Pramāṇa · Search · About · API

Nrisimhaprasada p59

Nṛsiṃhaprasāda p59

Language
Sanskrit

p59

janmavākkarmasaṃyuktaḥ sa śrāddhe prathamo mataḥ || tādṛśādayutācchreyāna eko yogasamāśrayaḥ” iti | manuḥ"eṣāmanyatamo yastu bhuñjīta śrāddhamarcitaḥ | pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syācchāśvatī sāptapauruṣī || eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ pradāne havyakavyayoḥ | anukalpastvayaṃ jñeyaḥ sadā sadbhiranuṣṭhitaḥ | mātāmahaṃ mātulaṃ ca svastrīyaṃ śvaśuraṃ gurum | dauhitraṃ viṭpatiṃ bandhūn ṛtvijaṃ cāpi bhojayet” iti | atra hi evaṃ vyavasthā-eko hi prathamo mukhyaḥ kalpaḥ, aparastvanukalpaḥ, tatra pūrvābhihitavedapāragādirvipravargaḥ prathamaḥ śreṣṭhaḥ kalpaḥ, dvitīyastu pramādadhamaḥ kalpaḥ sa evānukalpa ityucyate | taduktamamarakośe jinendreṇa"mukhyaḥ syātprathamaḥ kalpastvanu kalpastu madhyamaḥ” iti | mātāmahaṃ mātulaṃ cetyādi vakṣyamāṇaḥ prathamakalpābhāve sarvakālaṃ mahadbhiranuṣṭhīyate | gururatra vidyopadeṣṭā na pitā | viṭpatirjāmātā atithivvā, tadāha devasvāmī-atithirityanye vadantīti | yatra prathamakalpasya sambhavastatrānanuṣṭhānaṃ dvitīyasyeti | tadāhaprabhuḥ prathamakalpasya yo'nukalpe tu vartate | na sāmparāyikaṃ tasya durmatervidyate phalam” iti | prabhuḥ sampādane śaktaḥ, samparāya uttaraḥ kālaḥ, tathā ca koṣaḥ—“yuddhāyatyoḥ saṃparāya” iti | tataśca pūrvoktakalpābhāve bhāgineyādayo grāhyāḥ | taduktaṃ mitākṣarāyām — ete svastrīyādayaḥ pūrvoktaśrotriyādyabhāve veditavyā iti | viṣṇupurāṇe'pyanukalpa uktaḥ— “pitṛvyagurudauhitrān ṛtviksvasriyamātulān | pūjayeddhavyakavyena” iti | vāyupurāṇe — “vṛddhānatithibāndhavān” iti | “svasriyo bhāgineyaḥ syādi”ti | pitṛṣvasṛjaṃ ca havyena pūjayet , itarāṃśca gurudauhitrādīn kavyeneti | nanu— “na sa gotre havirdadyādyathā kanyā tathā haviḥ” ityādibhiḥ sagotre śrāddhaniṣedhāt kathaṃ pitṛvyopādānam | satyamevaitad jñānam , na tvabhijñānām | tathā hi—ṣaḍbhyaḥ puruṣebhyo'rvāgayaṃ niṣedho na sārvatrikaḥ | “ṣaḍbhyastu puruṣebhyo'rvāgśrāddheyāstu gotriṇaḥ | ṣaḍbhyastu parato bhojyāḥ śrāddhe syurgotrajā api” iti smaraṇāt | anenaivābhiprāyeṇa tarappratyayarahitatvena guṇavanmātratvamādāya bhojyā guṇavanta iti gautamo'pi smṛtavān | tataśca ṣaṭ puruṣotpannasapiṇḍānāṃ pitrādyuddeśena bhozanīyatvamasammatam , natu vaiśvadevoddeśenāpi | tathā— “pitā pitāmaho bhrātā putro vā'tha sapiṇḍakaḥ | na parasparamardhyāḥ syurna śrāddhe ṛtvijastathā || ṛtvik putrādayo'pyete sakulyā brāhmaṇā dvijāḥ | vaiśvadeve niyoktavyā yadyete guṇavattarāḥ”

Linked texts (3)