Jayasimhakalpadruma 3.p15
Jayasīṃhakalpadruma 3.p15
- Language
- Sanskrit
3.p15.1
yuktāṃ nyaseduḍḍhānapīṭhake | pañcapraṇavamuccārya paścāddevīṃ samarcayet | śuddhe tithau prakartavyaṃ pratipaccordhvagāminī | ādyāstu nāḍikāstyaktvā ṣoḍaśa dvādaśāpivā| aparāhne prakartavyaṃ śuddhasaṃtatikāṅkṣibhiḥ | ' idaṃ cāparāhnayoginyāḥ prāśastyaṃ dvitīyadine pratipado'bhāve jñeyam | tathā tatraiva devīvacanam - 'amāyuktā na kartavyā pratipatpūjane mama | muhūrtamātraṃ kartavyā dvitīyādiguṇānvitā | ādyāḥ ṣoḍaśa nāḍyaśca labdhvā yaḥ kurute naraḥ | kalaśasthāpanaṃ tatra ariṣṭaṃ jāyate dhruvam | varjanīyā prayatnena amāyuktā tu pārthiva | dvitīyādiguṇairyuktā pratipatsarvakāmadā | śaratkāle vidhātavyamambāmāśritya yatnataḥ | pūjanaṃ gandhapuṣpādyairnānābhakṣyasamanvitaiḥ | ' devīvacanam - 'yo māṃ saṃpūjayennityaṃ dvitīyādiguṇānvite | pratipaccharadi jñātvā so'śnute sukhamavyayam | yadi kuryādamāyuktapratipatsthāpanaṃ mama | tasya śāpāyutaṃ dattvā bhasmaśeṣaṃ karomyaham | āgrahātkurute yastu prathame sthāpanaṃ mama | tasya saṃpadvināśaḥ syājjyeṣṭhaḥ putro vinaśyati | amāyuktā na kartavyā pratipaccaṇḍikārcane | dhanārthibhirviśeṣeṇa vaṃśahāniśca jāyate | na darśakalayā yuktā pratipaccaṇḍikārcane | udaye dvimuhūrtā'pi grāhyā sodayagāminī |' rudrayāmale- 'amāyuktā sadā caiva pratipanninditā matā | tatra cetsthāpayetkumbhaṃ durbhikṣaṃjāyate dhruvam | pratipatsadvitīyā syātkumbhāropaṇakarmaṇi |' yattu kaiściduktam | na darśakalayatyādi śatayajñaphalapradamityantānyamāyoganiṣedhakāni yāni ca 'dvitīyāśeṣasaṃyuktā pratipaccaṇḍikārcane| mohādathopadeśādvā kṛtā putravināśakṛt |
3.p15.2
ārambhe navarātrasya dvitīyātruṭisaṃyutā| na kevalaṃ tithiṃ hanti vedhātsā putrasaṃpadaḥ|' ityādīni dvitīyāyoganiṣedhakāni tānyubhayavidhānyapi sarvāṇi nirmūlāni | samūlatve'pi vā parasparaṃ satpratipakṣatvādanirṇāyakānīti tatprauḍhivādamātram | pratyakṣato devīpurāṇe sarveṣāmevopalambhāt | vākyopapattirapītthaṃ kartavyā | na darśakalayatyādivākyāni pratipadaḥ khaṇḍatve pūrvaviddhāni niṣedhakāni | dvitīyāśeṣasaṃyuktetyādivākyāni tu yadāmāviddhā pratipatparadine nāsti tadā viddhāpi grāhyeti tatparāṇyettadviṣayāṇyeva | ' amāyuktaiva kartavyā pratipaccaṇḍikārcane |' ityādīninṛsiṃhaprāsādodāhṛtānīti | atredaṃ tattvamyā pūrvadine ṣaṣṭidaṇḍā bhūtvā paradine trimuhūrtā'pi sā amāyogābhāvātpūrvaiva grāhyā pūrṇatvāt | ' ādityodayavelāyāmārabhya ṣaṣṭināḍikāḥ | tithirastu sā hi śuddhā syātsārvatithyo hyayaṃ vidhiḥ|' iti nāradīyāt | yāni ca dvitīyāyoganiṣedhakāni vacanāni tānyapi śuddhādhikaniṣedhaparāṇi | paradine pratipado'tyantāsattve tu pratidapyamāvāsyeti yugmavākyāddarśayutaiva