Manava Dharmashastra 4.25
Manubhāṣya 4.25
- Language
- Sanskrit
4.25
agnihotrādayaḥ śabdāḥ śrutau gṛhyasmṛtiṣu ca karmaviśeṣavacanatayā prasiddhāḥ | setikartavyatākāḥ tatra vihitāḥ | teṣāmayamamanuvādo na tvatrāpūrvavidhiḥ, rūpāvacanāt | kevalaṃ homaviṣayā kartavyatā śrutā, na dravyaṃ na devatā | agnihotrādi nāmadheyaṃ ca viśeṣākāṃkṣam | ataḥ śākhāntarāvagataviśeṣavacanataiva pratīyate | “yadyevaṃ tata eva kartavyatāvagamārdanarthakamidam |” vedasaṃnyāsināṃ prakṛtopāsanāsaṃvādanārtham | tathaiva “vācyeke juhvati prāṇaṃ” jñānenaiveti (ślo0 24) ca pañcamahāyajñāḥ saṃpādyante—tadvadetadapīti | kaścāyamupālambhaḥ 'kimarthaṃ punarvacanamiti |' sarvaśrutīnāṃ smṛtīnāṃ ca yadekadeśe'bhihitaṃ tasyaivānyatra punarvacanasya codyāpatteḥ | uktaśca sāmānyataḥ parihāraḥ—pratipattṛbhedānna paunaruktyamiti | yathā pratipattṛbhedādindriyabhedo, naikena cakṣuṣā sarve draṣṭuṃ śaknuvanti bahūnīndriyāṇi prayojanavanti, evaṃ śākhābhedaḥ smṛtibhedaśca | athocyate “kasmādrūpāvacanamiti |” eṣo'pi na doṣaḥ | pratiśākhamitikartavyatāyā bhedaḥ—kasyābhidhānaṃ kriyatām | sarvābhidhāne gauravam | ekatarābhidhāne anyataraparityāgaḥ | “tadapi codyameva |” uktaṃ cānuvādo'yaṃ na vidhiḥ | vidhau hi codyametat syāt 'anyatra vihitaṃ kimarthaṃ punarvidhānamiti |' ādyante dyuniśoḥ | nātra yathāsaṃkhyam, kiṃ tarhi diva ādau niśāyāścādau, evaṃ divo'nte niśāyāścānta iti | sāyaṃ prātaḥ kālāvetena parigṛhyete | tatroditahomināṃ aharādau anuditahomināṃ niśānte | dyuśabdo divasaparyāyaḥ | sadā | yāvajjīvaṃ sāyaṃ prātarhomaḥ kartavyaḥ | darśena yajetetyatrādhyāhṛtyaitadvyam | na hi tatrotpattau juhuyāditstyasti, kiṃ tarhi 'darśena yajeteti' | tadanuvādaścāyam | ataevādhyāhāraḥ kriyate | ata eva aviśeṣaśravaṇe'pi ardhamāsānta iti kṛṣṇapakṣānte darśaḥ śuklānte paurṇamāsaḥ | tathā ca śrutiḥ “darśa ca darśena yajeta pūrṇamāsyāṃ pūrṇamāsena yajeteti” |
As for the rule that ‘the New-Harvest Sacrifice is to be performed in the autumn,’ this refers to the Vrīhi and the Śyāmāka grains, not to the Yava. Nor is it necessary to perform the Harvest-Sacrifice at each and every harvest; nor is it performed with such grains as the Māṣa, the Mudga, and the like. That all this is so follows from the fact that the present text is dependent upon other scriptural injunctions, and it is not itself a self-sufficient injunction, as we have already explained. And in other scriptural injunctions it has been laid down that the Āgrayaṇeṣṭi is to be performed with the Vrīhi, the Śyāmāka and the Yam.
Translations (1)
- Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi — Ganganatha Jha 1920, English
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit