Kalamayukha 14.p3

14.p3

caitrapaurṇamāsyāṃ viśeṣo vāyavīye | saṃvatsarakṛtāccāryāḥ sāfalyāyākhilān surān || damanenārcayeccaitryāṃ viśeṣeṇa sadāśivam | iti || meṣasthe ravau yā'māvāsyā tadante cāndre yā paurṇamāsī sā caitrī | etatkrameṇānyā api | taduktaṃ haradattena— meṣādisthe savitari yo yo darśaḥ pravarttate | cāndramāsāṃstattadantāścaitrādyā dvādaśa smṛtāḥ || teṣu yā paurṇamāsī ca sā sā caitryādikā smṛtā | kādācitkena yogena nakṣatrasyeti nirṇayaḥ || iti | atha vaiśākhapaurṇamāsyāṃ viśeṣaḥ, tatra jābāliḥ— śṛtānamudakumbhaṃ ca vaiśākhyāṃ ca viśeṣataḥ | nirdiśya dharmarājāya godānaphalamāpnuyāt || śṛtaṃ, pakvam | jyeṣṭhapūrṇāmāsyāṃ vaṭasāvitrīvrataṃ bhaviṣye— jyeṣṭhe māsi site pakṣe paurṇamāsyāṃ tayāṃ vratam | cīrṇe purā mahābhaktyā kathaṃ te na mayā nṛpa || iti | iyaṃ pūrvaviddhā grāhyā yugmavākyāt | brahmavaivarte'pi— pratipatpañcamī bhūtaḥ sāvitrīvratapūrṇimā | daśamī navamī caiva nopoṣyāḥ parasaṃyutāḥ || āṣāḍhī pūrṇamāsī tu kokilā vratopakrame sandhyākālavyāpinī grāhyā— āṣāḍhapūrṇamāsyāṃ tu sandhyākāle hyupasthite | saṃkalpayenmāsamekaṃ śrāvaṇe pratyahaṃ tvidam || iti bhaviṣyokteḥ | vyāsapūjā tatraiva | vyāsapūjāyāṃ tvaudayikī grāhyā | tathā ca viśveśvarapaddhatau— trimuhūrtādhikaṃ grāhyaṃ parva kṣaurapraṇāmayoḥ || iti | atraivā'ṣāḍheśvarayātrā pūjācoktā kāśīkhaṇḍeudīcyāṃ bhārabhūtaiśamāṣāḍhīśaṃ sasamarcayet | āṣāḍhyāṃ pañcadaśyāṃ vai na pāpaiḥ paritapyate || kṛtvā sāṃvatsarīṃ yātrāmanenā jāyate naraḥ | iti || anenāḥ niṣpāpaḥ | pavitrārpaṇam | śrāvaṇī paurṇamāsī pavitrārpaṇādau pūrvaviddhā grāhyā | tadāha bṛhadyamaḥśrāvaṇī durganavamī dūrvā caiva hutāśinī | pūrvaviddhā prakartavyā śivarātrirbalerdinam || iti | vedhastrimuhūrtātmako jñeyaḥ | taduktaṃ skāndeyāṃ tithiṃ samanuprāpya yātyastaṃ padminīpatiḥ | sā tithistaddine proktā trimuhūrtaiva yā bhavet || iti | upākarma | athopākarma | yājñavalkyaḥadhyāyānāmupākarma śrāvaṇyāṃ śravaṇena vā | hastenauṣadhibhāve vā pañcamyāṃ śrāvaṇasya tu || iti | hastena yuktāyāṃ pañcamyāmiti smṛticandrikāyām | dināntare'pi hastena yukta iti hemādriḥ | śravaṇaśrāvaṇyorivedameva yuktam | evameva smṛtyarthasāre'pi | oṣadhīnāmaprādurbhāve'pi bahvṛcagṛhyakārikāyām | adhyāyānāmupākarma śrāvaṇyāṃ śravaṇena tu | adṛṣṭauṣadhayastasminmāse tu na bhavanti cet || tathā bhādrapade māsi śravaṇena karoti tat | iti | śrāvaṇīviṣaye'tra śravaṇaṃ dhaniṣṭhāyutaṃ grāhyam | śravaṇena tu yatkarma uttarāṣāḍhasaṃyutam | saṃvatsarakṛto'dhyāyastatkṣaṇādeva naśyati || dhaniṣṭhāsaṃyute kuryācchrāvaṇaṃ karma yadbhavet | iti vyāsokteḥ | gargaḥparvaṇyodayike kuryuḥ śrāvaṇīṃ taittirīyakāḥ | bahvṛcāḥ śravaṇe kuryurgrahasaṃkrāntivarjite || iti | tatra taittirīyā audayike parvaṇi kuryu ranye tu yājuṣāḥ pūrvaviddhe eva | śrāvaṇī durganavamī dūrvā caiva hutāśinī | pūrvaviddhaiva kartavyā śivarātrirbalerdinam || iti vacanāt ( iti ) hemādrau | taittirīyakapadaṃ yājuṣamātropalakṣaṇa tenasarve'pyaudayike, śrāvaṇīdurganavamī ityādi vacastu pavitrāropaṇādikṛtyāntaraviṣayamupākamāṅgabhūtābhyudayikaviṣayaṃ ceti nirṇayāmṛte | tatropalakṣaṇatve mānaṃ cintyam | parvaśravaṇagatayoreva grahaṇasaṃkrāntyoḥ paryudāsaprayojakatā tatsāmānādhikaraṇyena śrutatvāt, na tithyantaranakṣatrāntaragatayorapi | tena caturdaśīpratipaduttarāṣāḍhādhaniṣṭhādau grahaṇe saṃkrāntau vā parvaṇi śravaṇe copākarma kāryameva | smṛtimahārṇavesaṃkrāntirgrahaṇaṃ vāpi paurṇamāsyāṃ yadā bhavet | upākṛtistu pañcamyāṃ kāryā vājasaneyibhiḥ || iti | vājasaneyipadaṃ bahvṛcānāmapyupalakṣaṇam | ' pañcamyāṃ hastena vā ' iti tatsūtrāt | grahasaṃkrāntiniṣedho'trārdharātrādavārgiti prayogapārijāte vṛddhamanuḥyadyardharātrādarvāktu grahaḥ saṃkrama eva vā | nopākarma tadā kuryācchrāvaṇyāṃ śravaṇe'pi vā || iti | kātyāyano'piarddharātrādadhastāccetsaṃkrāntirgrahaṇaṃ tadā | upākarma na kurvīta parastāccenna doṣakṛt || iti | ' pare'hani ' ityapi kvacitpāṭhaḥ | tadā pare'hanyapi niṣedhaḥ