Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 4.26

Manubhāṣya 4.26

Language
Sanskrit

4.26

sasyaśabdo vrīhyādidhānyavacanaḥ | tasyāntaḥ kṣayaḥ | pūrvasasyeṣu kṣīṇeṣu navasasyeṣṭyā yajeta, āgrayaṇenetyarthaḥ | na cātra pūrvasasyakṣaya āgrayaṇanimittaṃ, nāpi navasasyāgamaḥ, kiṃtarhi akṛtāgrayaṇasya navānnāśanaṃ pratiṣiddham | yenāha "nāniṣṭvā navānnamadyāditi" | ato navasasyabhakṣaṇamāgrayaṇenetyarthaḥ | tena yajeteti vyācakṣate | asmiṃstu pakṣe pūrvasasyābhāvāt navasasyasya bhāvādanyato vā, asatyāṃ cāśiśiṣāyāṃ na niyamatayā āgrayaṇaṃ prāpnoti | athehaṃ 'sasyānta' iti navotpattyupalakṣaṇaṃ, tadā'niṣṭvā bhakṣaṇaṃ prāpnoti | tasmād dve ete vākye | 'nāniṣṭvā'śnīyāt' ityekaṃ, 'sasyānta' iti dvitīyam | 'sasyānta'grahaṇena ca sasyotpattirevābhipretā, niyatatvāttasyā nimittasyopapattiḥ | kṣayastvaniyataḥ, dhanināṃ hi traivārṣikānyapi dhānyānyatra pravartante | ata eva sūtrakāraḥ "sasyaṃ nāśnīyādagnihotramahutveti" | tathā "yadā varṣasya tṛptaḥ syādathāgrayaṇena yajeteti" | tathedamaparaṃ "śaradi navānnamiti" kālaviśeṣavidhāyakam | tatra yasya pūrvasasyakṣayo nāsti, sa śāradamādriyate, itarastu na | evamubhayorarthavattā ca bhavati | itarathā evamevāvakṣyata 'navasasyotpattau navasasyeṣṭyā yajeteti' | yatastvāha "nāniṣṭvā navasasyeṣṭyā navānnamaśnīyāditi"-tena utpanneṣvapi navasasyeṣu vidyamānasya asti śaratpratipālanam | navasasyotpattinimittatvācca asatyāmapi navānnāśanecchāyāṃ niyamata āgrayaṇam | ṛtvante | 'ṛtuḥ saṃvatsara' itidarśanena cāturmāsyānāmetatkaraṇamucyate | adhvaraśabdena tānyevābhipretāni | ayanayorādau ayanānte | te ca dve ayane dakṣiṇamuttaraṃ ca | tatra paśuyāgaḥ karttavyo dviḥ saṃvatsarasya | sūtrakāra tvāha "ṣāṇmāsyaḥ sāṃvatsaro veti" | samānte | samāśabdaḥ saṃvatsaraparyāyastasya cāntaḥ samāptiḥ, śiśire | na ca tatrehaṃ saumikayāgavidhānaṃ, kiṃtarhi gate tasminvasanta āgate | tathā ca śrutiḥ "vasante vasante jyotiṣā yajeteti" | etāvanti nityāni karmāṇi | tāni yathākathaṃcidgṛhasaṃnyāsikenāpi saṃpādānīti sarvasya tātparyam |

As for the rule that ‘the New-Harvest Sacrifice is to be performed in the autumn,’ this refers to the Vrīhi and the Śyāmāka grains, not to the Yava. Nor is it necessary to perform the Harvest-Sacrifice at each and every harvest; nor is it performed with such grains as the Māṣa, the Mudga, and the like. That all this is so follows from the fact that the present text is dependent upon other scriptural injunctions, and it is not itself a self-sufficient injunction, as we have already explained. And in other scriptural injunctions it has been laid down that the Āgrayaṇeṣṭi is to be performed with the Vrīhi, the Śyāmāka and the Yam.

Ganganatha Jha 1920, Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi

Translations (1)

Linked texts (1)