsam

1.78.p1

-- tṛṣṇācikitsā --

1.78.p2

[ vaṭaprarohādicūrṇam ]

1.79

vaṭaprarohaṃ madhu kuṣṭhamutpalaṃ
salājacūrṇaṃ guṭikāṃ prakalpayet
¹samākṣikā ²sā vadane tu dhāritā
³tṛṣṇāṃ pravṛddhāṃ ⁴mapi hanti ⁵satvaram

1.79.p1

[ dūrvārasādiyogaḥ ]

1.80

dūrvāraso dāḍimapuṣpajo vā
ghrāṇapravṛtte'sṛji nasyamuktam
stanyena ⁶vālaktarasena vāpi
viṇmakṣikāṇāṃ ⁷ca nihanti hikkām

1.80.p1

– tvagrogacikitsā –

1.80.p2

[ dhātrīrasādikaṣāyaḥ ]

1.81

⁸dhātrīrasaḥ sarjarasaḥ ⁹sapākyaḥ
sauvīrapiṣṭaśca kṛtaḥ kaṣāyaḥ
bhavanti ¹sidhmamāni yathā na bhūyaḥ
tathedmudvartanakaṃ karoti

1.81.p1

[ dūrvābhayādilepaḥ ]

1.81.p2

dūrvābhayāsaindhavacakramarda²kuṭherakāḥ kāñjika³takrapiṣṭāḥ
tribhiḥ pralepairapi ⁴baddhamūlāḥ
⁵dadrūṃśca ⁶kaṃḍūṃśca ⁷vināśayanti |⁸ 82

1.81.p3

[ gaṇḍīrikādiyogaḥ ]

1.83

gaṇḍīrikācitrakamark1mārkavārkakuṣṭhadrumatvaglavaṇaiḥ samūtraiḥ
tailaṃ pacenmaṇḍalakuṣṭhadadru2duṣṭavraṇāruḥ 3kiṭimāpahāri

1.83.p1

[ sindūrāditailam ]

1.84

sindūraguggulurasāñjanasiktha4tutthaiḥ
tulyāṃśakaiḥ kaṭukatailamidaṃ vipakvam
¹kaṇḍūsravatpiṭakikālaghuśuṣkakharjūrabhyañjanena sakṛduddharati prasahya

1.84.p1

[ sauvarcikāditailam-ṣaḍguṇatakratailam ]

1.85

²sauvarcikānāgarakuṣṭhamūrvālākṣāniśālohitayaṣṭikābhiḥ
tailaṃ pacet ṣaḍguṇatakrasiddhamabhyañjanā³cchītavidāha⁴nutsyāt

1.85.p1

[ guḍūcyādighṛtam ]

1.86

¹sarpirguḍūcīvṛṣakaṇṭakārikvāthena kalkena ca siddhametat
peyaṃ purāṇajvarakāsa²śūlaśvāsāgnimāndyagrahaṇīgadeṣu

1.86.p1

[ vṛṣādiyogaḥ - ghṛtam ]

1.87

vṛṣakhadirapaṭolanimbapatrā³'mṛtalatikāmalakīkaṣāyakalkaiḥ
ghṛtamabhinavametadāśu ⁴pakvaṃ
jayati ⁵visarpividāhakuṣṭhagulmān

1.87.p1

[ amṛtādighṛtayogaḥ ]

1.88

amṛtāpaṭolapicumanda¹dhāvanītriphalākarañjavṛṣakalkavāribhiḥ
ghṛtamuttamaṃ vidhisupakvamāhṛtaṃ
²prapibedidaṃ jayati ³kuṣṭhamāturaḥ

1.88.p1

[ kūṣmāṇḍalehaḥ ]

1.89

⁴kṛtvā kūṣma ṇḍakhaṇḍānatha⁵pacanavidhiḥ svinna śuṣka jyapakvān
⁶kṣitvā bhāṇḍe sitāḍhye samaricamagadhā⁷śuṇṭhijājīsugandhaiḥ
leho'yaṃ bālavṛddhānilarudhirakṛśastrīprasaktakṣatānāṃ
tṛṣṇākāsāsrapittaśvasanagudarujacchardikānāṃ praśastaḥ

