Nrisimhaprasada p96
Nṛsiṃhaprasāda p96
- Language
- Sanskrit
p96
tathā gautamo'pi"syandinī-yamasū-sandhinīnāṃ ceti kṣīraṃ na peyami"ti | syandinī svayameva kṣīraṃ prasyandamānā prasyandamānayonirvā | yamasūḥ prasūtayamalā | baudhāyanaḥ— “kṣīramapeyaṃ vivatsāyā anyavatsāyāśca”ti | jātyā viśuddhamapi kṛmikīṭakeśādisaṃsargamāhāraṃ ca varjayet | “viśuddhamapi cāhāraṃ mattikākṛmijantubhiḥ | keśaromanakhairvāpi dūṣitaṃ parivarjayet” iti devalasmaraṇāt | jantavo'tra mṛtā vivakṣitāḥ | keśādidūṣitamannaṃ pānīyaṃ vā sati sambhave varjyam | asambhave keśādikamuddhṛtya udakena saṃprokṣya hiraṇyasaṃsparśanaṃ kṛtvā bhuñjīta | “keśakīṭāvapannaṃ—vigarhitaṃ śvabhirāghrātaṃ preṣitaṃ vā'nnaṃ paryuṣitaṃ gṛdhracāṇḍālaghavekṣitamabhojyamanyatra hiraṇyodakaiḥ spṛṣṭādi”ti sumantusmaraṇāt | kaṣṭāyāmapyādyapi śvādibhiravalīḍhaṃ na bhuñjīta— “avallīḍhaṃca mārjāradhvāṅkṣakukuṭamūṣakaiḥ | bhojanaṃ nopabhuñjīta tadamedhyaṃ hi sarvataḥ” iti devalasmaraṇāt | anyadapi smṛtyantare varjyatayā'bhihitam— “nāpaṇīyamannamaśnīyāt na dviḥpakkaṃ na paryuṣitam | ghṛtaṃ vā yadi vā tailaṃ vipro nādyānnakhacyutam || yamastadaśuciṃ māha tulyaṃ gomāṃsabhakṣaṇaiḥ | hastadattāśca ye snehā lavaṇaṃ vyañjanāni ca || dātāraṃ nopatiṣṭhanti bhoktā bhuñjīta kilbiṣam | tathaikapāṇinā dattaṃ śūdradattaṃ na bhakṣayet” iti | āpaṇasthānnapratiṣedho brāhmaṇādivyatiriktaviṣayaḥ | taduktaṃ śaṅkhena— "apūpāḥ saktavo dhānāstakraṃ dadhi ghṛtaṃ madhu | etatpaṇyeṣu bhoktavyaṃ sāndralepo na ced bhavet" iti || tathā—paryuṣitamapi kiṃcidbhoktavyam | yathā— "annaṃ paryuṣitaṃ bhojyaṃ snehāktaṃ cirasaṃsthitam || asnehā api godhūmayavagorasavikriyāḥ" iti || tathā devalaḥ— "abhojyaṃ prāhurāhāraṃ śuktaṃ paryuṣitaṃ ca yat | apūpā yavagodhūmavikārā maṇḍakādayaḥ" || vaṭakā māṣādipiṣṭamayāḥ prasiddhāḥ | punarapūpagrahaṇaṃ vrīhyādyapūpavikāropādānārtham | kṛsaraṃ tilodanam | snehasaṃyuktaṃ ghṛtena dadhnā vā 'bhighāritam | etat sarvaṃ paryuṣitaṃ śuktavyatiriktaṃ bhojyam | śuktamatyamlam | "atyamlaṃ śuktamākhyātaṃ ninditaṃ brahmavādibhiriti bṛhaspatismaraṇāt | tataśca śuktaṃ svabhāvato yadanamlaṃ kevalakālaparivāsena dravyāntarasaṃsarga kālaparivāsābhyāṃ vā yadamlībhavati pāyasādi na dadhyādi tadabhidhīyate | rātryantaritaṃ paryuṣitaṃ, tataḥ śuktapratiṣedho dadhyādivyatiriktaviṣayaḥ | "dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu sarvaṃ ca dadhisambhavam | rucyaṃ sapakaṃ bhakṣyaṃ syāt sarvaṃ yuktamitisthitiāra"ti śaṅkhasmaraṇāt | devalaḥ— “abhojyaṃ prāhurāhāraṃ śuktaṃ paryuṣitaṃ sadā | anyatra madhusaktubhyāṃ bhaktebhyaḥ sarpiṣo guḍāt” | śaṅkhaḥ— “nādyācchāstraniṣiddhaṃ tu bhakṣyabhojyādikaṃ dvijaḥ” iti | abhojyamityanuvṛttau vasiṣṭhaḥ— “annaṃ paryuṣitaṃ kāmaṃ dadhnā ghṛtena vā'bhighāritamupabhuñjīta
Linked texts (3)
- Devalasmṛti (fragments) — Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit