Nrisimhaprasada p34
Nṛsiṃhaprasāda p34
- Language
- Sanskrit
p34
athaivaṃ manyase— "kuryānmātāmahaśrāddhaṃ niyamātputrikāsutaḥ | ubhayorarthasambandhātkuryātsa ubhayorapi" || iti vākyāddauhitrasyobhayasambandhāt ubhayorapyasauśrāddhaṃ kuryāt , idamasat, anavagameḥ| tathā hi nāyamasya vākyasyārthaḥ| kastarhi, ayamevam, dvividho hi putrikāputraḥ| eko hi mātāmahena sambaddhaḥ, aparaḥ punaḥ pitṛmātāmahābhyāmiti, tatra prathamo mātāmahaśrāddhaṃ niyamena kuryāt , pitṛśrāddhamicchayā | itarastūbhayorapīti | ato nātrāniyamaḥ | "dauhitro hyakhilaṃ rikthamaputrasya piturharet | sa eva dadyād dvau piṇḍau pitre mātāmahāya ca" iti (6|132) mānavīyavacanaṃ dhanahāriddauhitrasyaiva navaśrāddhaurdhvadaihikakartavyatā netarasyeti pratipādayati | tathā— "mātāmahaṃ tu mātrādi paitṛkaṃ pitṛpūrvakam | mātṛtaḥ pitṛto yasmādadhikāro'sti dharmataḥ || sagotrovā'sagotro vā yo bhaveddhyāsutaḥ | piṇḍaśrāddhavidhānaṃ ca kṣetriṇe prāgvinirvapet || bījine tu tataḥ paścātkṣetrī jīvati cetpṛthak | bījine dadyurādau tu mṛte paścātpradīyate" iti | iti śrīmallakṣmīnṛsiṃhacaraṇasaroruhabhramarasakalabhūmaṇḍalamaṇḍana samastayavanādhīśvaraśrīnikāmasāhasamastasāmrājyadhurandharaśrīmanmahārājādhirājaśrīdalapatirājaviracite śrīnṛsiṃhaprasāde śrāddhasāre mātāmahaśrāddhādhikāranirṇayaḥ | athāparāhnanirṇayo'bhidhīyate | yadyapyamāvāsyādau śrāddhaṃ vihitaṃ tathāpi tadamāvāsyāyāmaparāhne kartavyamiti | “amāvāsyāyāmaparāhne piṇḍapitṛyajñena yajete”ti śruteḥ | smṛteśca | tathā hi smarati śātātapaḥ— “darśaśrāddhaṃ tu yatproktaṃ pārvvaṇaṃ tatprakīrtitam | aparāhne pitṝṇāṃ tu tatra dānaṃ praśasyate” iti | aparāhnaśca pañcadhāvibhaktasyāhnaścaturtho bhāga ucyate— “muhūrtatritayaṃ prātastāvtāneva tu saṅgavaḥ | madhyāhnastrimuhūrtaḥ syādaparāhno'pi tādṛśaḥ || sāyāhnastrimuhūrtaḥ syātsarvvadharmabahiṣkṛtaḥ” iti vyāsasmaraṇāt | na tu kadācid dvedhā vibhaktasyāhno dvitīyabhāge'parāhnaśabdaḥ prayujyate | “yathā caiva paraḥ pakṣaḥ pūrvvapakṣādviśiṣyate | tathā śrāddhasya pūrvvāhnādaparāhno viśiṣyate” iti || tathā— āvartanāttu pūrvvāhno hyaparāhnastataḥ param” iti ! arthastu āvartanādadhaḥ pūrvvāhna iti | tathā kacittridhā vibhaktasyāhnastṛtīyo bhāgo'parāhna iti| tathā—“pūrvvāhno vai devānāmaparāhnaḥ pitṝṇāṃ madhyandino manuṣyāṇā”miti | vājasaneyike'pi—“ādityastveva sarvvaṛtavaḥ sa yadaivodetyatha vasantaḥ yadā saṅgavo'tha grīṣmo yadā madhyandino'tha varṣā yadā'parāhnastadā śarad yadā'stametyatha hemanta iti (śa0 brā0 2|2|2|8)| tataścā'nekathāparāhnaśabdaprayoge kathaṃ nirṇaya iti cet—satyaṃ, bhavatyeva sandehastathāpi sarvasammataparamarṣivedapravaktṛsākṣāddharmopadeṣṭamanupraṇītā dvitrāḥ pakṣāḥ svīkāryāḥ