Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 7.1

Manvarthamuktāvalī 7.1

Language
Sanskrit

7.1

“kusūlo vrīhyāgāraṃ syāt" ityābhidhānikāḥ| iṣṭakādinirmitāgāradhānyasaṃcayo bhavet| atra kālaviśeṣāpekṣāyāṃ “yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye| adhikaṃ vāpi vidyeta sa somaṃ pātumarhati" iti manūkta eva kālo grāhyaḥ| tena nityanaimittikadharmakṛtyapoṣyavargasahitasya gṛhiṇo yāvatā dhānyādidhanena varṣatrayaṃ samadhikaṃ vā nirvāho bhavati tāvaddhanaḥ kusūladhānyaka ucyate| varṣanirvāho citadhānyādidhanaḥ kumbhīdhānyaḥ| “prāk saumikīḥ kriyāḥ kuryādyasyānnaṃ vārṣikaṃ bhavet” (a0 1 ślo0 124) iti yājñavalkyena gṛhasthasya vārṣikasaṃcayābhyanujñānāt| manurapi yadā vānaprasthasyaiva “samānicaya eva vā” ityanena samānicayaṃ vakṣyati tadapekṣayā bahupoṣyavargasya gṛhiṇaḥ samucitaḥ saṃvatsaraṃ saṃcayaḥ| medhātithistu yāvatā dhanyādidhanena bahubhṛtyadārādimatastrisaṃvatsarasthitirbhavati tāvatsuvarṇādidhanavānapi kusūladhānya ityabhidhāya kumbhī uṣṭrikā ṣāṇmāsikadhānyādinicayaḥ kumbhīdhānyaka iti vyākhyātavān govindarājastu kusūladhānyaka ityetadvyācakṣya koṣṭhapramāṇadhānyasaṃcayo vā syāt dvādaśāhamātraparyāptadhanaḥ kumbhīdhānyaka ityetadvyācaṣṭe| uṣṭrikāpramāṇa- dhānyādisaṃcayo vā ṣaḍahamātraparyāptadhanaḥ kumbhīdhānyaka ityetadvyācaṣṭe| uṣṭrikāpramāṇa- dhānyādisaṃcayo vā ṣaḍahamātraparyāptadhanaḥ| "dvādaśāhaṃ kusūlena vṛttiḥ kumbhyā dināni ṣaṭ| imāmamūlāṃ govindarājoktiṃ nānurundhmahe|| " īhā ceṣṭā tasyāṃ bhavaṃ aihikaṃ tryahaparyāptamaihikaṃ dhanaṃ yasya sa tryahaihikaḥ tathā vā syāt| dinatrayanirvāhocita- dhanamityarthaḥ| śvo bhavaṃ śvastanaṃ bhaktaṃ tadasyāstīti matvarthīyamikaṃ kṛtvā nañ samāsaḥ| tathā vā bhavet|
7||
1 ityādiśrutiṣu prasiddham| jñānamūlāmeṣāṃ jñānānāṃ kriyāmutpattiṃ jānantaḥ jñāyate'neneti jñānaṃ cakṣuriva cakṣuḥ jñānacakṣuṣopaniṣadā “sarvaṃ khalvidaṃ brahma tajjalān” ityādikayā pañcayajñānapi brahmotpattikole brahmātmakāndhyāyantaḥ saṃpādayanti| pañcayajñaphalamaśnuvata ityarthaḥ| ślokatrayeṇa brahmaniṣṭhānāṃ vedasaṃnyāsināṃ gṛhasthānāmamī vidhayaḥ|