Pramāṇa · Search · About · API

Kalaviveka 76.33.26

Kālaviveka 76.33.26

Language
Sanskrit

76.33.26

“dvirāṣāḍhaḥ sa vijñeyo viṣṇuḥ svapityā”ṣāḍha ityukteḥ karkaṭagatacāndrāṣāḍhāvagatirbhavatīti karkaṭa ityuktaṃ suvyaktīkaraṇāya tenāyamasyārthaḥ| karkaṭe yo'yamāṣār̤haścāndrastatra viṣṇuḥ svapiti
kanyātulāvṛścikeṣvityevamādiṣvapītyameva yojanā kāryā | atra
karkaṭādibhiramalimlucānāmāṣār̤hādīnāmupalakṣitatvāt mithunādiṣvapi tanmāsīyaikadeśatithiṣu śayanādikamaviruddhamevaṃ na
kalpanāgauravaṃ na vyatikramo na ca devaśayanādipañcaprasiddhivodhaḥ
tatra saṅgrahaślokāḥ āṣāḍhādipadānāṃ yadyapi ravimāsamātravacanatvaṃ
cāndreṣu gauṇatvaṃ sauro na tathāpi śayanādau gauṇasya hi
saumyasya grahaṇe sati mūlakalpanā laghvī saure punaratigurvī śreyān
gauṇastato mukhyāt | saure śayanādividhau kalpyā vidhayo
bhavanti pañcadaśa | cāndramatādapyadhikā iti śayanādau na sauraḥ
syāt | dhanadādīnāṃ pratipatprabhṛtiṣu niyatakramaṃ hi śayanādi
saure tadbādhaḥ syāt | prasiddhibādhaśca pakṣasya | cāndre śayanādyarthaṃ surapatidurgotsavārthamiti pañca śrutayaḥ saurasamānā nāparamekaṃ kimapyadhikam | cāndre na kramabādhaḥ | prasiddhibādho na
devapakṣasya ityavirodhāccāndro gauṇo'pi hi mukhyato balavān
ye punarubhayaṃ vācyaṃ brūte cāndro'tha kevalasteṣām sutarāṃ saumyagrahaṇaṃ mukhyatvāt kalpanālpatvāt| tadayamarthaḥ sampadyate yasminmāsyadhimāsastatprabhṛtyaivottarasaureṣu pūrvvapūrvvacāndraprāptestatraiva
cāndramāsavihitāni kāryyāṇi, tena pūrvvatrikādhimāse śayanādyutyānānāṃ karkaṭādivṛścikānteṣu kāryyamuttaratrikādhimāse tu
śayanaṃ mithuna eva adhimāsāgrabhṛtyutkarṣaḥ yatpunaramoghāstrabuddhyā