Prataparka 12.p76

12.p76

idaṃ ca dīpadānaṃ saṃlagnaṃ kāryam | taduktaṃ jyotirnibandhe nāradena - "pūṣāsitacaturdaśyāmikṣukakṣayatithāvapi | ūrjādau svātisaṃyukte tadā dīpāvalī bhavet | kuryātsaṃlagnametacca dīpotsavaṃ dinatrayam ||" iti | asyāmeva naktabhojanamuktaṃ laiṃge"naktaṃ pretacaturdaśyāṃ yaḥ kuryācchivatuṣṭaye | na tu kratuśatenāpi prāpyate puṇyamīdṛśam ||" iti | jyotiḥ granthe"tulāsaṃsthe sahasrāṃśau pradoṣe bhūtadarśayoḥ | ulkā hastā narāḥ kuryuḥ pitṝṇāṃ mārgadarśanam ||" iti | yadā pūrvadine pradoṣaṃ caturdaśīsnānayogyā cottaradine tadā pūrvadine pradoṣe dīpadānādi kṛtvā paredyuḥ snānaṃ kāryam | kramānurodhena kālabādhasyānyāyyatvāt | smṛtikaustubhe tu-tarpaṇavatsnānadinapradoṣe tithyanapekṣa eva dīpadānasya vidhānādasatyāmapi caturdaśyāṃ snānadine pradoṣa eva dīpadānamityuktam | kṛtyatattvārṇave bhaviṣye tu"kārtike bhaumavāre hi citrā kṛṣṇā caturdaśī | tasyāmārādhitaḥ sthāṇurnayecchivapuraṃ dhruvam ||" bhaumavāracitrānakṣatrānakṣatrayoge mahāphaleti tatraiva vyākhyātam | nirṇayāmṛtetviyaṃ bhaumavārayuktaścitrākhyetyuktā puṣkarapurāṇatvedameva vacanaṃ kiñcitpāṭhāntareṇa likhitam | tatra pūrvārddhaṃ tu pūrvavat | uttarārddhaṃ ca - 'tasyāṃ bhūteśamabhyarcya gacchecchivapuramḥ" iti | asyāmeva hanumajjanma | taduktaṃ vārāhapurāṇe"āśvinasyāsite pakṣe bhūtāyāṃ ca mahāniśī | bhaumavāre'janoputraṃ hanūmantamajījanat ||" iti | āśvino'trāmāntaḥ | kārttikaśuklacaturdaśī vaikuṇṭhacaturdaśī | sā dvividhā | viṣṇuprotyarthā śivaprītyarthā ca | tatrādyā rātrivyāpinī grāhyā | tathā ca hemādrau bhaviṣye"kārtikasya site pakṣe caturdaśyāṃ narādhipaḥ | sopavāsastu sampūjya hariṃ rātrau jitendriyaḥ || iti | dinadvaye tadvyāptau niśīthapradoṣobhayavyāpinī grāhyā | dvita.yā tvaruṇodayavyāpinī grāhyā | taduktaṃ sanatkumārasaṃhitāyāṃ“varṣe ca hemalambhākhye māse śrīmati kārttike | śuklapakṣe caturdaśyāñcaturghaṭiko'ruṇodayaḥ ||” iti divodāsīye uktamiti narakacaturdaśīprakaraṇe nirṇayasindhāvaruṇāmyudayaṃ prati“mahādevatithau brāhme muhūrtte maṇikarṇike | snātvā viśveśvaro devyā viśveśvaramapūjayat || saṃkṣepaṃ jyotiṣastasya pratiṣṭhākhyantadā'karot | svayameva svamātmānaṃ caran pāśupataṃ vratam ||” iti | atrā'nyo'pyevaṃ kuryāditi parakṛtirūpeṇārthavādena vidhiḥkalpyate | tatpūrvadine copavāsaḥkāryaḥ | “tataḥ prabhāte vimale kṛtvā pūjāṃ mahādbhutām | daṇḍapāṇermahātāmni vane'smin kṛtapāraṇaḥ ||” iti tatraivokteḥ | śivarahasye'pi pūrvadine upavāsādyuktam¹“tato'ruṇodaye jāte snātvā snātvā ca bhasmanā | sandhyāṃ samāpya viśveśaṃ samabhyarcya yathāvidhiḥ | madbhaktānbhojayāmāsuṛṣiyo bubhujustataḥ ||” iti | kecittu khaṇḍatithau vā² pūrvadine kṛtopavāsāḥ paradine'ruṇodaye pūjādi kurvanti asyāṃ viśveśvaradarśanānmuktiruktā kāśīkhaṇḍe“kārttikasya caturdaśyāṃ viśveśaṃ yo'valokayet | snātvā cottaravāhinyāṃ na tasya punarāgatiḥ || iti | kārttikavratodyāpanāṃgabhūtopavāse tu paravidvaiveyaṃ grāhyā | pradhānabhūtavratasamāpteḥ paraviddhapaurṇamāsyāmanuṣṭheyāyā anurodhenāṃgopavāsanirṇayasyocitatvā-