Dharmapradipa (Bhairavadatta Dvivedin) 10.p1.1
Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin) 10.p1.1
- Language
- Sanskrit
10.p1.1
sāmyena vaiṣamyeṇa dinadvaye muhūrtānyūnapradoṣaikadeśavyāptau paredyureva naktaṃ, sāyaṃkālasya gauṇasya tattithivyāptatvāditi mādhavaḥ | vastutastu eṣā koṭiraprayojikaiva| tathā hi | muhūrtānyūnakālatvena pradoṣavyāpitithisattve sutarāṃ paradina eva naktaṃ tatsāmyavaiṣamyayoraprayojakatayobhayadine pradoṣavyāptisattvarūpatṛtīyakoṭāvevāsya niveśānnāsyāḥ koṭeḥ svātantryamiti rāmaprakāśaḥ | asya ca divārātrivratatvena pradoṣavyāptidṛṣṭasāyaṃkālavyāptirapi nirṇayaheturbhavati | divārātrivratatvañca kūrmapurāṇe'bhihitam | "pradoṣavyāpinī yatra trimuhūrtā yadā divā |" kālavyāptistu paścānnirdiśyeti vivekaḥ | teṣvitaranakteṣu pradoṣavyāpitithigrahaṇe'pi bhānuvāsarasaṃkrāntyādinā gṛhasthasyāpi yadā rātribhojananiṣedhastadā so'pi divaiva naktaṃ kuryāt | tathā ca bhaviṣyapurāṇe"ye cādityadine brahmannaktaṃ kurvanti mānavāḥ | dinānte tepi bhuṃjīranniṣedhādrātribhojane ||" iti| asmiṃśca divābhojane uttamo muhūrtaḥ madhyama upāntyaḥ | tataḥ prācīno jaghanyaḥ | evaṃ satyantimābhāgatrimuhūrttavacanānyupapadyante | rātribhojane'pi ghaṭikātrayamuttamaḥ kālaḥ ghaṭikāṣaṭkaṃ madhyamaḥ | etadevābhipretya vacanaṃ smaryate"pradoṣo'stamayādūrdhvaṃ ghaṭikātrayamiṣyate | trimuhūrttaṃ pradoṣaḥ syādbhāvāvastaṃ gate sati ||" iti | niśīthaparyanto jaghanyaḥ 'naktaṃ prakurvīta rātrau' iti sāmānyenābhidhānāt | asauranakteṣu sāmānyena vaiṣamyeṇa vā dinadvaye pradoṣaikadeśavyāptau paredyureva naktaṃ kāryaṃ sāyaṃkālasya gauṇasya tattithivyāptatvāt |
Linked texts (4)
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Kālatattvavivecana — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit
- Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) — Mādhava, Sanskrit
- Dharmapradīpa — Bhoja, Sanskrit