Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 4.45

Manvarthamuktāvalī 4.45

Language
Sanskrit

4.45

ṛturnāma śoṇitadarśanopalakṣito garbhadhāraṇayogyaḥ strīṇāmavasthāviśeṣaḥ| tatkālābhigāmi syādityayaṃ niyamavidhiḥ¹ natu parisaṃkhyā| svārthahāniparārthakalpanāprāptabādhātmakadoṣatrayaduṣṭatvāt| ṛtuqāle'pi rāgataḥ pakṣe gamanaprāptau yasminpakṣe'prāptistatra vidhiḥ “same yajeta’’ itivat| ataeva ṛtāvagamane doṣamāha parāśaraḥ—‘‘ṛtusnātāṃ tu yo bhāryāṃ sannidhau nopagacchati| ghorāyāṃ bhrūṇahatyāyāṃ patate nātra saṃśayaḥ||’’ anutpannaputrasya cāyaṃ niyamaḥ| ‘‘brāhmaṇo ha vai jāyamānastribhirṛṇairṛṇavā jāyate yajñena devebhyaḥ prajayā pitṛbhyaḥ svādhyāyenarṣibhyaḥ’’ ityetatpratyakṣaśrutimūlatve'sya saṃbhavati mūlāntarakalpanasyāyuktatvāt| ‘‘tasmādyugmāsu putrārthī saṃviśedārtave striyam’’ (a0 3 ślo0 48) iti ca vakṣyati| tato'pyetacchrutimūlatvamavagamyate| putrotpādanaśāstrasya caikaputrotpādanenaiva caritārthatvāt ‘‘kāmajānitarānviduḥ’’ (a0 9 ślo0 107) iti darśanādajātaputrasyaiva niyamaḥ| ‘‘daśāsyāṃ putrānādhehi’’ iti mantrastu
bahuputrapraśaṃsāparaḥ| jātaputrasyāpyṛtukālagamananiyamo na daśasvevāvaniṣṭhate svadāranirataḥ sadeti nityaṃ svadārasaṃtuṣṭaḥ syānnānyabhāryāmupagacchediti vidhānātparisaṃkhyaiva| vākyānarthakyātsvadāragamanasya praśastatvāt| ṛtāvagamane doṣāśravaṇācca na niyamavidhiḥ| parvavarjaṃ vrajeccaināmiti| parvāṇyamāvāsyādīni vakṣyante| tāni varjayitvā bhāryāprītivrataṃ yasya sa tadvrato'nṛtāvapyupeyāt| ataeva ratikāmyayā natu putrotpādanaśāstrabuddhyā| tasmādvidhitrayamidaṃ-ṛtāvupeyādeva, anyabhāryā nopagacchet, anṛtāvapi bhāryāprītaye gacchediti| atraca gotamaḥ “ṛtāvupeyādanṛtau ca parvavarjam”| yājñavalkyo'pyāha“yathākāmī bhavedvāpi strīṇāṃ varamanusmaran” (a0 1 ślo0 81)| parvavarjamiti ṛtāvanṛtau cobhayatra saṃbadhyate |