Manava Dharmashastra 7.13
Manvarthamuktāvalī 7.13
- Language
- Sanskrit
7.13
abahubhṛtyasyaikavṛttyā nirvāhasaṃbhave satyanyatamayeti vidhīyate| bahubhṛtyasyānna saṃbhave “ṣaṭkarmaiko bhavatyeṣām” (a0 4 ślo0 9) iti vihitatvāt| athavaikavākyatāvagamādgatavidhāyakatvāccānyatamayā vṛttyetyanuvādakatvādekatvamavivakṣitam| uktavṛttīnāmanyatamayā vṛttyā jīvansnātako brāhmaṇa imāni vakṣyamāṇāni yathāsaṃbhavaṃ svargāyuryaśasāṃ hitāni vratāni kuryāt| idaṃ mayā kartavyamidaṃ na kartavyamityevaṃ vidhisaṃkalpaviśeṣādvratam|
niyamāpekṣayā yamānuṣṭhānagauravajñāpanārthamidaṃ natu niyamaniṣedhārtham| dvayoreva śāstrārthatvāt| yamaniyamavivekaśca munibhirevaṃ kṛtaḥ| tadāha yājñavalkyaḥ-“brahmacaryaṃ dayā kṣāntirdhyānaṃ satyamakalkatā| ahiṃsā steyamādhurye damaśceti yamāḥ smṛtāḥ|| snānaṃ maunopavāsejyāsvādhyāyopasthanigrahāḥ| niyamo guruśuśrūṣā śaucākrodhāpramādatā||” (a0 3 ślo0312| 313) yamaniyamasvarūpajñaḥ samastasnānādiniyamatyāgenāpyahiṃsādirūpaṃ yamamanatiṣṭhet| niyamānanutiṣṭhannapi yamānuṣṭhānarahitaḥ patatītyayaṃ yamastutyartha ārambha iti|| medhātithigovindarājau hiṃsādipratiṣedhārthakāḥ yamāḥ, “vedamevābhyasennityaṃ” (a04 ślo0 146) ityādayo'nuṣṭheyarūpā niyamā iti vyācakṣate| “ahiṃsā satyavacanaṃ brahmacaryamakalkatā| asteyamiti pañcaite yamā vai parikīrtitāḥ|| akrodho guruśuśrūṣā śaucamāhāralāghavam| apramādaśca satataṃ pañcaite niyamāḥ smṛtāḥ''|