1.89.p1

[gudavartiḥ]

1.90

vipācya mūtrāmlamadhūni dantipiṇḍītakṛṣṇā biḍadhūmakuṣṭhaiḥ
¹vartiṃ karāṅguṣṭha²nibhāṃ ghṛtāktāṃ
gude ³rujānāhaharaṃ vidadhyāt

1.90.p1

-- śālākyatantre nasyam --

1.90.p2

[ kuṅkumādinasyam ]

1.91

saśarkaraṃ kuṅkumamājya⁴ghṛṣṭaṃ
nasyaṃ vidheyaṃ⁵ pavanāsragutthe
bhrūkarṇaśaṅkhāsthiśirordhvaśūle
dinābhivṛddhau ¹prabhave'pi ²roge

1.91.p1

[ ṣaḍbindughṛtam ]

1.92

³hiṅgu ⁴viḍaṅgaṃ ⁵madhukaṃ sakuṣṭhaṃ
sanāgaraṃ ⁶goghṛtapakvametat
⁷ṣaḍbindunāmnā ghṛtametaduktaṃ
⁸śirogataṃ rogaśataṃ ⁹nihanti

1.92.p1

[ guḍanāgarādinasyam ]

1.93

nasyaṃ vidadhyād guḍa¹nāgarābhyāṃ
²sasaindhavaṃ māgadhikaṃ tathaiva
ghrāṇāsyamanyāhanubāhupṛṣṭha -
śiro'kṣikaṇṭhaśravaṇāyameṣu

1.93.p1

[pathyādyañjanam]

1.94

pathyākṣadhātrīphala³madhyabījai⁴stridvyekabhāgairvidadhīta vartim
⁵tayā'ñjayedasramatipravṛddhaṃ
⁶akṣṇo haredduṣṭamapi prakopam

1.94.p1

[ harītakyādilepaḥ-biḍālakaḥ ? ]

1.95

harītakīsandhavatākṣyaiśailaiḥ
sagairikasvacchajalaprapiṣṭaiḥ
bahiḥ 1pralepaṃ nayanasya kuryāt
2sarvākṣirogapraśamāya nityam

1.95.p1

[ lodhrādi-āścotanam ]

1.96

sasaindhavaṃ lodhramathājya3ghṛṣṭaṃ
sauvīrapiṣṭaṃ sitavastrabaddham
4āścotanaṃ tannayanasya kuryāddāhaṃ ca kaṇḍūñca rujaṃ ca hanyāt

1.96.p1

-- añjanayogāḥ --

1.96.p2

[ abdhiphenāñjanam ]

1.97

1hantyarjunaṃ śarkarayābdhipheno
naktānyatāṃ gośakṛtā ca kṛṣṇām
rasāñjanaṃ 2vyoṣayutaṃ 3ca pillaṃ
4tāpīsamutthaṃ madhunā ca śuklam

1.97.p1

[ puṣpādyañjanam ]

1.98

puṣpākhyatārkṣyajasitodadhiphenasarjasindhūtthagairikaśilāmaricaiḥ samāṃśaiḥ
¹piṣṭvā samākṣikarasena ²tu pūritākṣaṃ
³hantyandhatāṃ ca timirārjuna⁴carmarogān

1.98.p1

[ mustādyañjanam ]

1.99

musto⁵śīrarajodhavāsa⁶maricaṃ sindhūdbhavaṃ⁷kaṭphalaṃ
⁸dārvītutthakaśaṅkhaphenanaḷadaṃ ⁹kālānusāryañjanam
tulyaṃ cūrṇitamāyase vinihitaṃ kṣaudrānvitaṃ śasyate
¹kaṇḍūcarmaṇi raktarājitimire pillopadeheṣu ca

1.99.p1

[ mañjiṣṭhādyañjanam ]