grāhyeti | tadāha lallaḥ—'tithiḥ śarīraṃ tithiraiva kāraṇam' ityādi | kālatattvavivecanakāraistadanusāribhiśca mādhavahemādryāyuktanaktavratatvānurodhena khaṇḍā pratipatpradoṣavyāpinī grāhyetyuktam | naktavratatvaṃ ca na naktabhojanarūpatvāttasya pākṣikatvādaṅgatatvācca kiṃ tu pūjārūpasya pradhānasya naktakālasādhyatvāt | tacca 'niśi bhramanti bhūtāni śaktayaḥ śūlabhṛdyataḥ |' ityādisāmānyavacanāt | 'āśvine māsi meghānte mahiṣāsuramardinīm |
3.p15.3
niśāsu pūjayedbhaktyā sopavāsādikaṃ kramāt |' tathā 'āśvine māsi meghānte pratipadyā tithirbhavet | tasyāṃ naktaṃ prakurvīta rātrau devīṃ ca pūjayet |' tathā 'māsi cāśvayuje śukle navarātre viśeṣataḥ | saṃpūjya navadurgāṃ ca naktaṃ kuryātsamāhitaḥ |' naktaṃ naktabhojanamiti pākṣikanaktabhojanaparāmarśaḥ | tathā 'rātrivratamidaṃ devi sarvapāpapraṇāśanam | sarvakāmapradannṝṇāṃ sarvaśatrunibarhaṇam |' tathā 'rātrivratamidaṃ tasya rātrau kartavyateṣyate |' ityādidevīpurāṇādivacanebhyaścāvagamyate | evaṃ ca pūjārūpasya pradhānasya rātrikālatve sthite 'karmaṇo yasya yaḥ kālaḥ' iti vacanāt 'pradoṣavyāpinī grāhyā tithirnaktavrate sadā |' tithiḥ śarīramityādi naktavrateṣvityādivacanācca pradoṣavyāpinī pratipannavarātravrate grāhyā ayameva nirṇayo dvitīyādiṣu rātriAppNamepūjane draṣṭavyaḥ | kaustubhe'pyevameva | tatra pūrvadina eva pradoṣavyāptau pūrvā | etadviṣayāṇyeva amāyuktaiva kartavyetyādinṛsiṃhaprasādodāhṛtavacanāni | dvitīyāśeṣasaṃyutetyādilallasaṃhitāvacanāni ca | tathā 'dvitīyādikalopetā pratipaccaṇḍikārcane | varjanīyā prayatnena viṣaleśo yathāmbhasi |' dhavalanibandhe devyuvāca-'pratipaccheṣasaṃyuktadvitīyāyāṃ mamārcanam | kṛtaṃ dharmaṃ nāśayati saṃtatiṃ putrapautrikīm|amāyuktaiva sā grāhyā pratipaccaṇḍikārcane| anyathākaraṇe tāvadrājyabhaṅgaḥ prajāyate |' ityādīni ca | dinadvaye tadvyāptāvuttaradinadvaye tadvyāptāvapyuttaraiva, sāyāhnarūpagauṇakālavyāptilābhāt | etadviṣayāṇyeva dvitīyāyuktavidhāyakānyamāyuktāniṣedhakāni vacanāni |
3.p15.4
dvimuhūrtāpītyapiśabdena kaimutyanyāyapradarśanātkalādiśabdā aviruddhāḥ | yattu—'ādyāstu nāḍikāstyājyāḥ ṣoḍaśa dvādaśāpi vā | aparāhne ca kartavyaṃ śuddhasaṃtatikāṅkṣibhiḥ|' iti vacanaṃ, tat 'ādyāḥ ṣoḍaśa nāḍyastu labdhvā yaḥ kurute naraḥ | kalaśasthāpanaṃ tatra ariṣṭaṃ jāyate dhruvam |' iti vacanāntaraikavākyatayā kulācāraprāptakalaśasthāpanāviṣayam | evaṃ dvitīyāviddha-
Linked texts (8)
- Navarātrapradīpa — Nandapaṇḍita 1543, Sanskrit
- Tattvacintāmaṇi — Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- Kālasāra — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit
- Kālasāra — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit