Manava Dharmashastra 4.53

4.53

ārṣe vivāhe gomithunaṃ śulkaṃ varādgrāhyamiti kecidācāryā vadanti tatpunarasatyam| yasmādalpamūlyasādhyatvādalpo vā bhavatu, bahumūlyaṃsādhyatvānmahānvā sa tāvadvikrayo bhavatyeva| yatpunaḥ “ekaṃ gomithunam” (a0 3 ślo0 29) iti pūrvamuktaṃ tatparamatamiti govindarājastadayuktam| manumate lakṣaṇamārṣasya na syādeva| varādgomithunagrahaṇapūrvakakanyādānasyaivārṣavivāhalakṣaṇatvāt| manvabhimatamanyadevārṣalakṣaṇam, ekaṃ gomithunamiti paramatamiti cet “ekaṃ gomithunaṃ dve cetyetatparamataṃ yadi| tadā manumatenārṣalakṣaṇaṃ kiṃ taducyatām|| aṣṭau vivāhānkathayannārṣoḍhāsaṃtaterguṇān| manuḥ kiṃ svamatenārṣalakṣaṇaṃ vaktumakṣamaḥ||” medhātithistu pūrvāparaviroghopanyāsanirāsameva na kṛtavān| tasmādasmābhirityaṃ vyākhyāyate-ārṣe vivāhe gomithunaṃ śulkamṛtkocarūpamiti kecidācāryā vadanti, manostu mataṃ nedaṃ śāstraniyamitajātisaṃkhyākaṃ grahaṇaṃ na śulkarūpam| śulkatve mūlyālpatvamahatve anupayoginī vikraya eva tadā syāt| kiṃtvārṣavivāhasaṃpattyai avaśyakartavyayāgādisiddhaye kanyāyai vā dātuṃ śāstrīyaṃ dharmārthameva gṛhyate| ataevārṣalakṣaṇaśloke “varādādāya dharmataḥ” (a0 3 ślo0 29) iti dharmato dharmārthamiti tasyārthaḥ| bhogalobhena tu dhanagrahaṇaṃ śulkarūpamaśāstrīyam| ataeva “gṛhṇan śulkaṃ hi lobhena” (a0 ślo0 51) iti nindāmuktāvān| tasmātpaurvāparyaparyālocanādārṣe dharmārthaṃ gomithunaṃ grāhyaṃ natu bhogārthamiti manunā svamatamanuvarṇitam|
ārṣe gomithunaṃ śulkamityuktaṃ, idānīṃ kanyārthamapi dhanasya dānaṃ na śulkamityāha-