1.101

mañjiṣṭhāmadhukotpalodadhi²kaphaṃ tvaksevyagorocanāmāṃsīcandanaśaṅkhapatragiri³mṛttālīsa⁴puṣpāñjanaiḥ
sarvaireva samāṃśa⁵kāñjanamidaṃ ⁶śastaṃ sadā cakṣuṣo⁷rdāhakledamalāśruśoṇitarujā⁸pillākṣiśuklāpaham
kvāthaḥ samustātiviṣendradārukaliṅgapāṭhākaṭurohiṇīnām
gomūtrasiddho madhunā ¹prayuktaḥ
²śreṣṭho gaḷavyādhiṣu ³sarvajeṣu

1.102

⁴yavāgrajaṃ tejavatī ⁵ca pāṭhā
rasāñjanaṃ ⁶dāru niśā sakuṣṇā
kṣaudreṇa kuryād'ghuṭikāṃ mukhena
tāṃ dhārayetsarva gaḷāmayeṣu

1.102.p1

[ dārthyādikaṣāyaḥ ]

1.103

dārvī guḍūcī sumana pravāḷadrākṣā yavānītriphalākaṣāyaḥ
kṣaudreṇa yuktaḥ kavalagraho'yaṃ
mukhasya pākaṃ śamaya tyudīrṇam

1.103.p1

[ kuṣṭhādicūrṇam ]

1.104

kuṣṭhaṃ dārvī lodhra1mabdaṃ 2samaṅgā
3pāṭhā tiktā 4tarjanī pītikā ca
cūrṇaṃ śastaṃ gharṣaṇaṃ tadvijānāṃ
raktasrāvaṃ hanti kaṇḍūrujaṃ ca

1.104.p1

[ sauvīrāditailam ]

1.105

sauvīra5śuṣkārdraka6mātuluṅgaiḥ
7mākhairasairguggulasaindhavaiśca
8pakvaṃ ca tailaṃ kaṭuke niṣiktaṃ
tatkarṇayoḥ karṇarujopaśāntyai

1.105.p1

[ vāsāvighṛtam ]

1.106

1vāsānimbapaṭolaparpaṭakaphala2śrīcavyadārvyambudaiḥ
tiktośīradurālabhātrikaṭukāṃ3trāyantikācandanaiḥ
sarpiḥ siddha4mathodhrvajantuvikṛti5ghrāṇākṣiśūlādiṣu
tvagdoṣe 6jvaravidradhau vraṇarujā7'śukeṣu caiveṣyate

1.106.p1

[ dārvyādighṛtam ]

1.107

dārvī^1parpaṭanimbaratsakakaṇāduḥsparśayaṣṭīvṛṣātrāyantītriphalā^2stathā ca kaṭukā bhūnimbaraktāmbudāḥ
^3ebhiḥ kalkakaṣāyasādhitamidaṃ sarpiḥ praśastaṃ dṛśaḥ
^4pittāsṛkprabhaveṣu ^5sarvatimireṣūrdhveṣu ca vyādhiṣu

1.107.p1

[ ṣaḍbindukatailam ]

1.107.p2

śuklairaṇḍa^6jaṭā^7viḷaṅgamadhukaiḥ jīvantikogratvacā^8rāsnānāgarasaindhavaissasagaraiḥ śatapuṣpikākālkitaiḥ
saṃyuktaiḥ payasā ^1samārkavarasaiḥ tailaṃ hitaṃ pācitaṃ
nāsālocanamastakordhvagatiṣu proktaṃ ^2hi ṣaḍvindukam³
- śalyatantram -

1.107.p3

[ kṣāravidhiḥ ]

1.109

kvāthe muṣkakabhasmano'nalaśikhādagdhaṃ ⁴kṣipecchaṅkhakaṃ
⁵tattenaiva punarjalena ⁶vipacet kṣāraṃ ⁷sa taile vidhiḥ
¹yojyaṃ tadvraṇaduṣṭakavraṇarujāṃ ²sarvāsu nāḍīṣu ca
tvagdoṣeṣu bhagandareṣu ³vidhivatkaṇḍvāmaye ca sthire

First 200 of 320 passages. Read on

Commentaries (8)

Discussed in 10 studies in Pramāṇa (listed on the page).