Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 5.83

Manubhāṣya 5.83

Language
Sanskrit

5.83

yasyaiṣā buddhiḥ ‘ya uktāstryahādayaḥ kalpāstulyaṃ daśāhena vikalpyante, na vṛttādivyavasthayeti, tataściratarakālamanyasya sambhave kimityekāhapacaṃ nityasvādhyāyakarmaśakaraṃ pratipatsye, daśāhamapāśrayāmi niṣkarmasukhamāsiṣya’ iti, —taṃ prati sauhārdena sā vyavasthā spaṣṭīkriyate | 'naite tulyā api tu vyavasthitā eva' | vyavasthā ca prāgdarśitā | anyathā yasyāśaucakālo vihitastasya tataḥ kālātvadhikasya kuto vṛddhiprāptiḥ yenaivamarthavatsyāt | vispaṣṭārthatve ko doṣaḥ | anye tvāhuratīteṣvapyahaḥsu yāvatsnānādikriyā na kṛtā tāvannaiva śuddhiḥ | “vipraḥ śuddhyatyapa” ityādi vakṣyati | tatrāśucitvādananuṣṭhāne na duṣyāmīti snānādiṣu śuddhaye na pravartate | tatraitaducyate ‘na vardhaye’nnātīteṣvahaḥsu bāhyāśauce vilambitavyam | ye tu—“ahaḥśabdo daśamasyāhno yā rātristasyāmāśaucaṃ na bhavatīti”—te na samyaṅmanyanta ityuktam | tathā ca gautamaḥ ( 14 | 6 ) “āśaucamadhya āśaucāntara utpanne taccheṣeṇa śuddhiḥ” ityuktvā ekasyāṃ rātrau śeṣāyāṃ tayaiva śuddhiṃ manyamāna āha “rātriśeṣe dvābhyāmiti” | pratyūhennāgniṣu kriyāḥ | aśucitvātsarvaśrautasmārtakriyānivṛttau prāptāyāmidamucyate | agniṣu yāḥ kriyāḥ sāyaṃhāmādyāstā na pratyūhenna pratyasyet | ‘pratyūho’ niryāsa ananuṣṭhānam | na ca svayaṃ kuryādata āha na ca tatkarma kurvāṇaḥ sanābhyo'pīti | sanābhyo'pi nāśuciḥ syātkiṃpunaranyaḥ | tathā gṛhyaṃ “nityāni nivarteranvatānavarjaṃ śālāgnau caika” ityuktvā āha “anya etāni kuryuuriti” | na ca yadanyādhānaṃ homamātrameva kriyate, kiṃtarhi sāṅgaprayogaḥ, tatraiva karturaṃrasya sambhavātpradhānahomasya tu dravyatyāgarūpatvātsvayaṃkartṛ taiva | ato homavaiśvadevadarśapūrṇamāsādyā nivartante | anyeṣāṃ tu japasandhyopāsanādīnāṃ nivṛttirna darśitā | tāni ca nityāni | ato 'nyeṣā mevābhyanujñānaṃ yataḥ smṛtyantare pratiṣiddhaṃ “homaḥ svādhyāyaśca nivarteta” iti | ato nityakāmyabhedena vyavasthā | kāmyaṃ tu naiva kartavyamaśucitvādadhikārāpagamāt | “nanu ca nityeṣvapi naivāśuceradhikāraḥ” | na ca śaucamaṅgam | yadi viguṇaṃ nityamanuṣṭhīyate, na kāmyamityucyate | athāsmādrūcanāṅgavati | maivam | iha yadapi mānaṃ tadsyānya etāni kuryuuriti parakartṛ tvamabhyanujñāyate | tacca viguṇatvānnityeṣūpapadyate na kāmyeṣu | vaiśvadeve tu vivadante | smṛtyantaraṃ codāharanti | “homaṃ tatra na kurvīta śuṣkadhānyaphalairapi | evaṃ yajñavidhānaṃ tu na kuryānmṛtyujanmanoḥ||” ataḥ sandhyāhomau darśapūrṇamāsau sāṃvatsarikaṃ cāśvayujyādi kartavyam | upākaraṇaṃ tu nakṣatrāśrayameva, na paurṇamāsyāśrayam |

On seeing unclean things, the man, after having sipped water, shall always attentively recite the Solar Mantras according to his inclination, as also the Pāvamānī verses, according to his capacity.—(85).

Ganganatha Jha 1920, Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi

Translations (1)

Linked texts (1)