Manava Dharmashastra 5.59
Manubhāṣya 5.59
- Language
- Sanskrit
5.59
sāpiṇḍalakṣaṇaṃ vakṣyate | arvāksañcayanāditi caturahopalakṣaṇaṃ vakṣyati | “āhitāgneḥ sañcayanaṃ caturthyām” iti vacanamasti | ayaṃ ca vikalpo vṛttasvādhyāyāpekṣo vṛttāpekṣo vā | tathā ca smṛtyantaram ‘‘ekāhādbrāhmaṇaḥ śuddho yastu brahmāgnisaṃyutaḥ | tryahātkevalavedastu nirguṇo daśabhirdinaiḥ’’| tatra trivedasyāgnimata ekāhaḥ | dvivedasya tu tryaham | nirguṇasya daśāham | gautamena paṭhitaṃ sadyaḥ śaucam | tacca viśeṣa eva, brāhmaṇasya svādhyāyānivṛttyartham | tatra kriyāntarāṇi--“ubhayatra daśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyate | dānaṃ pratigraho homaḥ svādhyāyaśca nivarteta” ityādyāḥ kriyā nivartante | kevalaṃ bahuvedasyāguṇyamānaṃ praśamyatīti svādhyāyo na nivartate | tathā vṛttyapekṣo yukto vikalpaḥ | ṣaṭkarmajīvino daśāhaḥ, tribhiranya ityasya caturahaḥ, dvābhyāmeka ityasya tryahaḥ | dāśāhika āśauce pratigrahādāvanadhikārātprāṇayātraiva durlabhā | ye tu--“vayāṃsi catvāri, catvāraścāśaucakālāḥ, ato yathāvayo yathāsaṃkhyena sambandhaḥ”, teṣāṃ dantajāte daśāhaḥ prāpnoti, upanīte tu mṛte ekāha eva | tatra smṛtyantarasamācāravirodhaḥ | atha ‘‘virodhaparihārārthaṃ prātilomyena sambandhaḥ kriyate | upanīte daśāhaḥ kṛtamuṇḍe caturahaḥ, tryaho dantajāte, ekāho'nujāta iti’’| atrāpi nivṛttacaulakānāṃ trirātrāditi virodhena vikalpo yuktaḥ | svaśabdena trirātrasyānuvidhānāt | caturahasya vṛttibhedena sañcayabhedena viṣayatvasiddheḥ | smṛtyantareṇaivamekavākyatā bhavati ekāhādityanena | anyathā vayobhedena vikalpe vyākhyāyamāne vṛttasvādhyāyāpekṣo mānave śāstre kena vikalpo labhyate | ato gautamavacanādyasya prātyahikena pratigraheṇa vinā'pi vṛttirasti kusūladhānyādestasya bahusvādhyāyasya svādhyāyādhyayanamātre sadyaḥśuddhiḥ | ye'pi tryahādayaḥ kalpāstatrāpi tryahaihikādīnāṃ tāvanmātra eva viśuddhirvṛttyarthe pratigrahe'nenaiva gautamadarśanena | anyathā brāhmaṇasya svādhyāyina ityevāvakṣyat na svādhyāyānivṛttyarthamiti | ato yadyapyaviśeṣeṇaikāhācchuddhirityādi śrutam, tathāpi niyatakriyāviṣayaṃ vijñeyam | yena nityavadbrāhmaṇasya daśāhamāha ‘‘śuddhyedvipro daśāhena’’ iti (5 | 83), na hyanyatpunarvacane prayojanamasti | tasmādvikalpo'yamuktena mārgeṇa vyākhyeyaḥ | yatra punarbālādau sadyaḥśaucaṃ, nivṛttamuṇḍakādau trirātraṃ, tatra vikalpābhāvātsarvakriyāsu śucitvam |
Thus, though purification has been laid down in a general way, as to be accomplished in a single day,—yet it should be understood as pertaining to certain special acts only. So that the ordinary period for the Brāhmaṇa being‘ten days’ (according to 5.83), there is no need for saying anything else; from which it is clear that the option should be admitted in the manner described above. In the case however of ‘purity’ being immediate, in the case of new born infants, and the period of impurity lasting for ‘three days’ in the case of tonsured children,—sinece there is no option, the purity must pertain to all acts.—(59).
Translations (1)
- Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi — Ganganatha Jha 1920, English
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit