Kalamayukha 1.p10
Kālamayūkha 1.p10
- Language
- Sanskrit
1.p10
śuklapakṣe tithirgrāhyā yasyāmabhyudito raviḥ | kṛṣṇapakṣe tithirgrāhyā yasyāmastamito raviḥ || iti | karmakālātyātau tūpakramagā | yo yasya vihitaḥ kālaḥ karmaṇastadupakrame | vidyamāno bhavedaṅgaṃ nojjhitopakrameṇa tu || iti vacanāt | ayaṃ ca yugmavākyakṛto nirṇayo daiva eva karmaṇi | pitrye tu pūrvoktapakṣeṣu— kharvo darpastathā hiṃsā trividhaṃ tithilakṣaṇam | kharvadarpau parau pūjyau hiṃsā syātpūrvakālikī || iti uśanaso vacasā nirṇayaḥ | kharvaḥ sāmyaṃ , darpo vṛddhiḥ , hiṃsākṣayaḥ | ete ca kharvādayaḥ kacitpūrvatityapekṣayā grāhyatithereva | kacidgrāhyāmapekṣyottarottaratitheriti tatra tatra vakṣyāmaḥ | tathā canigame— dvitīyādikayugmānāṃ pūjyatā niyamādiṣu | ekoddiṣṭādivṛddhyādau hrāsavṛddhyādicodanā || iti | atrādyamādipadaṃ tidhyantarāṇāmupādānārthaṃ , dvitīyaṃ sakaladaivakarmaṇāṃ , tṛtīyaṃ pārvaṇasya , caturthaṃ vṛddhirādau yeṣāmityatadguṇasaṃvijñānabahuvrīhiṇā sarvadaiva śrāddhānāṃ, mukhyavṛddhiśrāddhasya tithyaprayuktatvena tannirṇayānupayogāt | vṛddhipadaṃ svaniimittakaśrāddhalakṣakam | pañcamaṃ sāmyasya | ‘ hrāsavṛddhyādicodanā ’ kharvadarpādikākyamityarthaḥ | yattu devalaḥ— yāṃ tithiṃ samanuprāpya udayaṃ yāti bhāskaraḥ | sā tithiḥ sakalā jñeyā snānadānajapādiṣu || iti | yadapi skānde— yāṃ tithiṃ samanuprāpya yātyastaṃ padminīpatiḥ | sā tithiḥ sakalā jñeyā dānādhyayanakarmasu || iti | taḥpūrvottaragrāhyatvasādhakānāṃ yugmakharvaśuklakṛṣṇādivacasāmupodvalakam | etadapavādaḥ skāndaimanvādau ca yugādau ca grahaṇe candrasūryayoḥ | vyatīpāte vaidhṛtau ca tatkālavyāpinī kriyā || abhyaṅge codadhisnāne dantadhāvanamaithune | jāte ca maraṇe caiva tatkālavyāpinī tithiḥ
Linked texts (3)
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Kālatattvavivecana — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit