Kalaviveka 73.5.p1.3
Kālaviveka 73.5.p1.3
- Language
- Sanskrit
73.5.p1.3
budhagṛhaṃ mithunakanye | uśanasaḥ vṛṣatule | † māsopavāsaṣāṇmāsikādikṛcchrāṇāṃ ‡ prāyaścittatayā sāvanenaiva māsena sarvārthaṃ
vidhānānna jātito vyavasthā | tathā yajñādau sāvanaḥ smṛtaḥ
vivāhotsavayajñeṣu sauraṃ mānamityanayorapi virodhāt | kiñca
brāhmaṇasyāmāvāsyānta iti niyamavidhirayaṃ na vā yadi niyamavidhistadā kiṃ brāhmaṇasyaiva darśānto nānyasyeti niyamyate | yadvā
darśānta eva tasya nānya iti yadi prathamaḥ kalpaḥ tadā māsi māsi
vo'śanamiti kṣatriyādīnāṃ na syāt | evañca kṣatriyasyaiva sauro
vaiśyasyaiva sāvana§ iti | tatra saurasāvanayorapi niyatasambandhādubhayaniyama eva syāt brāhmaṇasyaiva darśānto darśānta eva brāhmaṇasya iti | saurasāvanamāsavihiteṣu karmmasu nādhikāro† brāhmaṇasya syāt | evaṃ kṣatriyasyaiva sauraḥ saura eva kṣatriyasya | vaiśyasyaiva
sāvanaḥ sāvana eva vaiśyasyeti jātyantarasambandhimāsagṛhīteṣu
karmmasvanadhikāraḥ syāt ‡ | śūdrasya trividhamāsavihitakarmmasvanadhikāra āpadyeta |§ atha darśānta eva brāhmaṇasya nānya iti
tadapi jātitrayasambandhivacanatrayaparyyālocanayā punarapyubhayaniyamāpatteḥ¶ prāktanameva dūṣaṇaṃ syāt | atha nāyaṃ niyamavidhiḥ
tadā vidheyābhāvādvidhitvamevāsya nāstīti yathākathañcidevāsya
na tu vyavasthārthaṃ iti vācyanirūpaṇaṃ yuktam | tatra prayogamātreṇa
tāvanna vācyatvādhyavasānaṃ sambhavati | deśabhedena cāndre saure
ca prayogadarśanāt viśeṣānavadhāraṇāt na ca yavavarāhavat
prayogānnirṇayaḥ† ubhayorapi tadaviśeṣāt‡
tathā hi sauro vaiśākhādi rityāha bhāguriḥ
vasantaścaitravaiśākhau jñeyau tau madhumādhavī