Kalasara 13.p23

13.p23

anvaṣṭakāsu vṛddhau ca gayāyāṃ ca mṛte'hani | atra mātuḥ pṛthak śrāddhamanyatra patinā saha || gautamaśātātapau,mātṛśrāddhaṃ tu pūrvaṃ syāt pitṝṇāṃ tadanantaram | tato mātāmahānāṃ ca vṛddhau śrāddhatrayaṃ smṛtam || viśvedeveṣu yugmāṃstu bhojayet brāhmaṇān śuciḥ | tathāca, navapuruṣātmakamabhyudayikaṃ śrāddham | evaṃ sati ṣaḍbhyaḥ pitṛbhya ityuktiśchāndogyaviṣayaiveti jñeyaṃ | na yoṣidbhyaḥ pṛthag dadyādavasānadinādṛte | svabhartṛpiṇḍamātrebhyastṛptirāsāṃ yataḥ smṛtā || iti chandogapariśiṣṭoktamantareṇa tatstrīṇāṃ sāmbatsarikaśrāddhaṃ vinā śrāddhāntarābhāvāt | atra pitṛpitāmahaprapitāmahānāṃ nāndīmukhanāmakatā | tathāca, kātyāyanasūtram,- “nāndīmukhāḥ pitaraḥ pitāmahāḥ prapitāmahāśca prīyantāṃ iti na svadhāṃ prayuñjīta yugmānāśaye”diti | atra pitara ityādīnāmupalakṣaṇatvānmātṛvargasya mātāmahavargasya ca nāndīmukhanāmakatvam | “atha nāndīmukhebhyaśca mātṛbhyaḥ śrāddhamuttamaṃ” iti mātsyokteḥ, “nāndīmukhebhyaḥ pitṛbhyaḥ pitāmahebhyaḥ prapitāmahebhyo mātāmahebhyaḥ pramātāmahebhyo vṛddhapramātāmahebhyaśca prīyantāṃ” iti gobhilasūtracca | yattu, brāhmamātsyayoḥ,pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ | trayo'pyaśrumukhāścaite pitaraḥ parikīrttitāḥ || tebhyaḥ pūrbbatarā ye ca prajāvantaḥ sukhaidhitāḥ | te tu nāndīmukhā nāndīśamṛddhiriti bhaṣyate || ye syuḥ pitāmahādūrddhaṃ ye syurnāndīmukhāstviti | prasannamukhasaṃjñāstu māṅgalauyā yatastu te | iti yat vṛddhapitāmahādīnāṃ nāndīmukhatvamuktam | tatpitrādiṣu triṣu jīvatsu vṛddhaprapitāmahāditrayāṇāṃ ābhyudayikaśrāddhaṃ kāryyamityevaṃ paraṃ jñeyamiti kalpatarukārāḥ| mātṛpūjāvasorddhārāyuṣyamantrajapanāndīmukhaśrāddhānāṃ parasparasamanvayena nāndīmukhaśrāddhasyāvaśyakatvāt, iti nāndīmukhaśrāddhasya mātṛpūjāpūrvvakatvaṃ chandogapariśiṣṭādau vyaktameva | ataevātra vipramiśraiḥ pitrādike jīvati na nāndīmukhaśrāddhaṃ kevalaṃ mātṛpūjāmātraṃ kāryyamiti yallikhitaṃ taddūrāpāstaṃ | triṣu jīvatsu viṣṇunā pārvvaṇaniṣedhāt vikṛtilācca vṛddhiśrāddhasyeti nārāyaṇabhāṣye yallikhitaṃ tadapi na ruciraṃ brāhmayādivākyasya viśeṣavidhitvena kalpatarukāravyākhyānādācāravirodhācca| evaṃ mātrāditraye jīvati uparitanapurūṣatrayasya śrāddhaṃ | evaṃ mātāmahādittikasyāpi | evaṃ ca tatra kasyacinmaraṇe uparitanapurūṣaṃ praveśya śrāddhaṃ kāryyam | taṅgaviṣaye, “pūrvāhṇaḥ kāla” iti yaduktaṃ, tatra prathamamuhūrttādūrddhaṃ muhūrttacatuṣṭayalamivi jñeyam | tacchāddhakālaḥ śātātapīye,- “prātarvṛddhinimittakaṃ” iti pūrvvamuktaḥ | mātsye,- utsavānandasantāne yajñodvāhādimaṅgale | mātaraḥ prathamaṃ pūjyāḥ pitarastadanantaram || tato mātāmahānāñca viśvedevāṃstathaiva ca