Manusmriti 1.5
Manvarthacandrikā 1.5
- Language
- Sanskrit
1.5
dharmopayogicārtuvarṇyasyotpattikrameṇaiva prādhānyāprādhānyaṃmukhatovaktuṃ brahmajñānāya sṛṣṭerāvidyakatvaṃ prakaṭayañchrotavyamāha āsīdityādi yāvatsamprapti | idamidānīṃpramāṇaṣaṭkajadhīyogyaṃjagatsṛṣṭeḥpūrvaṃtamobhūtaṃ tamaḥ pradhānā vidyātadavacchinnaṃ brahma tadbhūtaṃtanmātraṃtattādātmyaṃgataṃ natutadvyatirekeṇopalabdhamāsīditiyāvat | tenaśūnyamataṃnirātmamataṃcanirastamatobrahmamātrapariṇatiriti bhāskaramataṃ paramāṇūpādānamataṃcanirastaṃ svātmamataṃsvīkṛteḥ | tathā ca śrutayaḥ sadevasomyedamagraāsīt ekamevādvitīyaṃbrahmahraivedamagraāsīt taddhedaṃtarhyavyākṛtamāsīt nāsadāsīnnosadāsīttamāsīt naivehrakiṃcanāgraāsīn mṛtyunaivedamāvṛtamāsīdityanenātrabrahmaivopakrāntaṃ saṃnyāsenāpahṛtyainaḥ prāpnotiparamāṃgatimiti | madhye'pitadveparāmṛṣṭaṃ brahmānteca evaṃyaḥ sarvabhūteṣupaśyannātmānamātmanā | sasarvasamatāmetyabrahmābhyeti paraṃpadamiti || atracāprajñātamiti kīrtanādapūrvatā ''dyantamadhyekathanādabhyāsaḥ paramāṃgatimitiphalamititritayaṃ darśitam | tathā ātmaivedevatāḥ sarvāḥ sarvamātmanyavasthitam ātmā hijanayatyeṣāmaṃkarmayogaṃśarīriṇāmityarthavādopapattī darśite tasmādupakramādiṣaḍvidhaliṅgopetaṃbrahmavātravivakṣitam | tathāca upakramopasaṃhārāvabhyāso'pūrvatā phalam | arthavādopapattī caliṅgaṃtātparyanirṇayaititaccheṣatā dharmasya | tathācaśrutiḥ tamevaṃdedānuvacane na brāhmaṇāvividiṣanti yajñenadānenetyādi | tathādharmeṇapāpamapanudatītiḥśrutiḥ | smṛtirapi jñānamutpadyate puṃsāṃkṣayātpāpasya karmaṇaḥ | sarvakarbhākhilaṃpārtha jñāne parisamāpyataityādikā | tadarthaṃdharmopadeśo'traiva sarvepi kramaśastvete yathāśāstraṃniṣevitāḥ | yathoktakāriṇaṃvitraṃ nayanti paraṃmapadamiti | sarve'troktādharmadhīdvāreṇetiśeṣo'nyathā natatra dakṣipāyantināvidvāṃso'tapasvinaiti śruterbādhaḥ| tathā tamevaviditvātimṛtyumeti nānyaḥ panthāvidyate'yanāyetica | anena dhīkarmaṇoḥ kāryakāraṇaparatvapratītestayoḥ samaviṣamasamuccayo'pinirastaḥ | tathātraiva | samyagdarśanasaṃpannaḥ karmabhirna nibadhyate| darśanena vihīnastu saṃsāraṃpratipadyataiti | tasmādbrahmadhīśeṣatā dharmasya | dharmastu dehādisṛṣṭivinā netīyaṃsṛṣṭidvārikāsaṃgatiḥ śāstrasyeti | aprajñātamanupalabdhaṃ pratyakṣeṇa tena cārvākamataṃnirastam | alakṣaṇaṃ lakṣaṇamanumānaṃtadgamyaṃ tenasāṅkhyamataṃnirastaṃ teṣāṃprakṛternityānumeyatvāt | apratarkyaṃtarkavivicyaṃ tena naiyāyikamataṃnirastam | avijñeyaṃtadānīmāgamataḥ tena mīmāṃsakamataṃnirastam | tarhyasannetyāha prasuptamiva sarvataḥ sarveṣāṃ suptiriva tatra yathātmabhāvaṃgatasya viśvasya tasmādevotpatti stathāha | yathāagneḥkṣudrāvisphuliṅgāḥ prabhavantisarūpāevamevāsmādātmanaḥ sarve prāṇāḥ sarve lokāḥ sarve vedāḥ sarvāṇibhūtāni vyuccaranti jāyante tathānyatrāpimṛtyunaivedamāvṛtamāsīt kathamasataḥ sajjāyeta nāsatovidyatebhāvonābhāvovidyatesata ityādiśrutismṛti śatenāvagatasattvavasya nāsatvam |
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit