Pramāṇa · Search · About · API

Kalamayukha 14.p4

Kālamayūkha 14.p4

Language
Sanskrit

14.p4

sāmagopākarmakālaḥ | sāmagānāṃ kālaviśeṣamāha gargaḥsiṃhe ravau tu puṣyarkṣe pūrvāhṇe vicareddvihiḥ | chandogā militāḥ kuryustsargaṃ svasvachandasām || śuklapakṣe tu hastena upākarmā'parāhnikam || iti | ' siṃhe ravau ' ityupākarmaṇā'pi saṃbadhyate | yattu smṛtyantarevedopākaraṇe prāpte kulīre saṃsthite ravau | upākarma na kartavyaṃ kartavyaṃ siṃhayuktake || iti tacchandogaparam | yadapi bṛhaspatiḥnarmadottarabhāge tu kartavyaṃ siṃhayuktake | karkaṭe saṃsthite bhānāvupākuryāttu dakṣiṇe || iti | tadapi tānpratyeva deśaviśeṣeṇa siṃhakarkavyavasthāparam | evaṃ hi lāghavaṃ bhavati | yatsiṃhe kāryamanūdyate tannarmadottarabhāga iti | evaṃ ca tānpratyeva dakṣiṇabhāge kadā kāryamityākāṅkṣite karkaṭa ityākāṅkṣitavidhirbhavati | bahvṛcādīnprati tu aprāptasiṃhādividhergauravamanākāṅkṣitavidhiśca syāt | ekakoṭisiṃhamātraprāptāvapi koṭyantarakarkaṭāprāptau ca vyavasthāvidhiḥ saṅgacchata eva | "pāṭhato dvitīyasthāne tanūnapātprayājaprāptau nārāśaṃsasya cāprāptau vāsiṣṭhādīnāṃ nārāśaṃso dvitīyaḥ prayājastanūnapādanveṣāmitivat " iti tātacaraṇāḥ | kātyāyanaḥutkarṣaḥ kālavṛddhau syādupākarmādikarmaṇi || parāśaraḥupākarma tathotsargaḥ prasavāhyotsavāṣṭakāḥ | māsavṛddhau pare kāryā varjayitvā tu paitṛkam || iti | pare uttare māsi | prasavāhyotsavo jāteṣṭyādiḥ | saṃgrahegurubhārgavayaurmauḍhye bālye vā vārdhake'pi vā | tathādhimāsasaṃsarpamalamāsādiṣu dvijāḥ || prathamopākṛtirna syātkṛtaṃ karma vināśakṛt || iti | atrādhimāsasaṃsarparūpau malamāsau grāhyau na tu malamāso'tra kṣayaḥ | tatropākarmaṇaḥ prāptyabhāvāt | ādiśabdenāticārādayaḥ | atrādhimāsādau prathamopākarmaniṣedhaḥ pratyavāyātiśayadyotako na tu dvitīyādiprayogaprāptyarthaḥ nityasyāpi sagaktikasyāpi male kartumaśakyatvāt | kātyāyanādibhiḥ sarvaprayogasādhāraṇyena niṣedhācca | yadvā, sāmagānāmadhimāse kartavyatayopākṛtervihitatvenāyaṃ prathamopākṛtiniṣedhaḥ sāmagaviṣaya eva | yattu kaśyapaḥguruśukratirodhāne varjayecchruticoditam | ityāha bhagavānatriḥ śrāvaṇaṃ tu viśeṣataḥ || iti | tadapi prathamopākarmaparam | yattu ṛṣyaśṛṅgaḥdaśaharāsu notkarṣaścatasṛṣvapi yugādiṣu | upākarmamahāṣaṣṭhyorhetadiṣṭaṃ vṛṣāditaḥ || iti chandogānprati | teṣāṃ siṃhakarkaṭyupajīvanena vihitasyopākarmaṇo'grimamāse'saṃbhavāt | kātyāyanaḥpratyabdaṃ yadupākarma sotsargaṃ vidhivaddvijaiḥ | kriyate chandasāṃ tena punarāpyāyanaṃ bhavet || ayātayāmaiśchandobhiryatkarma kriyate dvijaiḥ | krīḍamānairapi sadā tatteṣāṃ siddhikāraṇam || kaurme- śrāvaṇasya tu māsasya paurṇamāsyāṃ dvijottamāḥ | āṣāḍhyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vā vedopākaraṇaṃ smṛtam || atrā'ṣāḍhī baudhāyanaparaiva | 'śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāmāṣāḍhyāṃ vopākṛtya' iti tatsūtrāditi dīpikāyām | yuktaṃ cedaṃ 'sāmānyavidhiraspaṣṭaḥ saṃhriyeta viśeṣataḥ' iti nyāyāt | yattu mādhavīye nirṇayāmṛte, uṣākaraṇamanūdya māsamātraṃ vidhīyate | upākarma tu sarvaśākhāpratyayamekaṃ karmeti nyāyainaikameva | tena bahvṛcasāmagayorapyāṣāḍhagataśravaṇahastayorupākarma paurṇamāsīpadaṃ tvavayutyānuvāda iti tanna, upasaṃhāre satyāṣāḍhyā anyānpratyapravṛtteḥ | paurṇamāsīpadādavayutyānuvādāyogācca | gobhilaḥ-parvaṇyodayike kuryuḥ śrāvaṇe taittirīyakāḥ | bahvṛcāḥ śravaṇarkṣe tu hastarkṣe sāmavedinaḥ | iti || audayika iti śravaṇahastābhyāmapi saṃbadhyate | audayikaṃ parva viśinaṣṭi sa eva, śrāvaṇī paurṇamāsī tu saṅgavātparato yadi | tadā tvaudayikī grāhyā nānyā tvaudayikī bhavet | iti | pariśiṣṭedhaniṣṭhāpratipadyuktaṃ tvāṣṭrarkṣasamanvitam | śrāvaṇaṃ karma kurvīrannṛgyajuḥ sāmapāṭhakāḥ | tvāṣṭraṃ citrā | pracetāḥ-bhavedupākṛtiḥ paurṇamāsyāṃ pūrvāhna eva tu

Linked texts (1)