Kalasara 5.p9

5.p9

taddvrate kṛtsnamaho gṛhyate iti titheḥ pūjyatā | tailābhyaṅgādiniṣedhe tu kālamātrāpekṣā | tathā ca śivarahasye, - abhyaṅge codadhisnāne dantadhāvanamaithune | jāte ca nidhane caiva tatkālavyāpinī tithiḥ || ityādi | tasmādvidvatithau pūjyatvaṃ nirṇayam || tatra parāśaraḥ, - trimuhūrttāpinī yā tu saiva pūjyā sadā tithiḥ | na tatra yugmādaraemanyatra harivāmarāt || marīciḥ, - khaṇḍavyāpimāttaiṇḍā syātmuryyādayagā tithiḥ | sā hyakhaṇḍā vratānāṃ syāt tatrārambhasamāpanam || anyatra, - udito yatra mārttaṇḍaḥ khaṇḍādativarttate | akhaṇḍā sā tithirgrāhyā snānadānavratādiṣu || satyavrataḥ, - udayasthā tithiryā hi na bhaveddinamadhyagā | sā khaṇḍā na vratānāṃ syādārambhaśca samāpanam || viṣṇudharmāttare, - vratopavāsasnānādau ghaṭikaikā yadā bhavet | sā tithiḥ sakalā jñeyā śrāddhādau tvastagāminī || bhaviṣye tu vratopavāsaniyama iti pāṭhaḥ | iti karmakālavyāptiḥ || tatra vrate vedha uktaḥ paiṭhīnasinā | pañcadaye'pi tithayastithiṃ pūrvī tathottarām | tribhirmuhūrttairvidhyanti sāmānyo'yaṃ vidhiḥ smṛtaḥ || pūrvedyurudayānantaramamāvāsyā trimuhūrttā cet sā pratipadaṃ vidhyati paredyurastamayāt prāk dvitīyā trimuhūrttā cet sāpi pūrvī pratipadaṃ vidhatte| evaṃ sarvvaca| tacca cāndrāṇāṃ tithīnāmahorātravibhāgaṃ vinā vyavasthā karttumaśakyeti taddibhāgo gargeṇoktaḥ| acipakṣmaparicepo nimeṣaḥ parikīrttitaḥ| dvau nimeṣau truṭi nīma de truṭī tu lavo mataḥ|| dvau lavau caṇa dūtyuktaḥ kāṣṭhā proktā daśa caṇāḥ| triṃśat kāṣṭhāḥ kalā proktā kalākhiṃśanmuhūrttakāḥ|| te ca triṃśadahorācamityāha bhagavān haraḥ| etādṛśāhorātrasya śruti-smṛti-purāṇa-jyotiḥśāstreṣu divasasya pañcadaśamuhūrttānāṃ pañcadaśanāmāni rātrepi tathā nānāvidhāni paṭhitāni| prakṛte tu rācināmnāmranupayogāt divasasya muhūrttanāmānyucyante| tathā ca śaṅkhaḥ, - raudraśvaivaca maitraśca tathā śvāṇakaṭaḥ smṛtaḥ| sāvitraśca jayantaśca gāndharvvaḥ kutapastathā || rauhiṇaśca virañciśca vijayo nairratastathā| mahendro varuṇaścaiva bhedāḥ pañcadaśa smṛtāḥ || uttarāyaṇe divasavṛddhau muhūrttānāṃ vṛddhiḥ| dakṣiṇāyane divasasya hānau teṣāṃ hāniśca| tathā ca jyotiḥśāstre, - ahnaḥ pañcadaśāṃśo muhūrtta dūti| evaṃ ayanayoḥ rātrāvapi vaiparītyena hrāsavṛddhau jñātavye| evaṃ pañcadhā vibhāgādiṣvapi bodhyaṃ| evaṃ pañcadaśadhā vibhāgaḥ, pañcadhā vibhāgo'pi| tathā ca vyāsaḥ, - muhūrttacitayaṃ prātaḥ tāvāneva tu saṅgavaḥ| madhyāhnastrimuhūrttaḥ syādaparāhasta tādṛśaḥ || sāyāhnasvimuhūrttaḥstu sarvakarmabahiṣkṛtaḥ | caturdhā vibhāgo'pi | tathāca gobhilaḥ,– pūrvāhṇaḥ praharastvādyaḥ madhyāhnaḥ praharastathā | āṭatīyādaparāhnaḥ sāyahnaśca tataḥ param || tridhā vibhāgo'pi skānde,– ūrddhaṃ sūryyodayāt proktaṃ muhūrttānāṃ tu pañcakam | pūrvāhṇaḥ pañcakaṃ prokto madhyāhnastu tataḥ param || aparāhnastataḥ prokto muhūrttānāṃ tu pañcakam | dvedhā vibhāgo'pi | skānde,– āvarttanāttu pūrvāhṇo hyaparāhnastataḥ paraḥ