Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 2.112

Manubhāṣya 2.112

Language
Sanskrit

2.112

yaduktam "adhyāpyā daśa dharmata" iti tasyaivāyaṃ prakārāntareṇa saṅkṣepataḥ pratinirdeśo, nāpūrvārthābhidhānam, prakṛtānuvādatvāt | arthaśabda upakāramātralakṣaṇāparo draṣṭavyaḥ, vidyāvinimayenāpi pūrvamadhyayanasyoktatvāt | tadvidhā'dhyāpanānurūpā | mahati mahatī khalpe khalpeti | tatra vidyā | vidyate jñāyate yayā sarvo'rtha iti sā 'vidyā' pāṭho'rthāvabodhaśca | anupakārī nā'dhyāpyaḥ, na cāsyārthavivaraṇaṃ kartavyam | uṣaro bhūmibhāga ucyate yasminnakhile'pi mṛttikādoṣādbījaṃ na prarohati | śubhaṃ śreṣṭhaṃ vrīhyādikaṃ lāṅgalādinopyate | evaṃ vidyā'pi kṣetre vyuptā mahāphalā bhavati | na caitanmantavyam, arthamādāya yadadhyāpanaṃ sā bhṛtiḥ | na hi paṇaparimāṇasambhāṣaṇapūrvikā tatra pravṛttiḥ—'yadeyadadāsi tadaitadadhyāpayāmīti' | etadbhṛte rūpam | na punararthopakāragandhamātreṇa | yattu 'na pūrvaṃ kiñcidgurave upakurvīteti' nāsau pūrvopakārapratiṣedhaḥ, kintu snāsyatā'vaśyamājñaptena gurvartho yathāśakti sampādyaḥ?, taccheṣa eva pratiṣedho na pṛthagvākyam |

Where merit and wealth are not possible, nor is there an adequate desire to serve, there knowledge should not be imparted; just as healthy seed (is not sown) on barren land.—(112)

Ganganatha Jha 1920, Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi

Translations (1)

Linked texts (1)